Hamshahri corpus document

DOC ID : H-760327-21802S1

Date of Document: 1997-06-17

دست آفرينه ها; آميزه اي از هنر و تاريخ نگاهي به موقعيت كنوني صنايع دستي در ايران از دور دست تاريخ... دست آفرينه هاي (صنايع دستي ) ما ايرانيان همچون، گوناگوني گلها و ميوه هاو گياهان، چشم اندازهاي زيباي اين سرزمين سرشار از شكوه، شگفتي و راز مردم است ما ازدوردست هاي تاريخ تا به امروز به مدد ذوق و فرهنگ غني خود، اين دستاوردها رانه به قصد عرضه و فروش در بازارهاي مكاره، كه براي زيباتر شدن زندگي وسپاسداشت مواهب الهي، پديد آورده اند. اما امروز، كه از پس سده هاي شتابآلود، بشر خسته از زندگي آميخته به ماشين، در جستجوي هويت و خلاقيت هاي اصيل خود در عرصه همزيستي با طبيعت است، صنايع دستي، چه در عرصه هنر و چه رقابت هاي اقتصادي موقعيت ويژه اي يافته است و بسياري از كشورها از جمله هندوستان به اعتبار صنايع دستي گوناگون خود، درآمدهاي ارزي به مراتب بيشتر ازارز نفتي ما به چنگ مي آورند و هويت و ويژگي هاي فرهنگي خود را به اعتبار همين صنايع در جهان مي گستراند. صنايع دستي ايران را كه پس از سپري شدن دوره غني استاد - شاگردي و نبود آموزش هاي پيوسته هنرستاني و دانشگاهي معطل مانده دريابيم است، و آموخته ها و اندوخته هاي نسل در حال غروب استادان چيره دست صنايع دستي را در قالب آموزش هاي نوين، براي نسل هاي آينده جاودانه سازيم و ما كه بريدن ازارزهاي حاصل از صادرات نفت و رونق بخشيدن به صادرات غير نفتي را به عنوان يك آماج مهم پي مي گيريم، بايد توجه جدي تري به دست آفرينه هاي ( صنايع دستي ) كشورمان داشته باشيم. از زماني كه بنا شد ايران اسلامي از اتكا به درامدهاي حاصل از فروش نفت روگرداند و درعين حال به درامدهاي حاصل از صادرات كالاهاي غيرنفتي چراغ سبز نشان دهد، بخش صنايع دستي در كانون توجهات و فرآوري سياستگزاران حوزه اقتصادي و حتي فرهنگي كشور قرار گرفت. توانمنديها و ويژگيهاي صنايع دستي موجب يك رويكرد تاريخي به اين بخش از سوي مسئولان شد به نحوي كه امروزه بخش صنايع دستي با داشتن يك پيشينه و جايگاه درخشان بويژه در فراسوي مرزهاي كشورمان علاوه برايجاد دلگرمي به عنوان يكي از سياستهاي راهبردي و به طور قطع با سياستگزاريهاي ژرف نگرانه و هوشمندانه مي توان نويد موفقيت سياستگزاريهاي دوري از درامدهاي ارزي نفتي را داد و نيز به حصول درامدهاي حاصل از صادرات كالاهاي غيرنفتي اميدوار بود. در ايران حدود 10 ميليون نفر در ارتباط با صنايع دستي كار مي كنند همچنين صنايع دستي حدود 30 تا 40 درصد از صادرات غيرنفتي كشور ما را تشكيل مي دهد. به گفته مهندس آروري رئيس سازمان صنايع دستي، ايران يكي از سه قطب بزرگ صنايع دستي جهان است كه در مواردي همچون فرش، شيشه، سراميك و فلزكاري از مزيت قطعي در مقايسه با ديگر كشورها برخوردار مي باشد. كارشناسان مي گويند: هرچند صنايع دستي ايران از جايگاه بلند آوازه و اعتبار جهاني مناسبي برخوردار است و شرايط عمومي و سالهاي فراروي ايران نيز حكم مي كند با يك حركت سريع و خردمندانه درامدهاي ناشي از اين بخش، بيشتر نيازهاي ارزي كشور را تامين كند. اما واقعيت اين است كه توان بالقوه صنايع دستي ايران به مراتب بيشتر از دستاوردهاي كنوني اين بخش مي باشد. و به همين دليل و با عنايت به سياست دوري جستن از اتكاء به ارز حاصل از نفت بايد عوامل ايستايي در صنايع دستي شناسايي و برطرف شود. به گفته كارشناسان، بخش صنايع دستي در حال حاضر با دشواري ها و عوامل كند كننده اي روبرو است كه نبود ثبات قوانين و نيز كم انگاري مقوله آموزش نيروي انساني از جمله آنهاست. به عنوان نمونه بي ثباتي قوانين و تصميم گيريها درباره فرش طي سالهاي اخير موجب افت شديد درامدهاي ارزي و نيز خدشه دار شدن موقعيت فرش بي همتاي ايران در