Hamshahri corpus document

DOC ID : H-760306-20510S1

Date of Document: 1997-05-27

آئين نامه هايي براي هدردادن آب! زماني قدر آب را مي دانيم كه چشمه هابخشكند اشاره: با ابزار و فن آوري هايي كه دراختيار بشر است، اين امكان وجوددارد كه بتوان مقادير زيادي آب را در بخش هاي صنعت، كشاورزي و خانگي صرفه جويي كرد اما قوانين و آئين نامه هاي موجود، نه تنها به صرفه جويي آب نمي انجامد، كه هدر رفتن بيشتر آن را دامن مي زند. در اين گزارش، راههاي بهره گيري بهينه از اين ماده حيات بخش از جنبه هاي گوناگون مورد بررسي قرار گرفته است اگر بخواهيم از آب با بازدهي بيشتر و درنظر گرفتن تمهيدات بوم شناختي بهره گيري شود، بايستي در نحوه مديريت و تقسيم آب و ديگر جنبه هاي اجتماعي آن تغييرات اساسي به وجود آوريم. در بسياري جاها از نرخ گذاري مناسب و قانون مندي در خريد وفروش آب خبري نيست. يكي ازعلت هاي كمبود آب در پاره اي از نقاط جهان اين است كه هنوز با آب به قيمت واقعي آن برخورد نمي شود. به ويژه اينكه چون آب به آساني وبا قيمت كم دراختيار همگان اين است، توهم به وجود آمده كه ذخيره آن بسيار است. به قول بنيامين فرانكلين: در زماني قدر آب را مي دانيم كه چاه خشك و شود براساس يك مثل فارسي: تو قدرآب چه داني كه در كنار فراتي. اگر قيمت آب مصرفي در صنايع وشرب نزديك به قيمت واقعي آن تعيين شود موجب صرفه جويي وحفاظت بيشتر و مصرف كارامدترآن خواهدشد. قيمت گذاري صحيح آبدر بخش كشاورزي نيزحائز اهميت فراوان است زيرا تلفات آب در اين بخش بالاترين رقم را تشكيل مي دهد. دولتها غالبا با ثروت عمومي اقدام به ساخت سدها و تاسيسات آبياري مي كنند و سپس آب حاصل از آن را رايگان يا با قيمت بسيار ناچيز دراختياركشاورزان قرار مي دهند. مثلاكشاورزان مكزيك فقط 11 درصدقيمت كل آب را مي پردازند ودهقانهاي اندونزي و پاكستان درصد. در 13 مصر كه ازنظر آببسيار در تنگنا كشاورزان است، بابت آب هيچ گونه بهايي نمي پردازند. در هندوستان كه سومين كشور بزرگ توليدكننده مواد غذايي است، تمام كانالهاي بزرگ و متوسط آبرساني با هزينه دولتي راه برده مي شود. اين بهاي كم، نه تنها باعث كشت متراكم گياهان ازنظر آبياري نشده، بلكه هدررفتن بيشتر را نيز درپي داشته و از همه مهمتر، درامد لازم براي تعمير كانالها و تاسيسات آبياري را نيز تامين نكرده است، به طوري كه در اكثر جاها كانالها در اثر مرور زمان و مرمت نشدن ازبين مي رود. اين وضع حتي باعث شده كه در بعضي جاها گياهاني مانند نيشكر كشت شود كه مصرف آب آنها بسياربالاست. در كشورهاي فقير، آب مجاني دربخش كشاورزي سبب شده تاكشاورزان آن را براي كشت هايي مصرف كنند كه ازنظر اقتصادي ارزش چنداني ندارد، مثلا در مناطق خشك و نيمه خشك، آب ممكن است براي كشت نباتات علوفه اي به كار برده شود. اصلاح اين وضع در گفته آسان ودر عمل مشكل است. براي اجراهرگونه برنامه اصلاحي در زمينه آب، مي بايست از نفوذ سياسي و اجتماعي استفاده شود. يكي از راه حلها اين است كه براي آب سياست محلي و منطقه اي اعمال شود تا مردم خود در قيمت گذاري آب برنامه ريزي كنند. در بعضي مناطق، آببهاء جنبه فرهنگي و مذهبي دارد. مثلا برخي كشورهاي اسلامي براين باورند كه آب بايستي مجاني باشد و نبايد بهايي بيشتر از هزينه انتقال براي آن قائل شد. در كشورهاي درحال توسعه، اين باور قوت گرفته كه كشاورزان به علت نداشتن توان مالي، قادربه پرداخت هزينه هاي تعمير و نگهداري سامانه هاي آبياري نيستند. درحالي كه كشاورزان كشت هاي آبي به مراتب بيشتر از ديمكاران درامد دارند. علاوه براين اگر كشاورزان از وجود يك منبع آبي دائم اطمينان داشته باشند حاضرندهرگونه سرمايه گذاري و يا پرداختي را در اين امر تقبل كنند. كم كردن يارانه ها در بخش آبياري