Hamshahri corpus document

DOC ID : H-760312-20859S1

Date of Document: 1997-06-02

به نسبت افزايش جمعيت سينما كم داريم صنعت سينما و سالن هاي سينما از آغاز تا امروز ( ) 2 فيلم دخترلر نخستين تلاش براي ايجاد سينماي ملي و سالم در ايران بود فارغ از سينماي مبتذل وقوع آتش سوزي در سينماي مجهز آزادي زماني رخ داده است كه در مقايسه باجمعيت جوان ايران هنوز با كمبود جدي سالن سينما در كشور روبه رو هستيم. پيدايش و رشد و بالندگي سينماي مستقل ايران در سالهاي بعد از انقلاب، جاذبه هاي تازه اي براي روي آوري مردم به سينما پديد آورد، زيرا مردم فارغ ازسينماي مبتذل پيش از انقلاب - به استثناي شماري از آثار خوب كه توسط سينماگران متعهد ساخته شد - با يك سينماي سالم آشتي كرده بودند. در بخش نخست اين گزارش مطالبي را درباره پيشينه پيدايش سينما در ايران، سير تحولات هنر هفتم و چگونگي احداث نخستين سالن هاي سينما را خوانديد، در بخش دوم گزارشي پيرامون نخستين تيپ هاي سينمائي، سالن ها و فيلم ها و چگونگي راهيابي و رشد ابتذال در سينماي پيش از دوران انقلاب و رشد و بالندگي سينماي سالم در سالهاي پس از پيروزي انقلاب اسلامي از نظرتان مي گذرد. سالن هاي سينما... مسئله ساخت سالن هاي سينما كه نخستين بار از تهران آغاز بعنوان شد، شغلي فراگير و پولسازدر جامعه ايراني مطرح شد. نگاهي به تاريخچه ساخت نخستين سينماها حركت اصلي را نشان مي دهد. سرگذشت و سرنوشت لاله زار با سينما و فيلم گره خورده است. نخستين سالن سينما در طبقه بالاي يك ساختمان در لاله زار شكل گرفت با نمايش فيلمي تقريبا تبليغاتي درباره جنگ، روسي خان باني اين سينما نام خود را نيز بر اين سينما گذاشت. كه البته با مخالفت هاي فراوان هم روبرو شد، در مقابل شخص ديگري هم به نام آقايوف كه قبلا از تجار ارمني بود در يك قهوه خانه بساطش را پهن كرد كه برخوردها و مجادله هاي اين دو در امر جلب مشتري زبانزد خاص و عام بود. اما نخستين سينماي واقعي در شكل و اندازه هاي سينما دراواخر دوره قاجاريه در خيابان فردوسي داير شد كه به سالن اردشير خان شهرت يافت و همين امر توجه ديگران را نيز بخود جلب كرد و ساخت سينماها در زمين هاي ارزان ونقاط پرمشتري رونق گرفت، طبقه فني و كساني كه درآغاز توانستند نسبت به تعمير آپارات هاي اوليه و سيم كشي هاي لازم اقدام كنند، بطور خودجوش در امر ساخت و تعمير وسايل نمايش شغل جديدي را در كنارسينما بوجود آوردند در همين زمان با ورود دستگاه هاي فيلمبرداري، ساخت فيلم هاي مستند و بعدها داستاني نيز توسط مشتاقاني چون خان بابامعتضدي و ديگران آغاز شد. نمايش فيلم دختر لر كه قبلا ذكر شد با امكانات بهتر نوع تازه اي از فيلم و قصه را براي مردم مطرح كرد و به همين جهت فيلم هاي ساخته شده بعدي ناچار به رعايت قواعد موجود شدند. تهيه فيلم هاي دختر لر، فردوسي وشيرين و فرهاد كه توسط عبدالحسين سپنتا در هندوستان ساخته شد، چراغ فرا راه آينده فيلم سازي در ايران بود. سپنتا غير از اين، فيلم هاي چشمان سياه و ليلي و