Hamshahri corpus document

DOC ID : H-761011-36400S1

Date of Document: 1998-01-01

از شتابزدگي تا تجربه گرايي نگاهي به يازدهمين جشنواره تئاتر دانشجويان كشور يازدهمين جشنواره تئاتر دانشجويان كشور، درحالي پايان يافت كه افت سطح كيفي آن - به استنادمعيارهاي اين نوع تئاتر - بارز بود. در اين جشنواره كه از 30 آذر تا 7 دي ماه برگزار شد 26 نمايش در سه بخش مسابقه جنبي و ويژه شركت داشتند كه سهم تهران با 21 اجرا - 14 اجراي آن در بخش مسابقه 7 اجرا در بخش ويژه و 5 اجرا در بخش جنبي - از شهرستانها با 5 اجرا - اجرا 1 در بخش مسابقه و 4 اجرا در بخش ويژه - بيشتر بود. در بخش مسابقه و جنبي، عوامل اجرايي عموما دانشجويان تئاتر بودند و در بخش ويژه دانشجوياني كه به صورت تفنني به اين هنر مي پردازند. جلسات نقد و بررسي، نمايشگاه عكاسي تئاتر و.. نيز در حاشيه جشنواره برپا بود. تئاتر دانشجويي چيست و چه ويژگي هايي؟ دارد ـ داريوش موفق (فارغ التحصيل رشته بازيگري ):دراين نوع تئاتر بيشترين تاكيد برروي تجربه گرايي وگرايش به شيوه هاي نو در جهان است. علاوه براين مي كوشد قالبهاي كهنه و مرسوم در تئاتر حرفه اي (؟ ) را بشكند. ـ علي بوريان (دانشجوي دوره عالي فيلمنامه نويسي ): معيارهايش مي تواند جسارت در اجرا وپويايي و حركت به سمت يك تئاتر نو باشد با تكيه براصول و قواعد تئاتر علمي. اما واقعيت چيز ديگري است. به شهادت اجراهاي جشنواره و آزاد دانشجويي، نه تنها اين معيارها رعايت نمي شود، بلكه بيشتر اجراها گرته برداري شتابزده و بدرنگي از كارها و شيوه هاي گذشته است، هم در مضمون و هم در شكل. در اينكه تئاتر دانشجويي - جز مواردي - فرزند خلف دانشكده هاي تئاتري است و از بدو تولد - در هركجا -مهر پيش قراول و جريان ساز بر پيشاني دارد، شكي نيست. اما در اين جا، نوزاد هربار به دلايلي ناقص العضو به دنيا مي آيد. گاه مادر ناپرهيزي مي كند و نوزاد مرده به دنيا مي آورد، گاه فرزند - چهار، پنج سال - وادي حيرت نگذرانده، مي ميرد. كه براي اين هربار مردن هم صد البته دلايل محكم مي آورند كه مثلا: دانشجو مشكلات ويژه خود را داردو كمتر فرصت ابراز وجود پيدا مي كند. اين واقعيتي است انكارناپذير. تئاتر دانشجويي مستلزم حمايت جدي نهادهاي اجرايي، دانشگاهي و دولتي است. اماآنچه در اين ميان فراموش مي شود، تجربه گري به عنوان برگذشتن از شكلهاي قراردادي و منسوخ است. اگربرگزاركنندگان جشنواره به اين بسنده مي كردند كه تئاتر دانشجويي يعني تئاتري كه توسط دانشجو اجرامي شود، جاي بحثي باقي نمي ماند. اما به استناد پيام دبير جشنواره كه: در اين راستا جشنواره محل دانشجويي، ارايه جسارت و دردمندي دانشجو است، جايگاهي مطمئن از توان و شـناخت او براي بروز افكار.. ( )و 1 بنابه گفته يكي از داوران: جرئت و جسارت است كه تئاتر دانشجويي را متبلور مي سازد ( ) 2 چرا كه مهمترين ويژگي تئاتر دانشجويي سنت شكني و حضور روح جوان است ( ); 3 به تعريف ديگري از اين تئاتر مي رسيم كه متفاوت، عميق و داراي بعد وسيع تر است. تجربه گرايي نكته مهمي بود كه در اين جشنواره همواره برآن تاكيد مي شد. اما تجربه گرايي چيست و چه عملكردي؟ دارد انجام هر عمل و شيوه اي را كه پيش از اين رايج نبوده و براي اولين بارصورت پذيرد، تجربه گويند. هر تجربه هنجارگريزي تازه، و فراروي از سبكها و شيوه هاي گذشته است; در اين مرحله تجربه بدون ضعف و كاستي نيست، اما اين براي تجربه گر چندان مهم نيست. مهم كشف رويداد نو، موقعيت تازه و محملي براي ارائه افكار بديع و در معرض قضاوت قرار دادن آن است. اما اگر منظور از تجربه، انجام عملي مشابه با آنچه ديگران كرده اند و مي كنند، باشد، تنها مي توان نام آموزش به آن داد و در حد مباني و دروس پايه اي به آن نگاه كرد. تاكيد براين ويژگي، همه اجراهاي جشنواره را زير سوال چرا مي برد كه هيچ يك از اجراها واجد اين ويژگي در هيچ يك از بخشهاي خود - متن، بازيگري، كارگرداني و... - نبودند. عدم پشتوانه مادي و امكانات صحنه اي را براي فقدان تجربه گرايي، بهانه نكنيم!! تجربه گرايي بايد ذاتي هنرمند باشد. بايد ناشي از درك عميق او از تمام شيوه هاي هنري و عملي باشد. تجربه گرايي در يك اجرا، مي تواند مثلا در متن يا بازيگري يك نمايش صورت بگيرد، مي تواند در نحوه كارگرداني انجام پذيرد... در شكل چيدن صحنه و آرايش بازيگران (ميزانسن ).بنابر ناآشنايي اين، دانشجوي تئاتر با تغييرات و روند جهاني هنر تئاتر و گسستگي تئاتر آكادميك از جريانهاي بين المللي، سبب مي شود كه چشم به اجراهاي گه گاهي نيمه آماتور - نيمه حرفه اي داشته باشد و از اين رو در جستجوي آن ويژگي خاص برآيد كه به نوعي جواز ورود به جشنواره هاي گذشته را بدست آورده اند. تا به اين طريق هم شانس ورود به جشنواره را به دست آورده باشد و هم بجاي كسب مهارت، پختگي و درك عميق تئاتر، خودي نشان داده باشد. آيا نمايشهاي اجرا شده در اين جشنواره توانسته بودند به تجربه گرايي به عنوان فراروي از شكلهاي قراردادي دست؟ يابند ـ محمدرضا پشنگيان (دانشجوي رشته تئاتر ):متاسفانه خير. جز تعدادي از اجراها، بقيه حتي نتوانستند يك تئاتر دانشجويي قوي باشند. ـ جلال سراج (دانشجوي رشته كارگرداني ):صرف نظراز يكي - دوتا بقيه فاقد اين ويژگي بودند. ـ وحيد قاسمي ( بازيگر ): هرگز! ـ علي وطن دوست (طراح صحنه ):متاسفانه هيچ كاري به معني اخص، اين ويژگي را نداشت. ـ جواد ثريا (بازيگر ): نه، مگر يكي دوكار، بقيه درسطح خيلي پاييني قرار داشتند و بيشتر به قراردادهاي موجود رجوع كرده بودند. تكرار همان كليشه هاي قبلي بود و چيز تازه اي نداشتند. ـ علي بوريان: در اين جشنواره نمونه اي نديدم. واقعيت اين است كه اجراهاي تئاتر دانشجويي مختص به جشنواره شده است. يعني