Hamshahri corpus document

DOC ID : H-760313-20935S1

Date of Document: 1997-06-03

شرط ضمن عقد راهگشاي مشكلات شرط ضمن عقد راهگشاي مشكلات حدود اختيارات زن و مرد از ديدگاه حضرت امام خميني (ره ) - بخش آخر شرط عبارت است از هر امري كه وجود آن براي تحقق امر ديگري لازم باشد. يعني اگر نباشد مشروط بوجود نمي آيد. شرط بر دو نوع است - 1 شرط ابتدائي - 2 شرط ضمن عقد. - 2 حقوق و تكاليف مختص هر يك از زوجين: الف ) تمكين، تمكين در لغت به معني تن در دادن است تمكين، عام عبارتست از حسن معاشرت زن با شوهر و اطاعت از او در امور مربوط به زناشويي و خارج نشدن از منزل بدون اجازه شوهر. حضرت امام در تحريرالوسيله مي فرمايند: لكل واحد من الزوجين حق علي صاحبه - يجب عليه القيام به وان كان حق الزوج اعظم، و من حقه عليها ان تطيعه ولاتعصيه ولا تخرج من بيتها الا باذنه ولوالي اهلها... هر يك از زوجين نسبت به هم حقوقي دارند كه اقامه ء آن واجباست گرچه حق مرد بيشتر است. حق مرد برزن آن است كه زن اطاعت كند از او و سركشي نكند و از خانه بدون اجازه او خارج و نشود.. و در دادن صدقه، بخشش و نذر در اموالش بدون اجازه او عمل نكند مگر در حج و زكات يا نيكي به والدين يا صله ارحام... حق زن بر مرد آن است كه او را سير كند و لباس بپوشاند، و اگر خطايي كرد او را ببخشد و نسبت به او روي ترش نكند. ( ) 13 بهترين ضامن و پشتيبان حقوق زنان در نظام اسلامي حاكم است، نقش حكومت در اداي حقوق زن در چهارچوب خانواده، بسيار وسيعتر و سنگين تر است از آنچه كه تصور مي شود. حضرت امام ( ره ) مي فرمايند. از شئون فقيه هست كه اگر چنانچه يك مردي با زن خودش رفتارش بد باشد او را اولا نصيحت كند و ثانياتاديبكند و اگر ديد نمي شود، اجراء طلاق كند. شما موافقت كنيد با اين ملايمت فقيه ولايت فقيه براي مسلمين يك هديه اي است كه خداي تبارك و تعالي داده است. منجمله همين معنايي كه شما سوال كرديد و طرح كرديد كه زن هايي كه الان شوهر دارند، اگر چنانچه گرفتاري هايي داشته باشند چه بايد ؟ بكند آنها رجوع مي كنند به آنجايي كه فقيه است به، مجلسي كه در آن فقيه است به، دادگاهي كه در آن فقيه است و، فقيه رسيدگي مي كند و اگر چنانچه صحيح باشد، شوهر را تاديبمي كند، شوهر را وادار مي كند به اينكه درست عمل كند و اگر چنانچه نكرد طلاق مي دهد. ولايت دارد براي اين امر كه اگر چنانچه به فساد مي كشد، يك زندگي به فساد كشيده مي شود طلاق مي دهد و طلاق اگر چه در دست مرد است لكن فقيه در جايي كه مصلحت اسلام را ديد، مصلحت مسلمين را ديد و در جايي ديد كه نمي شود به غير اين طلاق بدهد اين ولايت فقيه است. ولايت فقيه براي شما يك هديه الهي است. ( )9/8/57 14 حق طلاق از جمله مسائل حقوقي كه مورد سوال زيادي واقع شده است و گاهي مورد سوءاستفاده قرار مي گيرد حق طلاق است كه بدست مرد مي باشد. عليرغم