مي تواند باعث سرمايه گذاري بيشتر در زمين هاي ديم بشود و علاوه برآن، راندمان آبياري را در زمين هاي آبي، كه بسا ممكن است دراثرمصرف آب به زمين هاي زه دار تبديل شوند بيشتر نمايد. البته بايد توجه داشت كه مديريت صحيح آبياري، يك راه كار واحد نيست كه بتوان آن را در همه جا يكسان عمل نمود. براي هر منطقه و زراعت بايد روش خاصي اعمال شود. مثلا در هندوستان كه ميليونها نفر از آب آبياري به روشهاي گوناگون استفاده مي كنند، نمي توان آب هر كشاورز را جداگانه اندازه گيري و به مقدار مورد نياز به او داد. بنابراين علاوه بر روشهاي فني مي بايست عمدتابه روشهاي اجتماعي و فرهنگي توسل جست. البته هميشه راه حلهاي فني براي نشان دادن نحوه صحيح آبياري و صرفه جويي در آب براي كشاورزان وجود دارد. در يك مزرعه آموزشي درماهار اشترا هند، يك تشكيلات غيردولتي و محلي به وجود آمده كه اداره سامانه آبياري را برعهده دارد و از كشاورزان برحسب مقدار آبي كه به مصرف مي رسانند، آببهاء دريافت اگر مي دارد كشاورزان مقدار آب مصرفي شان كمتر از حقابه اي باشد كه به آنها تعلق آب مي گيرد، اضافي را در مخازني ذخيره كرده و در فصل خشك به مصرف مي رسانند. اين انجمن كه توسط خود كشاورزان اداره مي شود، از قدرت عمل زيادي برخوردار است و راندمان مصرف آب در اين مناطق نيز به مراتب بيشتر از ديگر جاها مي باشد. بايد توجه داشت كه مصرف زيادآب در بخش كشاورزي نمي تواند تاابد ادامه داشته وقتي باشد يك كشاورز مقدار زيادي آب را به خوداختصاص دهد، سهم صنعت ومصارف خانگي كم مي شود. انتقال آب از كشتزارهابه شهر و از يك شهر به شهر ديگر به عنوان يك كالاي تجاري، در بعضي از كشورها به تدريج رواج پيدا كرده است. اگر يك كشاورز به جاي توليد يونجه و پنبه و غيره بتواند با فروش آب به شهر، درامد بيشتري داشته باشد، چرا نبايد اين كار را بكند. در بسياري موارد ممكن است اين كار ازنظر محيطي نيز به صرفه باشد، چه درغيراين صورت لازم مي شود براي تامين آب شهري، جلو رودخانه اي را سد نمود كه اثرات نامطلوب محيطي خواهدداشت. كشاورزان مي توانند با سه روش، مقداري از آب مصرفي خود را براي فروش آزاد نمايند. اول، ازطريق بالا بردن راندمان آبياري و صرفه جويي در آب، ديگري انتخاب گياهاني كه به آب كمتري نياز دارند و روش سوم آبياري نكردن و تبديل اراضي آبي به ديم. بعضي از كشاورزان حقابه خود رادر زمان معيني از سال مي فروشند و يا بخشي از حقابه را واگذارمي كنند و يا آنكه آن را باحقابه هاي ديگر معاوضه مي كنند. اينكه كشاورز تا چه اندازه قادرخواهدبود به نياز آب صنايع و شهري كمك كند، بستگي به افزايش راندمان آبياري و تغيير در الگوي كشت دارد. در امريكا سازمان آب شهري جنوب كاليفرنيا تقريبا وظيفه آبرساني به نيمي از جمعيت 30 ميليون نفري ايالت را به عهده دارد. اين سازمان سرمايه گذاري زيادي در زمينه پوشش نهرها برعهده گرفته تا از هدر رفتن آب جلوگيري كند و در برابر سالانه 120 ميليون مترمكعب آب از بخش كشاورزي وجهي دريافت نمايد. با اين عمل براي هر مترمكعب آب، مبلغي حدود يك دهم دلار هزينه مي شود كه اين رقم به مراتب كمتر از پولي خواهد بودكه براي تامين همين مقدار آب ازمنابع جديد لازم است. با اين آب كار مورد /200 000نياز خانواده تامين مي شود بدون اينكه از سطح زيركشت كاسته شود. در بنگلادش، هندوستان و شيوه پاكستان، ديگري در بين كشاورزان مرسوم است. كشت كاراني كه متكي به آب زيرزميني هستند وهزينه هاي پمپاژ برايشان سنگين است و ازطرفي قادر به تامين ماشين آلات كشاورزي و كود و سم نيزنمي باشند، حقابه خود رابه كشاورزان غني تر مي فروشند و از پول دريافتي، نيازهاي خود راتامين مي كنند. مثلا در يك مورد، صاحب يك چاه نيمه عميق آب چاه را به 14 نفر ديگرمي