به محض اين كه هيابانگ دبيرخانه جشنواره برمي خيزد، همه دست به كار مي شوند تا مگر از اين قافله عقب نمانند ومي ماند تا سالي ديگر و جشنواره اي ديگر، اما بايد به خاطر داشت كه جريانهاي تئاتري همواره با پيوستگي و مداومت به وجود آمده اند و نه با يك حركت مقطعي و كوتاه مدت. اما برگرديم به آغاز گفتارمان كه دانشجو مشكلات ويژه خود را دارد در چندوچون اين نابساماني و علل پاره اي از مشكلات مي توان خلاصه وار به چند مورد اشاره كرد: ـ 1در نحوه گزينش دانشجو. با اين كه سالهاست زمزمه تغيير در نحوه گزينش دانشجوي تئاتر به گوش مي رسد، اما هنوز در برهمان پاشنه مي چرخد. درآزمون ورودي هنر به جاي سنجيدن خميرمايه كلامي داوطلب، ميزان تخيل و قدرت خلاقيت، توانايي تصويرسازي و حادثه پردازي و مهم تر از همه گنجينه تجربه هاي شخصي او، انبان محفوظاتش را مي كاويم و غافليم از اين كه اينجا ميدان هنر است و نه فيزيك و رياضي. ( ) 4 و به همين دليل متاسفانه طيف وسيعي ازراه يابندگان به دليل ناكام ماندن از رشته هاي دلخواه، صندلي هاي كلاس تئاتر را اشغال اين مي كنند به اصطلاح دانشجويان تئاتر، بعد از چند ترم، تازه متوجه مي شوند كه اين همان نيست كه بتوان برايش كيسه اي دوخت. مدركي مي گيرند و مي روند. چرا كه اين جا وادي عشق است و نه پس دادن محفوظات; در نتيجه از آن خيل فارغ التحصيل فقط چند نفر باقي مي مانند. ـ 2نحوه انتخاب بايد استاد خاطرنشان كرد صرف داشتن دكترا و فلان و بهمان ويژگي، نمي تواند دليل قانع كننده اي براي گزينش استاد باشد. اي بسا استاداني كه نيم نگاهي به مدرك نداشته اند، اما شاهكارهايي مسلم بر صحنه آفريده اند. استادي كه نتواند در دانشجو ايجاد انگيزه كند واو را به ديالوگ بخواند، نبايد هم ازدانشجوهايش انتظار جسارت صرف داشت روخواني محفوظات يك - دودهه قبل و بسنده كردن به جزوه اي، آنهم در جايگاه هنري والا، جز تباهي در پي نخواهد داشت. ـ 3پيگيري و دقت نظر در عملكرد دانشجو در اين جهت تعالي رابطه اگرچه دوسويه است و دانشجو هم بايد به همان اندازه كوشش كند كه استاد; اما سهم دومي بيشتر است در هدايت كردن جريان خروشان، در مسير انتخابي اش. ـ 4تجديدنظر در دروس دانشگاهي بطوري كه آخرين دستاوردهاي هنر تئاتر معاصر نيز در آن گنجانده شود. ـ 5ايجاد تسهيلات ويژه و امكانات در خور براي دانشجو. مي دانيم كه تئاتر فعاليتي است صرفا فرهنگي، در جهت اعتلاي روح فرد و جامعه و اين هنر زماني ارزشمند است كه به سوي تجارت بايد نغلتد استعدادها و قابليتهاي افرادي كه با جان و دل به اين هنر مي پردازند، كشف شود. مورد تشويق قرار گيرند و به فراخور، از حمايت ويژه اي برخوردار شوند. ـ 6از تخصص گرايي نهراسيم. داشتن يك تئاتر مستلزم ملي در اختيار داشتن افراد متخصص و تحصيلكرده است، چرا كه تئاتر امروز يك تئاتر علمي است. ـ 7برنامه هاي كوتاه