جهان شد. به نحوي كه مي رفت كشورهايي نظير هند وچين و تا حدودي تركيه، سهم ايران در بازار بين المللي فرش و بويژه اروپا راازآن خود كنند. بنابه آمارهاي موجود درامدهاي ارزي ايران از محل صادرات فرش به يكباره حدود 40 درصد در سال گذشته نسبت به سال قبل از آن كاهش يافت. اين مشكل در شرايطي روي داد كه فرش ايران هنوز به عنوان پيشقراول كالاهاي ايراني در جهان مطرح اين مي باشد كالا از ديرزمان به فراسوي مرزها روانه مي شود و علاوه برايجاد درامدهاي ارزي به ايران، جاده صاف كن و عامل استقبال خارجيان از ساير كالاهاي ايراني مي شود. صنايع دستي ايران حتي موجب انتقال فرهنگ ايراني به ساير نقاط دنياشده است و گفتن اينكه خارجيان، ايران را با صنايع دستي اش يافتند و گزاف شناختند، نيست. از سوي ديگر امروزه يكي از عوامل و نشانه هاي فخر خانواده هاي اروپايي داشتن صنايع دستي بويژه فرش ايراني است. خطر ديگري كه در كمين صنايع دستي ايران نشسته است عدم توجه به مقوله تربيت وآموزش و نيز بي ميلي نسلي جوان براي دريافت دانش و تجربه استادان و هنرمندان چيره دست قديمي است كه متاسفانه شعله هاي فروزان هنرشان در مسير تندباد خاموشي قرار گرفته است، به عبارتي صنايع دستي ايران به لحاظ نيروي انساني از عقبه قدرتمندي برخوردار نيست. حسين عباسپور كه تنها شاگرد يك استادگره چين است، مي گويد: گرايش جوانان به يادگيري هنر اصيل گره چيني، بسيار كم است و عدم آموزش اين حرفه باعث شده تا اين هنر ارزنده به روزهاي پايان عمر خود نزديك شود. از ميان 140 رشته از صنايع دستي ايران تعدادي از رشته ها سرنوشتي همچون گره چيني پيدا كرده اند. به باور كارشناسان، آموزش در صنايع دستي يكي از راهكارهاي حفظ و گسترش اين حرفه اصيل بومي و ملي است. آموزش كلاسيك صنايع دستي سبب انتقال اين حرفه همراه با علم و تجربه به نسل هاي آينده مي شود. اكنون برخي از صنايع دستي به دليل نبود آموزش صحيح در حال نابودي است. در حال حاضر تجربه هاي گرانبهاي صنايع دستي در اختياربسياري از افراد سالخورده در اقصي نقاط كشور است كه اگر به درستي از اين داشته هاي ارزشمند استفاده نشود بخشي از رشته هاي اصيل صنايع دستي ايران با خطر انقراض روبرو مي شود. به هر تقدير براي حفظ صنايع دستي بايد سازوكارهاي لازم به منظور آموزش پيوسته وسازمان يافته جوانان مستعد فراهم شود. آموزش صنايع دستي، پيشرفت و تنوع آن را به دنبال دارد و نتيجه آن پرورش متخصصاني است كه مي توانند رشته هاي در حال غروب صنايع دستي را حفظ كنند. مزيت هاي صنايع دستي امروزه رويكرد به صنايع دستي در تمامي كشورها ديده مي شود. ويژگيها و مزيت صنايع دستي در ايجاد اشتغال و درامدهاي ارزي و حفظ گوناگوني و غناي فرهنگي در تمام جهان شناخته شده است. و بسياري از دولتها از احياء و گسترش صنايع دستي به عنوان يكي از راهكارهاي حل مشكلات بيكاري بويژه براي جوانان بهره مي گيرند. اين امر در جامعه روستايي بيشتر مورد توجه است. توسعه صنايع دستي در ايران به اعتقاد كارشناسان به لحاظ اجتماعي و اقتصادي كاملا توجيه پذير است. چرا كه صنايع دستي عامل اصلي ايجاد اشتغال بويژه در مناطق غيرشهري براي زنان - در طول سال - و براي مردان - در فاصله كشت و برداشت محصول و فعاليت هاي دامداري - است. روشن است كه با ايجاد اشتغال و تامين درآمد كافي، انگيزه اصلي مهاجرت جمعيت از روستاها به شهرها و از شهرهاي كوچك به شهرهاي بزرگ و در نهايت به تهران كاهش مي يابد. محمدرضا نعمت زاده - وزير صنايع مي گويد: صنايع دستي از زمانهاي گذشته تا به امروز همواره نه تنها بخش مهمي از نيازهاي داخلي را تامين كرده بلكه نقشي مهم در كاهش روند بي رويه مهاجرت به شهرها و نيز توسعه اقتصاد درونزا داشته است. احمد علي سهيلي كه از بافندگان قالي است، مي گويد: توجه به صنايع