مجنون را نيز با زحمات زيادي ساخت و صنعت فيلم سازي را تقويت كرد، بعدها كارگردانان تازه كار به مدد نگاه سپنتا به قصه و فيلم، آثار جديدي را جلوي دوربين بردند. در حاليكه سپنتا تنها كارگرداني بود كه مي خواست فيلم خوب با قصه خوب و بدون استفاده از صحنه هاي مبتذل و مضحك را بسازد. چنين بود كه صنعت فيلم سازي افتان و خيزان خود را به دهه هاي بعد رسانيد و با آمدن كارگرداناني كه كمتر به گيشه فكر مي كردند اتفاقات تازه اي افتاد ولي در اصل به خاطر حضور فيلم هاي خارجي و نبودن جايي براي نفس كشيدن فيلم هاي ايراني، فيلم سازي در اواخر دهه چهل و سالهايي از دهه ء پنجاه وضعيت بحراني پيدا كرد. گرچه در اين ميان فيلم هايي چون رگبار ( بهرام بيضايي ) سوته دلان (علي حاتمي ) غزل (مسعود كيميايي ) گاو (داريوش مهرجويي )مغولها (پرويز كيمياوي ) تله (جلال مقدم ) گزارش (عباس كيارستمي ) و... حركت تازه و اميدواركننده اي را در سينماي ايران باعث شدند. سالنهاي سينما از آغازگرچه در سالهاي نخستين سالن هاي سينما بويژه در تهران بر اساس احتياج جمعيتي احداث نشد ولي با آرام شدن وضعيت اجتماعي و بويژه بعد از شهريور بيست و پايان جنگ جهاني، حركت ساخت سالن هاي سينما قوت و شدت بيشتري گرفت و به هر حال تا سال 1356 تهران به تناسب جمعيت آن از سالن مناسب سينما برخوردار بود و در شهرهاي ديگر نيز با توجه به وام كم بهره اي كه براي ساخت سينمادر نظر گرفته شده بود، روز بروز بر تعداد سالن هاافزوده شد و چون سينمابه عنوان ارزان ترين تفريح بويژه مورد استقبال جوانان قرار گرفته بود، با استقبال چشمگيري روبه رو شد. سينماها به درجات ممتاز، چهارستاره، پنج ستاره، درجه يك، درجه دو، درجه سه ونيز سينماهاي تابستاني تقسيم شد كه به همين نسبت بهاي بليت ها نيز متفاوت بود. به هر حال از آغاز ساخت سالن سينما در سالهاي 131541 تا سال قبل از انقلاب اسلامي تهران داراي 109 سينما با درجه هاي مختلف بود. از سينماهايي كه فيلم هاي همزمان نشان مي دادند تا سينماهايي در لاله زار و مناطق پائين تر كه اقدام به نمايش فيلم هاي اكران سوم به بعد مي كردند و با هر بليت دو فيلم نشان مي دادند. پس از پيروزي انقلاب اسلامي دست حريص كمپاني هاي خارجي همچون مترو گلدين ماير، كلمبيا، وارنر، پارامونت فوكس و يونيورسال از بازار سينماي ايران كوتاه شد و پس از برقراري جمهوري اسلامي ايران تغييرات شگرف و وسيعي در كار فيلم و سينما بوجود آمد، مهمترين دگرگوني ساخت و تهيه فيلم هايي است كه تا قبل از آن به خواب كسي هم نمي آمد، نخست اينكه بيشتر فيلم ها از سياه و سفيد به رنگي تغيير شكل دادند و بعد سوژه و قصه ها به ارزش و والايي تازه اي رسيد. مهم تر اينكه سينماي ايران به خاطر سوژه هاي بكرو تازه و نجيب بودن طرح و قصه و بازي به بازارهاي جهاني راه يافت و توجه بسياري از جشنواره ها و فستيوالهاي جهاني را به خود جلب كردو ازسوي ديگر باراه اندازي جشنواره بين المللي فيلم فجر گام مهم ديگري در راه حركت و شناخت فيلم هاي ايراني برداشته شد. سينما