Hamshahri corpus document

DOC ID : H-761016-36870S1

Date of Document: 1998-01-06

استراتژي نوين ارتباطاتي در استراتژي اطلاعات اسلامي به نقش اطلاعات به عنوان عامل پنداري و ترقي و احياكننده تفكر ديني توجه شده و رسالت نزديك كردن ملل مسلمان به يكديگر پيش بيني شده است امروزه اطلاعات در تعاملات بين المللي و نيز در عرصه داخلي جوامع نقشي اساسي دارد. به همين جهت برنامه هاي گوناگون و گسترده اي به منظور كسب وارائه اطلاعات عنوان مي شود كه هر يك مباني و اركان خاصي دارد. مي توان گفت در اين باره ايدئولوژي و نوع نگرش برنامه ريزان در پي ريزي نظام اطلاعاتي و بناي يك استراتژي مربوط به آن موثر مي باشد. مقاله حاضر بادرنظر گرفتن اين پيش فرض دو استراتژي را كه توسط يونسكو و كنفرانس اسلامي طرح شده است به بحث مي گذارد. اين دو استراتژي از آنجا كه ريشه هاي متفاوتي دارند و يكي بر دين و ديگري بر منشور ملل متحد تكيه دارند ازيكديگر فاصله مي گيرند. هر دو استراتژي، اساس نظرات و رهنمودهاي خود رابرتغييرات پس از جنگ سرد قرار داده اند اما جوامع اسلامي، ارتباطات راباسرنوشت و موقعيت مسلمانان پيوند داده اند و بدين سان گستره اهداف وعملكرد خود را همسان با وضعيت ممالك اسلامي تعيين مي كنند. درعين حال چگونگي تدوين اين استراتژي و اتخاذ شيوه هاي عملي در دستيابي به اهداف موردنظر، خود با ابهامات عديده اي روبه روست كه مقاله حاضر به اين موضوعات نيز اشاره دارد. سرويس مقالات در سال ( 1988 1367 ه. ش ) دو طرح كلي درباره استراتژي نوين ارتباطاتي به تصويب يكي رسيد توسط يونسكو در صد وبيست و نهمين و صدوسي امين نشست خود در ماههاي مه و اكتبر 1988 تحت عنوان استراتژي نوين ارتباطاتي و ديگري در اولين نشست وزراي اطلاعات كنفرانس اسلامي در جده، با عنوان طرح كلي استراتژيك اطلاعات اسلامي كه بنا به پيشنهاد پادشاه عربستان سعودي به اجلاس بود. اين دو پيشنهاد از بسياري جهات قابل تعمق و ارزيابي است زيرا كه اين اقدامات در آستانه تحولات جديد جهاني بعد از دوره جنگ سرد و تحولات شگرف در نظام فكري و ابزار پيام رساني جهاني كه از آن به عنوان دوره انفجار اطلاعات يا دوره انفورماتيك نام برده شد انجام گرفت. مبتكرين طرحهاي فوق هر يك بر اساس دكترين خود اركان و مبناهايي را براي اين استراتژي ترسيم نمودند و به منظور بسيج و ارتقاء قابليتهاي جامعه بشري براي پيشرفت و توسعه بر اهميت اجراي آن تاكيد داشتند. طرح پيشنهادي عربستان سعودي بر مبناي دو جنبه بنيادين قرآن و سنت بنا شده و هدفهاي مادي و معنوي را براي تحقق استراتژي اطلاعات اسلامي در جوامع اسلامي در نظر گرفته است. حال آنكه مبناي اوليه استراتژي نوين ارتباطاتي يونسكو بر پايه اصول مندرج در منشور ملل متحد و اعلاميه جهاني حقوق بشر استوار بوده كه جامعه بشري كارنامه درخشان هر دو را طي نيم قرن گذشته با تبعيض ها و تعدي هايي كه به حقوق اوليه جامعه بشري كه همانا حق حمايت، حق رشد و ارتقاء فرهنگي، رهايي از فقر، زندگي در پناه امنيت و بالاخره همزيستي مسالمت آميز ميان جوامع بشري بوده فراموش نمي كند. نكته قابل تعمق در اين امر نهفته است كه كنفرانس اسلامي و يونسكو هر دوبا عنايت به شرايط نوين جهاني نسبت به اهميت گردش بين المللي اطلاعات و اثرات آن بر پيشرفت آگاهي، رشد