دستي علاوه بر گسترش و احياي هنر اصيل و بومي، كمك مي كند تا بيكاري جوانان نيز تا حدود زيادي حل شود. حسين زاده - يكي از كارشناسان صنايع دستي مي گويد: دولت بايد با ابزارهاي مختلف براي حفظ صنايع دستي تلاش كند كه اگر اين امر تحقق يابد هم از خالي شدن روستا از جوانان جلوگيري مي شود - چرا كه روستاها، كانون اصلي توليد صنايع دستي است - و هم كمك فراواني به گسترش صنايع دستي كرده ايم كه در نتيجه خيل عظيمي از جوانان جذب كار مي شوند. همانطور كه گفته شد يكي از مزيت هاي صنايع دستي، ايجاد فرصت هاي شغلي است. در حال حاضر نرخ سرمايه گذاري جهت ايجاداشتغال در بخش صنايع دستي نسبت به ساير بخش ها بسيار اندك است. طبق برآوردهاي اقتصادي براي ايجاد يك شغل در صنايع دستي رقمي معادل هزار 980 ريال كفايت مي كند در حالي كه در صنايع ديگر اين رقم 35 ميليون ريال است و به همين دليل ايجاد شغل در صنايع دستي به سرمايه گذاري كلان نياز ندارد. آنچه براي توسعه كمي و كيفي در يك حركت اقتصادي مهم، مثبت و اساسي خوانده مي شود همگي در نوع كاركرد و برآيند تلاش فردي و گروهي در صنايع دستي به روشني ديده مي شود. از يك سو مواد اوليه براي پرداختن به كار و توليد در اين زمينه، داخلي و در دسترس است. به بيان ديگر كمتر رشته اي در مجموعه فعاليت هاي صنايع دستي وجود دارد كه وابسته به مواد اوليه وارداتي باشد. از سوي ديگر صنايع دستي به شيوه سنتي از ديرباز با روش استاد - شاگردي به خوبي به نيازهاي آموزشي خود پاسخ گفته است. اين نوع آموزش براي جويندگان كار و دوستداران توليد، موكول و مشروط به سرمايه گذاري و صرف هزينه هاي كلان - برخلاف ساير رشته هاي صنعتي - نيست. وزير صنايع در يك جمع بندي مزيت صنايع دستي مي گويد: صنايع دستي بالاترين سهم وبيشترين نقش را در پر كردن اوقات فراغت، ايجاد اشتغال مولد و درآمد جنبي و مكمل براي روستائيان دارد و مي تواند يكي از عوامل مهم توسعه اقتصادي روستايي و رشد و توسعه اقتصادي كشور باشد. همچنين اين هنر و صنعت با درآمد ارزي بيش از يك ميليارد دلار در سال نه تنها مي تواند سهم شايسته اي از صادرات صنعتي و هنري كشور را به خود اختصاص دهد بلكه فراورده هاي آن قادر است به عنوان شاخص ترين توليد فرهنگي كشور كه معرف فرهنگ اصيل، غني و بارور ايران اسلامي در سطح بين المللي است، باشد. با اين همه كاربردي ترين هنر شناخته شده و اصيل ترين صنعت كشور با ميليونها نفر دست اندر كار و حجم توليدي به ارزش بيش از 600 ميليارد تومان در سال كه هر قطعه آن نشانگر فرهنگ مردمي و گزارشگري دقيق از ارزش هاي والاي اسلام و فرهنگ ايران اسلامي است، هنوز زمينه هاي رشد و توسعه و رونق و شكوفايي دارد. كم رونقي بازار فروش هنگامي كه پاي صحبت فروشندگان صنايع دستي مي نشينيم بيشتر آنها از بازارساكت اين بخش گله دارند. به گفته كارشناسان تورم سالهاي كنوني در بازار اقتصادي كشور جاي پاي خويش را به صورت محسوسي در بازار صنايع دستي نيز گشوده است. اما در مجموع رونق يا بي رونقي صنايع دستي تا حدودي بستگي به شرايط فصلي دارد. يكي از فروشندگان عمده صنايع دستي در اين باره مي گويد: صنايع دستي نياز به حمايت و نظارت توليدكننده دارد به شكلي كه بدان به صورت ريشه اي و بنيادي توجه شود. صنف فروشندگان صنايع دستي از گران شدن مواد اوليه، كمبود تبليغات افزايش رسانه ها، ماليات ها و نبود جهانگرد به تعداد كافي در كشور و... گلايه دارند. توليد بيشتر يعني احياي صنايع دستي مقدار توليد ناخالص ملي، ميزان سير جمعيت، مهاجرت و نيازهاي ارزي عواملي هستند كه به شدت صنايع دستي را تحت تاثير قرار مي دهند. راه حل اساسي كارشناسان براي بهبود وضع صنايع، مصرفي شدن آنهاست كه اين امر به طراحي و نوع مواد اوليه و به برنامه ريزي از پيش تعيين شده نياز دارد. ادامه دارد