تحول و پيشرفت زنان در حقوق مدني و سياسي كه يك پديده نوين جهاني است هنوز، خلاءهاي قانوني در زمينه حقوق زنان آشكار است از جمله اين مواد اختيار تام مرد در طلاق دادن همسر است. در ماده 1133 قانون مدني آمده است مرد، مي تواند هر وقت كه بخواهد زن خود را طلاق دهد. حضرت امام در پاسخ به اين سوال كه: مساله اختيار طلاق به دست مرد، موجبناراحتي و تشويش خاطر گروهي از زنان مبارز ايران شده است و گمان مي كنند كه ديگر به هيچ وجه حق طلاق ندارند و از اين موضوع افرادي سوءاستفاده كرده و مي كنند، نظر جنابعالي راجع به اين موضوع چيست مي فرمايند؟: براي زنان محترم، شارع مقدس راه سهل معين فرموده است تا خودشان زمام طلاق را به دست به گيرند اين معني كه در ضمن عقد و نكاح اگر شرط كنند كه وكيل باشند در طلاق، به صورت مطلق يعني هر موقعي كه دلشان خواست طلاق بگيرند و يا به صورت مشروط، يعني اگر مرد بدرفتاري كرد يا مثلا زن ديگري گرفت زن، وكيل باشد كه خود را طلاق دهد، ديگر هيچ اشكالي براي خانمها پيش نمي آيد و مي توانند خود را طلاق دهند. ( )7/8/59 15 در قوانين ما زوجه در مواردي مي تواند در خواست طلاق نمايد، اين موارد شامل: خودداري زوج از پرداخت نفقه و ايفاي وظايف زناشويي، سوءمعاشرت شوهر بحدي كه زندگي تحمل ناپذير شود و يا امراض مسري و صعب العلاج و يا غيبت بيش از چهار سال مرد. در چنين شرايطي زن تقاضاي طلاق مي كند و اين محكمه است كه يا مرد را وادار به دادن طلاق مي كند و يا حاكم از سوي زوج اين كار را انجام مي دهد. اما اينكه زن خود وكيل باشد از سوي مرد كه يا بصورت مطلق و يا بدليلي كه در ضمن عقد مشخص مي كند، وكالتا از سوي مرد خود را طلاق بدهد از راه حلهاي عملي است كه بدون لطمه به اصول و موازين حقوقي و با استفاده از نگرش سيستمي به نظام حقوق خانواده قابل اجراست. حضرت امام خميني (ره ) در پاسخ به اين سوال كه اين وكالت قابل عزل مي باشد يا؟ نه مي فرمايد: اگر به غير شرط نتيجه، شرط شده كه زن وكيل باشد، اين وكالت قابل عزل نيست. توضيح اينكه زن در حين اجراء صيغه عقد بگويد، من خودم را به شرط اينكه وكيل بلاعزل در طلاق باشم به زوجيت تو در مي آورم و مرد هم قبول كند، چنين شرطي لازم است و اگر مرد قبول كرد وكالت زوجه در طلاق قابل فسخ نيست. ( ) 16 براي تبيين بيشتر اين موضوع لازم است شرط ضمن عقد را توضيح كه دهيم عقد چيست؟ شرط چه معناي حقوقي دارد و انواع شرط را بيان كنيم. عقدتعهد يكطرف بر قبول امري است كه مورد قبول طرف ديگر باشد. ملاك تشخيص عقد اين است كه بدون توافق دوطرف نتوان اثري بوجود آورد كه مورد قبول قانون يا عرف و عادت و عقل و اخلاق حسنه بوده باشد. در فقه، ايجابو قبول لفظي را مصداق عقد مي داند. شرطعبارت است از هر امري كه وجود آن براي تحقق امر ديگري لازم باشد. يعني اگر نباشد مشروط بوجود نمي آيد. شرط بر