فرهنگي و توسعه اقتصادي جامعه بشري هم نظر بوده اند. يونسكو، به دوره پايان جنگ سرد به ويژه خاتمه رقابتهاي ايدئولوژيك و اختلافات عقيدتي ميان دو بلوك نگريسته و اصول استراتژي نوين ارتباطاتي خود كه بالاخره در بيست و پنجمين نشست كنفرانس عمومي يونسكو در نوامبربه 1989 اتفاق آرا تصويب شد را بر اصول ارزشي غرب يعني دمكراسي كه درپرتو آزادي بيان، آزادي مطبوعات، كثرت و تنوع و استقلال رسانه اي و مساله بانوان بنا نهاده است. حال آنكه ديدگاه دوم كه يك ديدگاه اعتقادي بوده است، خاتمه جنگ سرد را آغاز مقابله واقعي ارزش و عقيدتي و مواجه شدن جهان اسلام با قطبهاي قدرت مذهبي و سكولار و مذهب ستيز تلقي نموده و به همين دليل سنت قرآن كه وجوه مشترك ميان جهان اسلام است را مبناي استراتژي نوين اطلاعات اسلامي قرار داده است. در حقيقت اسلام ستيزي غرب قبل از پايان جنگ سرد و فروپاشي اتحاد جماهيرشوروي سابق يعني زماني كه در پرتو جبهه گيري عليه انقلاب اسلامي ومتعاقب آن محكم كردن عنصر ملحدي نظير سلمان رشدي براي اهانت به مقدسات اسلامي شروع شده بود لكن نيات واقعي آنان براي كشورهاي اسلامي در سكوت وبي تصميمي بيرحمانه آنها در مقابل نسل كشي مردم مسلمان بوسني هرزگوين آشكارشد كه به يكپارچگي جهان اسلام براي دفاع از ارزشهاي مشترك ديني و حقوق مسلمانان در برابر جبهه ضد ارزشي منجر گرديد. البته همبستگي اسلامي در قضيه بوسني را بايد يك همبستگي كم نظير در تاريخ حيات سازمان كنفرانس اسلامي دانست اما وقتي سخن از ارزيابي عملكرد كنفرانس اسلامي و يونسكو مطرح مي شود، چاره اي جز اعتراف به كم كاري سازمان كنفرانس اسلامي در اين امر مهم نيست، زيرا يونسكو ظرف سالهاي گذشته با همكاري اداره كل اطلاعات همگاني سازمان ملل متحد با استفاده از موج اميدي كه به آزادي بعد از ويراني ديواربرلن در دل ملتهاي اروپاي شرقي و مركزي ايجاد كرده بود، تلاشهاي گسترده اي را در جهت پيشبرد اهداف خود در اين جوامع در دستور كار قرار داد. يونسكوهمچنين اقدام به يك سري سمينارهاي منطقه اي در خصوص ايجاد رسانه هاي مستقل و چندگانه نمود كه نخستين سمينار آن در ويندهوك واقع در ناميبيا بود و ازاعلاميه ويندهوك در بيست و ششمين اجلاس كنفرانس عمومي يونسكو به عنوان كاتاليزوري در فرايند تشويق آزادي مطبوعات مستقل كثرت گرايي و تنوع در آفريقا تلقي شد و اجلاس 1991 يونسكو با اين اعلاميه همصدا شد و متعاقب آن دومين سمينار منطقه اي را در آلماتي پايتخت قزاقستان، سومين سمينار را در سانتياگو پايتخت شيلي و چهارمين سمينار را در حوزه كنفرانس اسلامي يعني صنعا پايتخت يمن برگزار نمود. اين در حالي است كه طرح مبتني بر قرآن و سنت سازمان كنفرانس اسلامي كه انگيزه آن در حقيقت تلاشي براي تقويت وحدت و يكپارچگي امت اسلام بود علي رغم مشاهده نظريه هاي تقابل فرهنگي هانتينگتون و يا پافشاري هاي غرب براي دفاع از رشدي، كه منجر به ترويج اين انديشه در ديگر بلاد اسلامي نظير قضيه تسليمه نسرين در بنگلادش و... گرديدگامهاي عملي و موثري بر نداشته است. ارزيابي عملكردها ما را به اعلام خطر نسبت به فراگير بودن گستره عملياتي گردش بين المللي پيامهاي حقوقي، تصويري، كلامي با به خدمت گرفتن پيشرفته ترين ابزار و امكانات ماهواره اي كه در ديگر سيارات پايگاه دارندترغيب