Hamshahri corpus document

DOC ID : H-761016-36885S1

Date of Document: 1998-01-06

وقتي كوه ها عريان مي شوند بررسي نقش پوشش گياهي در زيستبوم هاي كوهستاني قطع درختان فقط چند ساعت، نابودي مراتع و فرسايش خاك چند ماه و پيشروي كوير و تغيير آب و هواي جهان تنها چند سال به درازا خواهد انجاميد. ولي گونه گياهي كه نابود مي شود ديگر هرگز پديدار نخواهد شد. براي رشد مجدد درخت و جنگل صدها سال و براي جايگزيني خاك از بين رفته هزاران سال زمان لازم خواهد بود. مراتع و جنگل ها عامل اصلي حفاظت خاك، تغذيه دام وطيور، طراوت و پاكيزگي هوا، تنظيم رطوبت ونفوذپذيري خاك، زيستگاه حيوانات و گياهان وسرانجام زيبائي و چشم نوازي محيط هستند. در دنيايي كه ما زندگي مي كنيم 232 نوزاد در هر دقيقه متولد مي شودو ميليون ها نفر در سال به جمعيت حاضر افزوده مي شوندو اين جمعيت براي رفع نيازهاي مادي خود همچنان وابسته به طبيعت و منابع طبيعي در است عين جامعه حال، انساني براي فرار از زندگي ماشيني نيازمندبرقراري ارتباط با ديگر موجودات و پناه بردن به آغوش طبيعت است. در اين ميان، آنچه حائز اهميت است، بهره برداري ازطبيعت با استفاده از روش هايي است كه كمترين ميزان تخريب را براين محيطها تحميل كند و تا مرزي انجام پذيرد كه طبيعت توان بازسازي منابع خويش را داشته باشد. در سال هاي اخير، طبيعت دوستان همواره درصددارائه پيشنهادهايي بوده اند كه تخريب محيطهاي طبيعي را در هنگام استفاده و بهره برداري از آنها به اين حداقل رساند روش ها به خصوص در مورد محيطهايي پيشنهاد مي شود كه حساسيت بيشتري در مقابل تاثير عوامل مخرب دارند. براي نمونه، طبيعت بكر و پرجاذبه كوهستان، به دليل شيبدار بودن دامنه ها و تاثير سريع عوامل فرسايشي، همچنين دماي پائين حاكم بر آن و در نتيجه پايدار ماندن آلودگي ها، نيازمندتوجه و مراقبت بيشتري است. ضرورت اين مراقبت وتوجه هنگامي روشن تر مي شود كه با ويژگي هاي اجزاءتشكيل دهنده زيستبوم كوهستان و تفاوت آنها با ديگرمناطق و نحوه تاثير متقابل آنها بر يكديگر آشناشويم. عواملي كه زيستبوم كوهستان را مي سازند، به دو گروه عمده زنده و غيرزنده تقسيم مي شوند. انسان ها، جانوران وحشي و اهلي، حشرات، علف ها و بوته ها و سرانجام درختان اجزاء زنده اين زيستبوم را تشكيل مي دهند كه هريك نسبت به گونه هاي نواحي پست داراي ارزش ها وتفاوت هاي خاصي هستند. اجزاء و عواملي كه بخش غيرزنده محيط كوهستان را تشكيل مي دهند عبارتند از: آب، سنگ و خاك، ساختار زمين شناسي، هوا، سرعت و جهت باد، نور، شيب، ارتفاع، دما، جهت دامنه، آبراهه و عرض جغرافيايي كه ويژگي هاي نواحي مرتفع كوهستاني را ترسيم مي كنند. عوامل و اجزاء نامبرده براساس تعريف همگي با هم در ارتباطاند و تغيير در هريك از اين عوامل بر ديگر اجزاء تاثيرگذار است. براي نمونه، كاهش نزولات جوي باعث كم شدن پوشش گياهي و در نتيجه كاستن از تعدادجانوران علفخوار و به تبع جانوران گوشتخوار است. تغييرات ساختار زمين شناسي و سفتي و سستي زمين برنوع و ميزان رويش گياهان موثر و همچنين زيادي و كمي شيب بر سرعت جريان آب و ميزان فرسايش خاك موثراست. سرعت تخريب و فرسايش در دامنه هاي پرشيب براثر چراي دام يا قطع درختان و بوته ها بسيار بيشتر ازدامنه هاي كم شيب است يا ميزان رطوبت خاك و پوشش گياهي بسته به آفتابگير بودن يا نبودن دامنه هامتفاوت است. سرانجام، فرهنگ ساكنان كوه، نوع نگرش آنها به طبيعت و طريقه زندگي و نحوه استفاده آنها از منابع طبيعي بر محيط پيرامون تاثيرگذاراست. بنابراين، بدون در نظر گرفتن ويژگي ها و ارزش اجزاء تشكيل دهنده محيط و چگونگي عملكرد و تاثيرگذاري و نقش آنها در كل زيستبوم بهره برداري و استفاده ازطبيعت اعم از كوهنوردي و گلگشت يا راهسازي معدنكاري، و غيره جايز نيست چرا كه رفته رفته ممكن است موجب تاثيرات مخرب و جبران ناپذير شود. ويژگي هاي پوشش گياهي كوهها در چرخه زيست محيط كوهستان، خاك و پوشش گياهي ازارزش بسيار والاتري نسبت به مناطق گرم تر، كم شيب