دو نوع است - 1 شرط ابتدائي - 2 شرط ضمن عقد. شرط ابتدائي تعهد يكطرفي است كه شخص عليه خود ايجاد مي كند و در حقوق فرانسه معمول است و فقها آن را باطل مي دانند. شرط ضمن عقد عبارت از هر شرطي است كه به موجبعقدي به نفع كسي و به ضرر ديگري مقرر شده باشد، ولو آنكه مذاكره راجع به شرط قبل از انعقاد عقد شده باشد و عقد باتوجه به مذاكره قبلي منعقد شده باشد. شروط ضمن عقد ممكن است شروط فاسده و يا شروطصحيحه باشد. فساد در عمل حقوقي صفتي است كه به اعتبار آن صفت آن، عمل نمي تواند داراي آثار قانوني باشد برخي شروط فاسده در عقد تاثير ندارد و برخي شروط فاسده مبطل عقد هستند. - 1 ابتدايي انواع شرط بي تاثير در عقد (باطله ) فاسده - 2 ضمن عقد مبطل عقد صحيحه اگر شرطي انجام آن غير مقدور باشد و يا شرطي كه در آن نفع و يا فايده عقلائي در آن نباشد باطل است. همچنين اگر شرطي نامشروع باشد يعني قانون اجازه آن را نداده باشد، اين شرط نيز جزء شروط باطله است بايد، توجه داشت كه عقد و شرط لازم دوامر مستقل هستند كه فساد و اشكال در يكي در ديگر اثر ندارد. به طور مثال اگر در عقد نكاح شرط شود كه در صورت عدم تاديه مهريه در مدت معين نكاح باطل خواهد بود، نكاح و مهر صحيح ولي شرط باطل است. شروط مفسده عقد، شروطي هستند كه باعث فساد در عقد مي گردد، اگر شرط خلاف مقتضاي عقد باشد، مفسد است. هر عقدي به منظور خاصي كه از نظر علمي علت تعهد است ايجاد، مي شود كه مستقيما در اثر عقد موجود مي گردد كه آن را مقتضاي عقد گويند به عنوان مثال مقتضاي بيع، ملكيت است مقتضاي، هبه يا بخشش ملكيت است مقتضاي، عقد نكاح زوجيت است شرط، برخلاف مقتضاي عقد، از نظر تناقض كه بين شرط و عقد حاصل مي شود، آن را باطل مي كند. بنابر اين طرفين عقد ازدواج مي توانند هر شرطي كه مخالف با مقتضاي عقد مزبور نباشد، در ضمن عقد ازدواج يا عقد لازم ديگر بنمايند. مثل اينكه شرط كند هر گاه شوهر، زن ديگري بگيرد و يا در مدت معيني غايبشود، يا ترك نفقه دادن كند، يا عليه حيات زن سوءقصد كند يا سوءرفتاري نمايد كه زندگاني آنها با يكديگر قابل تحمل نباشد، زن وكيل و وكيل در توكيل باشد كه پس از اثبات تحقق شرط در محكمه و صدور حكم نهايي خود را مطلقه سازد. ( ) 17 شروط صحيحه: در صورتي كه شروط، باطله يا مبطل عقد نباشد شروط صحيحه هستند. - 1 شرط صفت شروط صحيحه - 2 شرط نتيجه - 3 شرط فعل اگر تحقق امري در خارج شرط شود، شرط نتيجه است. حضرت امام ( ره ) به عنوان يك راه حل عملي با استفاده از قوانين موجود، براي جلوگيري از سوءاستفاده از حق طلاق و در جهت برقراري يك موازنه قانوني در خانواده كه موجب تعادل و استحكام در ميان خانواده خواهد شد، استفاده از شرط ضمن عقد را مطرح مي فرمايند. اين شرط مي تواند به عنوان شرط نتيجه باشد، به اين معنا كه زن در ضمن عقد شرط كند در صورتي كه مرد از پرداخت نفقه