مي كند. اعلام خطر نسبت به تهديدات خبري، حقوقي، اقتصادي كه كنفرانس اسلامي نيز آن را تروريسم خبري مي داند، تروريستي كه ارزشها، فرهنگ سنن، و قداستها و بالاخره تمدن اسلامي ما را هدف قرار داده است و مامكلف به چاره انديشي براي ايجاد مصونيت هاي لازم در برابر اين تهاجم گسترده و برنامه ريزي براي صيانت و حفظ ارزشها و ترويج و تبليغ آنها با تكيه برتوان، دانش و امكان جهان اسلام مي نمايد. استراتژي اطلاعات اسلامي و هدفهاي آن استراتژي اطلاعات اسلامي كه ملزم به نوآوري در اطلاعات هدفدار براي جوامع در حال تحول جهان اسلام در جهان جديد است در جهت تحقق اهداف تنظيم گرديده است كه بايد از آنها به عنوان اهداف مشترك اسلامي نام برد زيرا اساس استراتژي اطلاعات اسلامي از نظر تشكيلاتي مبتني بر منافع عالي امت اسلامي است كه توسط سازمان كنفرانس اسلامي و همچنين استراتژيهاي خاص و در سايرزمينه ها نظير استراتژي فرهنگ اسلامي در جهت ارتقاء نقش و جايگاه جهان اسلام بنا شده است. در استراتژي اطلاعات اسلامي به نقش اطلاعات به عنوان عامل پنداري و ترقي واحياكننده تفكر ديني توجه شده و رسالت نزديك كردن ملل مسلمان به يكديگررا در زمينه دوم آن پيش بيني كرده است. بديهي است چنانچه اطلاعات هدفدارو داراي رسالت شخصي در جهت هدايت صحيح افكار عمومي جهان اسلام باشد، به همبستگي و همدردي جهان اسلام كمك مي كند و بجاي اثر تخديري داشتن بر افكاربر پيشرفت و توسعه جوامع اسلامي و ارتقاء رشد فرهنگي و بلوغ سياسي امت اسلام كمك مي نمايد. در بند پنجم مصوبه استراتژي اطلاعات اسلامي نكته حائز اهميتي مورد توجه قرار گرفته است و آن اينكه از اطلاعات اسلامي به عنوان متبلوري از جوهره دين بزرگ اسلام نام برده شده و به جهاني بودن عدل، اعتدال و ميانه روي و مقابله خويشتن دارانه با تبليغات غرض آلود برخي محافل خبري توجه نموده است. رسالت اين سبك از اطلاعات قطعا نشر و اشاعه فرهنگ اسلام و گسترش همكاري ميان ملل جهان مي باشدو با هرگونه تبعيض و نژادپرستي، خشونت وبي تحملي قدرتها در برابرارزشهاي اعتقادي و تفاوتهاي فرهنگي جوامع ديگر بويژه جوامع اسلامي مقابله كند. جوامع اسلامي امروز بيش از هر زمان ديگر مورد هجوم سياسي، تبليغي، و رسانه اي واقع شده اند هجومي كه نه تنها مانع اتحاد و يكپارچگي امت واحده اسلامي گرديده است بلكه آنان رااز درون انديشه هاو عقايد فرقه، فرقه نموده و روياروي يكديگر واداشته است. سازمان كنفرانس اسلامي به عنوان تنها سازمان مبتني بر اشتراكات ديني وظيفه و رسالت خطيري در شرايط كنوني جهان به عهده دارد. تبليغ ارزشهاي اسلامي دفاع از وجهه اسلام و حقوق مسلمانان و همچنين تلاش براي به رسميت شناساندن حقوق حقه مسلمانان تنها در پرتو همبستگي اسلامي براي حاكميت ارزشهاي اسلامي ميسر حقوق است بشر اسلامي، داوري و حقوق قضايي در اسلام، بازار مشترك اسلامي، سيستم بانك اسلامي، مصونيت فرهنگي جمعي در برابر تعرض ويرانگر مظاهر ضد اسلام و مواضع مشترك سياسي نسبت به سياستهايي كه مصالح و منافع و عزت و استقلال ملل اسلامي را به مخاطره مي اندازد از جمله مسائل مهمي هستند كه تنها در پرتو زمينه سازي انديشمندان و روشنفكران مسلمان و اداره دولتمردان اسلامي ممكن و ميسر مي گردد و جايگاه كنفرانس اسلامي را در جهان ارتقاء مي بخشد.