ونواحي كم ارتفاع و پست برخوردارند، زيرا به دليل موقعيت ويژه حاكم بر اين محيطها، نظير پايين بودن دما براي توليد هر سانتي متر مكعب خاك يا رشد هربوته و گياه، زماني به ميزان چندين ده برابر نسبت به پايين دست مورد نياز است و پوشش گياهي و خاك به دليل جايگزين نشدن در كوتاه مدت، به محافظت بيشتري نياز دارند. تفاوت اكوسيستم مناطق كوهستاني تنها به دو عامل حرارت و شيب محدود نمي شود. علاوه بر سرد شدن هوا در هنگام گرفتن ارتفاع، كاهش فشار هوا و افزايش اشعه ماوراء بنفش بر اثر رقيق شدن هوا و عوامل ديگر مانند افزايش سرعت باد و كوتاه بودن فصل رشد گياهان به دليل طولاني بودن فصل هاي سرد، همه و همه باعث مي شوند كه تنها معدودي از گياهان و درختان در اين نواحي رشد كنند كه توانسته باشند خود را با وضعيت سخت جديد سازگار سازند. با كمي دقت در هنگام كوهنوردي، تاثير عوامل فوق برنوع پوشش گياهي آشكارا قابل رويت است. گلهاي وحشي به خاطر تاثير بيشتر اشعه ماوراء بنفش به رنگهاي قرمز و بنفش سير و ديگر رنگ هاي تند ظاهر مي شوند. براي افزايش مقاومت در برابر باد، با زياد شدن ارتفاع از قد و قامت درختان كاسته مي شود و بسياري از گياهان و بوته ها حالت كروي به خود مي گيرند. ارزش پوشش گياهي ويژه اين نواحي، علاوه بر حفاظت خاك در دامنه هاي پرشيب و جلوگيري از فرسايش، ازجهت ادامه حيات وحش و تنوع زيستي نيز آشكارا قابل رويت است. در موقعيت دشوار حاكم بر زيست محيط كوهستان، علاوه بر استفاده جانوران بزرگ، هر بوته ياگياه در زير خود، تجمع متنوعي از حشرات و گونه هاي جانوري و پستانداران كوچك را تحت پوشش خودمي گيرد. بنابراين، كندن و سوزاندن بوته ها زندگي ديگرجانوران را نيز يك سره مورد تهديد قرار مي دهد. آثار منفي فرسايش خاك در قسمت هايي كه فاقد پوشش گياهي هستند و سپر سبز حفاظتي خود را از دست داده اند، در مقايسه با وضعيت قبلي اين مناطق به وضوح قابل رويت به است علاوه، ورود خاك هاي فرسايش يافته به رودخانه ها و افزايش غلظت و گل آلود شدن آب آنها، شرايط موجود در اكوسيستم آب و حيات ماهيان را نيز مورد تهديد قرار مي دهد. بنابراين مي توان نتيجه گرفت كه حفظ پوشش گياهي وذخيره خاك در كوهستان از كمال اهميت برخوردار است و در طراحي نحوه ورود به اين مناطق و بهره برداري ازمحيطهاي فوق از جمله صعود به ارتفاعات بايد مدنظرقرار گيرد. پوشش گياهي كوهها جاذب آب، حافظ خاك و مولدهواي پاك است و تخريب و نابودي آن توسط هر شخص و گروه و نهادي خطا است. از بيراهه حركت نكنيم امروزه شعاراز بيراهه حركت نكنيم كه كوهنوردان جهان مطرح مي كنند، در برگيرنده تمامي مفاهيم ذكر شده و حاوي توصيه اي مهم براي كوهپيمايان جوان در جهت عطف توجه آنها به حفظ پوشش گياهي نواحي كوهستاني و تبديل فرهنگ حفاظت از خاك و گياه به يك عادت فراگير است. كوهپيمايي چند نفر از چند راه مختلف به جاي پيمودن راه به طور يك رديفي و از يك مسير، تخريب پوشش گياهي را چندين برابر مي كندو فرسايش خاك را سرعت مي بخشد. مسئوليت حفاظت از محيطهاي طبيعي در درجه اول به عهده كساني است كه به تناسب نياز و تمايل خود از آن بهره مي برند. حركت از بيراهه ها به همراه عوامل ديگر نظير عادت ناپسند كندن گلها، علفها و گياهان ارزشمند، شكستن شاخه درختان و سوزاندن بوته ها در نهايت وضعي را بر محيط حاكم مي كند كه امروزه در مسيرهاي پرتردد كوهستاني به ويژه ارتفاعات مجاور و مشرف بر شهرها شاهد آنيم. توصيه كوهنوردان به دوستداران طبيعت آنست كه هنگام كوهپيمايي مسيرهاي مشخص و پاكوب را براي صعود انتخاب كنند. در صعودهاي جمعي به همنوردان گوشزدمي شود كه در قبال بهره مندي از محيطي كه زيبائيهاي آن را ستايش مي كنيم، احساس مسئوليت كنيم و نسبت به حفاظت آن حساس باشيم. كوهپيمايان به سهم خويش لازم است براي حفظ پوشش گياهي و خاك از بيراهه حركت نكنند. آنها بايد حرمت حيات جانوري و گياهي حساس و ارزشمند دامنه كوه ها را ارج نهند و سبزي و پاكي و شكوه طبيعت كوهستان را پاس بدارند. احمدعلي ساعتچي