سرباز زند، و يا در حسن معاشرت قصور ورزد يا... زن وكيل است در صورت اثبات اين امر در دادگاه خود را مطلقه نمايد. شرط فعل، تعهد به انجام يا ترك كاري ضمن عقد، شرط مي شود. به عنوان مثال زن مي تواند ضمن عقد، شرط عدم ازدواج با زن ديگري را كه ترك فعل است مطرح كند، يا شرط ادامه تحصيل خود و يا اشتغال را طرح كند، كه در غير اين صورت وكيل باشد در طلاق. نكته اي كه بايد همواره در مباحث حقوق خانواده بدان توجه داشت اين است كه اصولا در استحكام بنيان خانواده، تعاليم اخلاقي نقش بسيار موثري در تحكيم مودت و تقويت عطوفت و رحمت دارد. در خانواده اخلاق بيش از قانون و نقش دارد هيچ نيرويي جز بيداري وجدان و انصاف و اعتقادهاي قلبي نمي تواند ضامن سلامت امنيت و، عدالت در خانواده باشد. توصيه هاي اخلاقي بر صبر و مدارا و حسن خلق و پرهيز از طلاق كه (ابغض الاشياء شمرده شده ) در جهت حاكميت اخلاق در خانواده است. حجت الاسلام والمسلمين سيدمحمود دعايي به عنوان خاطره اي از حضرت امام ( ره ) نقل مي كنند: نكته اي كه باز شايد از ويژگيهاي حضرت امام ( ره ) در برخورد نسبت به زن و خانواده برجسته است نفرتي، بود كه امام ( ره ) از مرداني داشتند كه به همسرشان جفا كرده و او را طلاق داده و همسر ديگر گرفته بودند، امام (ره ) از اين افراد به شدت نفرت داشتند،.... اگر امام (ره ) احساس مي كردند كه در بين دوستان علاقه مندشان، كسي نسبت به همسرش جفا كرده و يا بي حرمتي نموده است به، وي تذكر مي دادند و تاثرشان را ابراز مي كردند. ( ) 18 سيره عملي حضرت امام (ره ) در رفتار با همسر مكرمه شان كه به توصيف خود حضرت رابطه اي دوستانه، رفاقت آميز و صميمانه ( ) 19 بوده است يادآور، سيره نبوي و اخلاق محمدي (ص ) است كه از اين دنيا سه چيز را محبوبمي دانستند، عطر نماز، زن. در تعاليم اخلاقي، همواره طرفين مورد خطابقرار مي گيرند و به رعايت موازين اخلاقي و گذشت و صبر توصيه مي شوند. اگر در روايتي به زني كه بر بدخلقي همسرش صبر مي كند ثوابآسيه بنت مزاحم اعطا مي گردد، به مرد هم كه در رابطه با بدخلقي همسرش صبر كند ثوابو اجر ايوبرا اعطا مي كند. ( ) 20 و يا در مورد رضايت زوجين، در نظر گرفته مي شود و تنها جلبرضايت از يكسو نمي باشد. من كان له امراه توديه لم يقبل الله صلاتها ولا حسنه من عملها حتي تعنيه و ترضيه و ان صامت الدهر... و علي الرجل مثل ذلك الورز اذا كان لها موذيا ظالمايعني همچنانكه نماز و حسنات زني كه همسرش را بيازارد مورد قبول واقع نمي شود، اگر مردي ظالم و آزاردهنده باشد همين امر بر او هم جاري است. حضرت امام (ره ) در توصيه هاي اخلاقي به زوجهاي جوان همواره اين توازن و توصيه هاي متقابل را در نظر داشتند، يكي از دوستان حضرت امام (ره ) به نقل از دخترشان مي فرمايند. در ابتداي ازدواج خدمت امام رسيديم كه توصيه اي بفرمايد ايشان به بنده