در خارج از تهران همزمان با ساخت سينما در تهران شهرهاي ديگر نيز داراي سالن هاي سينماشدند، به طوريكه مي گويند بعد از تهران، تبريز و سپس رشت اولين سالنهاي سينما را داير كردند ( ) 1308 كه كمي بعد شيراز و مشهد نيز از اين امكان نمايش فيلم برخوردار شدند، در مجموع تعداد سينماهاي داير در شهرستانهاسالن 318 بوده است در حال حاضر نسبت به جمعيت شهرها، سينما در اندازه لازم وجود بسياري ندارد، از سينماداران در سالهاي نخستين انقلاب با استفاده از موقعيت، سينماها را تبديل به مكان هاي تجاري و پاساژ كردند كه سودي سرشار عايدشان شدولي بعدها ديگر به هيچ سينماداري اجازه تغيير شغل داده نشد. با اين همه بسياري معتقدند حتي با بليت هاي امروزي كار سينماداري صرف نمي كند. مديريكي از سينماها مي گويد: با توجه به قيمت زمين، مخارج گزاف، پول آب و برق و گاز، تعميرات و بهاي گران وسايل مورد نياز ديگر سينماداري آن شغل پردرامد سابق نيست و اگر اقدامات حتي اندك فعلي نباشد معلوم نيست وضع چه خواهد شد... سينما سوزي در طي ساليان دراز فعاليت سينماها در تهران وشهرستانها، بارها و بارهاسينماها دچار آتش سوزي شده است. براي نمونه آتش سوزي در يك سينماي زنانه در سال 1309 شمسي كه باعث بحث و جدل فراواني شد به طوريكه مشخص است بعضي از سينماها در همان سالهاي 1320 1310 و به خاطر استفاده از پول بيمه در زماني كه تماشاگري در سالن نبوده آتش مي گيرد. يا سينماداري كه با استفاده از پول بيمه پس از آتش سوزي، يك استوديو بزرگ را راه اندازي كرده بود، پرونده اين آتش سوزي در سال 1320 اتفاق افتاد هنوز در شركت بيمه ايران موجود است. با همين پول بود كه تهيه كننده توانست هزاران متر زمين را در اطراف جاده كرج بخرد و استوديوي بزرگي را بسازد. از سينماهاي ديگر كه دچار آتش سوزي شد مي توان به آتش سوزي سينما مولن روژ تهران اشاره كرد قبل از سال 1357 سينماهاي ديگري نيز چون زهره پاسيفيك سعدي و تخت جمشيد دچار آتش سوزي شدند كه بدون صدمات انساني بود. از جمله اين آتش سوزي ها بايد به آتش سوزي سينما ركس آبادان اشاره كرد كه جان بسياري را گرفت و همانگونه كه مي دانيم در هفته هاي اخير سينماآزادي تهران كه جزو سينماهاي ممتاز و پرمشتري تهران قرار داشت دچار آتش سوزي شد و كار به تخريب سقف نيز كشيد. اهميت سينما آزادي همين قدر بس كه هر فيلمي مي توانست در آن اكران بشود، جزو فيلم هاي پرفروش و يا بدون ضرر قرار گرفت. و حالا با توجه به اقتصاد فعلي سينما، گراني ساخت فيلم و متضرر شدن بسياي از پروژه هاي سينمائي، با خارج شدن سينما آزادي و بالطبع شهر قصه از گروه سينماهاي آزاد تهران، ضربه ديگري به پيكر سينماي ايران وارد شده است، شايدبي دليل نباشد كه تهيه كنندگان و سازندگان فيلم هاي سينمايي روز شماري مي كنندبراي بازسازي اين دو سينما و تكان مختصري به پيكر اقتصاد سينماي ايران... محمدعلي عرفي نژاد شرح عكس: تاكنون بسياري از سالنهاي سينما در تهران و ساير شهرها به دلايل گوناگون متروكه و از شبكه نمايش خارج شده اند.