مدت را به برنامه هاي درازمدت و ديرسال تغيير دهيم. عملكرد واقعي تئاتر با گذشت زمان بروز مي كند و نيازمند مواظبت، مداومت وپيگيري در است يك جمع بندي مي توان گفت كه امسال، نحوه برگزاري، هماهنگي و مديريت جشنواره به نسبت سالهاي قبل از سيستم منسجم تري برخوردار اما بود نمايشهاي اجرا شده از چند جهت لطمه پذير مي نمودند: ـ 1بيشتر متون نمايشي اجرا شده در شخصيت پردازي وروند شكل گيري يك شخصيت، نحوه رويارويي او با ديگر اشخاص نمايش و موقعيت، ضعيف بودند و نيز فاقد موقعيت هاي تازه و بديع. بطوري كه گاه به كپي بسيار بدي از كارهاي ديگران مي انجاميد. ـ 2جز در چند مورد نمايشها فاقد درك صريح و روشن نقش كارگردان در هماهنگي عوامل اجرايي، هدايت بازيگران، ايجاد ريتم و فراروي از متن بودند. ـ 3نمايشهاي بسياري با وجود داشتن موقعيت دراماتيك تنها به خاطر ضعف در بازيگري اصولي وعلمي، دست نيافتن بازيگر به نقش - بيشتر به دليل شتابزدگي - و يا برداشت متفاوت از نقش، آنطور كه بايد ظاهر نشدند. جشنواره دانشجويي را چگونه ارزيابي؟ مي كنيد ـ علي وطن دوست: امسال از سيستم بهتري استفاده شده بود. به اين معني كه دانشجويان تئاتري را ازدانشجويان غيرتئاتري جدا كرده بودند. چون دانشجويان مستعدي هستند در سراسر كشور كه تئاتر كار مي كنند و بعضا كارهاي خوبي هم از ايشان شاهد بوده ايم و اين ها اگر در همان حد سنجيده شوند، بهتر است. ـ حسن عليكرمي (دانشجوي سال آخر رشته تئاتر ):ازنظر مديريت و برنامه ريزي ضعف هايي داشت. براي نمونه كار خود من حكايت ناشنيده از سرزمين آريان كه از نظر اجرايي ما ضربه خورديم و دليلش هم، همكاري نكردن مسئولين سالن شهيد آويني بود با گروه ما. براي مثل چند ساعت قبل از اجرا سالن را به ما تحويل دادند. در حالي كه به گروههاي ديگر از شب قبل تحويل در مي دادند مراسم اختتاميه جشنواره تئاتر دانشجويان در بخشي از بيانيه هيئت داوران براين نكته تاكيد شد كه: چنين به نظر مي رسد كه تئاتر دانشجويي كشور، متاثر از مسائل كلي موجود در جامعه در برخورد با تئاتر و اركان مختلف آن همه چيز را سهل و آسان مي انگارد و اين خطايي است كه اگر به اغماض از آن بگذريم، آينده تئاتر كشور با مشكلات عديده اي روبرو خواهد شد. بدينسان كه اغلب آثار اجراشده، بدون صرف وقت لازم و مطالعه كافي به روي صحنه آمدند. اگرچه در مجموع كارهاي ديده شده، ايده هايي قابل تامل و دقيق و توانايي هاي فردي بازيگري به روشني قابل مشاهده بود، اما اين سوال باقي مي ماند كه چرا چنين شعور گروهي در اجرا و ارائه آثار خود، تابع قوانين مناسب نمايشي؟ نبودند بي شك مهمترين عامل در نارسايي آثار ارائه شده، عدم دقت نظر در نگارش و انتخاب متون لازم بوده است. گزارش از: محمدرضا بي گناه پانوشتها: ـ 1/نما پيش شماره جشنواره ص 3 ـ 2پيشين / ص 9 ـ 3پيشين / ص 6 ـ 4آدينه / شماره 95