فرمودند اگر شوهرتان ناراحتي داشت به هر دليلي به شما چيزي گفت، بدسلوكي كرد! شما همان وقت هيچ نگوييد، گرچه حق با شما باشد، بگذاريد آن حالت عصبانيت كه فروكش كرد، حرف خود را بزنيد، عين همين توصيه را به شوهرم نيز فرمودند. ( ) 21 لذا براي تقويت بنيان خانواده قانون و اخلاق بايد پابه پاي هم و به موازات هم مدنظر قرار گيرند، و مرد و زن هر دو در جهت رعايت و احترام به حقوق متقابل با رعايت اصل گذشت و فداكاري تلاش كنند. اينك كه انقلاباسلامي ايران وارد مرحله تازه اي از حيات سياسي خود شده است و، مردي از سلاله پاك رسول الله (ص ) و فرزند روحاني حضرت امام ( ره ) و يار و همراه يادگار امام ( ره ) با، حضور خود در صحنه سياسي، شور و نشاط تازه اي به جامعه بخشيده و در صدد است كه در جهت تحقق آرمانهاي والاي انقلاباسلامي و تقويت پايه هاي نظام جمهوري اسلامي و با داشتن ديدگاههاي اصولي برخاسته از مكتبحيات بخش اسلام و انقلابشكوهمند برآمده از آن، نيازهاي جامعه و مقتضيات زماني و مكاني آن را برآورده سازد، ومعتقد است كه نبايد برداشتهاي تنگ خود را عين احكام الهي بدانيم و بايد همواره آماده باشيم تا درباره برداشتهاي خود تجديد نظر كنيم و به تعبير حضرت امام (ره ) زمان و مكان را در اجتهاد اسلامي دخيل بدانيم. ( ) 22 بر حوزه هاي علميه و مراكز تحقيقاتي لازم است در جهت پاسخگويي به نيازهاي جامعه و حل معضلات حقوقي زنان با توجه به دو عنصر مهم زمان و مكان بر اساس فقه سنتي، اجتهاد پويايي نموده و در ارائه نمونه كامل و جامع حكومت اسلامي به جهانيان كه تشنه اسلام نابمحمدي (ص ) هستند نقش اساسي خود را ايفا نمايد و خط روشني را كه به زعامت و رهبري حضرت امام (ره ) ترسيم گرديده ادامه دهند. پانوشتها - 1 صحيفه نور - جلد- 1 صفحه 119 - 2 صحيفه نور - جلد- 11 صفحه 253 - 3 صحيفه نور - جلد- 4 صفحه 34 - 4 صحيفه نور - جلد- 3 صفحه 49 - 5 صحيفه نور - جلد- 5 صفحه 20 - 6 صحيفه نور - جلد- 15 صفحه 161 - 7 صحيفه نور - جلد- 15 صفحه 90 - 8 صحيفه نور - جلد- 17 صفحه 37 - 9 جلوه هاي رحماني - 10 سوره روم - 11 ميزان الحكمه - جلد.. - صفحه 285 - 12 جلوه هاي رحماني - صفحه 47 - 13 تحرير الوسيله - جلد- 2 صفحه 303 - 14 صحيفه نور - جلد- 10 صفحه 87 - 15 صحيفه نور - جلد- 10 صفحه 78 - 16 استفتائات - جلد- 2 صفحه 319 - 17 قانون مدني ماده 1119 - 18 پابه پاي آفتاب - تدوين اميررضا ستوده - جلد- 2 نشر پنجره - بهار 73 صفحه 50 - 19 ويژه نامه روزنامه جمهوري /2/60 5اسلامي - 20 من صبرت علي سوء خلق زوجها اعطائا مثل ثواب آسيه بنت مزاحم و من صبر علي سوء خلق امراته و احبته اعطاه الله بكل مره يصبر عليها ثوابما اعطي ايوبعليه السلام علي سلاله - 21 پابه پاي آفتاب - جلد- 4 بهار- 73 صفحه 140 - 22 سخنراني حجت الاسلام والمسلمين خاتمي - ديدگاههاي معظم له زهرا شجاعي