فروشد و كساني كه آب راخريداري مي كنند با صرفه جويي خود مي توانند سطح زيركشت را تا دو برابر افزايش دهند. خريد آب ممكن است به صورت نقدي نباشد مثلا خريداران ممكن است بخشي از محصول توليدي را به صاحب حقابه پرداخت كنند. در مناطقي كه قيمت گذاري و يا راه حل هاي اجتماعي - محيطي كارساز نيست، براي محدود كردن مصرف آب بايد سياستهاي ديگري به كار برد. مثلا اگر سطح آب زيرزميني در منطقه درحال سقوط است، دولت نبايد بيش از تغذيه طبيعي، اجازه بهره برداري بدهد. در فونيكس مقرراتي درحال اجراست كه اگر كسي بيش از ميزان تغذيه آبخوان، از آب زيرزميني برداشت كند، متناسب با اضافه برداشت، مي بايست ماليات بپردازد. در مورد آبهاي فسيلي مانند وضعيت آبخوانهاي عربستان و ليبي، اين ماليات مي بايست به تمامي آب برداشت شده تعلق بگيرد. مردم بايد متوجه شوند كه سلامت و دوام زندگي آنها در ارتباط باحفظ محيطزيست است. تداوم جريان رودخانه ها و جلوگيري ازانحراف كامل آب براي آبياري در راستاي حفظمحيطزيست و حيات، در پاياب رودخانه است. در بسياري ايالت هاي امريكا قوانيني به اجرا گذاشته شده كه برداشت آب از رودخانه ها را محدود مثلا مي سازد در رودخانه يلواستون مي بايست 70 درصد متوسط دبي رودخانه به منظور حفظ تعادل اكولوژيكي جريان داشته متاسفانه باشد در بعضي جاها مانند درياي آرال در آسيا، برداشت زياد آب باعث آسيبهاي اكولوژيكي شده و برگردانيدن سلامتي محيط، نياز به گذراندن قوانين جديد هنگامي دارد كه سديوبول راتانا در 1965 در تايلند ساخته شد 90 درصد از حوضه آبريز بالا دست سد را جنگل تشكيل مي داد و دو دهه بعد اين مقدار به 40 درصد رسيد كه قسمت اعظم كاهش آن به دليل جابه جايي مردم از مخزن به مناطق بالادست با بود ازبين رفتن جنگل، فرسايش در حوضه شدت يافت و مقدار زيادي رسوب وارد مخزن سد گرديد. امروزه زيان حاصل از پر شدن مخزن سدهاي دنيا از رسوبات سالانه بالغ بر 6 ميليارد دلار تخمين زده مي شود. البته بسياري از كارهايي كه براي حفاظت حوضه هاي آبريزبه كارگرفته مي شود، حاصلخيزي اين زمين ها را نيز درپي دارد. تراس بندي، مالچ پاشي، و جنگل كاري، يا تركيب آنها همگي در جهت حفاظت منابع آب و خاك است. در شيبهايي كه براي كشاورزي مناسب نيست، بوته كاري و كاهش تراكم چرا باعث حفاظت بيشتر حوضه آبريز مي گردد. بايد اين فكر در توده مردم القا شود كه هرگونه عمليات حفاظتي كه در سر آب رودخانه ها انجام شود، براي حفظ منافع محيطي پاياب است. آمايش سرزمين در اطراف شهرهاو شهركها نيز از نظر حفاظت منابع محلي آب حائز اهميت است. با هدايت آبراهه ها به مناطقي كه ازنظر تغذيه مصنوعي مي توان باشد، به تغذيه آبهاي زيرزميني كمك كرد. به تازگي در لانگ آيلند 118 ميليون دلار سرمايه گذاري شد تا آب زيرزميني در مساحت 3440 هكتار مصنوعا تغذيه شود. مردم اين منطقه با راي خود قانوني را از تصويب گذراندند كه به موجب آن، ماليات مستقيم به ميزان يك چهارم سنت در هر دلار افزايش يافته و درامد حاصل از آن، صرف تغذيه مصنوعي آبخوانها در گردد تعدادي از ايالت هاي امريكا مانند جورجيا، نيويورك و كاروليناي شمالي قوانيني از مجلس گذشته است كه براساس آن، حفاظت حوضه هاي آبريز تامين شده و امكان هرگونه فعاليت غيرمصوب در اين مناطق از صاحبان آنها سلب گرديده است. بدين ترتيب در پاره اي از نقاط دنيا قوانين و مقررات و قيمت گذاري هايي در زمينه آب صورت گرفته است تا به نحوي در حفظ آب موثر باشد اما در هيچ جا اين مقررات تا آن حد نيست كه از آب موجود به اصطلاح به صورت اكولوژيكي استفاده شود. هميشه اين سوال مطرح است كه اجراي اين تمهيدات تا كجا و چه ميزان موثر؟ خواهدبود نقل از كتاب: Postel Sandra by oasis Last ترجمه: موزه آثار طبيعي و حيات وحش ايران