Hamshahri corpus document

DOC ID : H-760303-20261S1

Date of Document: 1997-05-24

نيك و بد لايه اوزون تاچندي پيش لايه اوزون در حالتي از تعادل ديناميك قرار داشت. اين بدين معني است كه ميان واكنش هاي توليدكننده اوزون و تخريبكننده آن، حالتي از تعادل حكم فرما بود گاز مرگبار اوزون درنتيجه واكنش هاي شيميايي بين هيدروكربن هاو اكسيدهاي نيتروژن در مجاورت خورشيد به وجود مي آيد مقدمه زيست شناسان، لايه اوزون را سپر محافظ حيات و درعين حال مخرب فرايندهاي زيستي در سطح سياره زمين دانسته اند. نيك و بد اين گاز بستگي به موقعيت مكاني آن دارد. اگر اين گاز در سطح زمين (اتمسفر ) يعني سطحي كه شما در آن نفس مي كشيد، قرار گيرد، خطرات بسيار جدي براي سلامت انسان خواهدداشت. پردازنده اين جستار كوشيده است نيك و بد اين لايه بحث برانگيز را به ارزيابي درآورد. لايه اوزون، اين گاز خطرناك يكي از تركيبات اصلي دود - مه فتوشيميائي است. گاز قهوه اي تيره رنگ كه در روزهاي تابستان (فصل گرما ) در طول روز، در تهران به صورت گسترده پخش است، اين گاز مرگباردرنتيجه واكنش هاي شيميايي بين هيدروكربن ها و اكسيدهاي نيتروژن درمجاورت نور خورشيد، به وجود مي آيد. هرچه نور خورشيد شديدتر باشد و گرماي روز بيشتر، مقدار اوزون توليد شده زيادتر خواهدبود، از آنجا كه هيدروكربن ها و اكسيدهاي نيتروژن -بيشتر - توسط خودروهاي موتوري و درجريان سوخت - توليد مي شوند، سطوح اوزون در اوايل بامداد رفته رفته بالامي آيد و بين ظهر تا ساعت شانزده به بيشترين ميزان خود مي رسد. فرايندهايي مانند سوزش چشم، سرگيجه سردرد، و ناراحتي هاي تنفسي در روزهاي تابستان تاحدود زيادي نتيجه توليد بيش ازحد اوزون توسط خودروهاي موتوري است. در روزهاي ابري، توليد اوزون كاهش مي يابد و پس از غروب آفتاب يك سره متوقف مي شود. اين دود - مه فتوشيميايي در فصل تابستان در تهران (به ويژه در ظهرهاي تابستان ) پخش مي شود. پژوهش هاي علمي نشان مي دهند حتي مقدار كم اوزون و در يك فاصله زماني كوتاه پيامدهاي خطرناكي مدت، را براي سلامت انسان به بار كاهش مي آورد وزن بدن و در مواردي تخريب كروموزم ها، در حيوانات نتيجه همين كاركرد است. نرمش در يك محيط شهري آلوده به اوزون، براي ورزش كاران بسيار خطرناك است، اگر اين وضعيت ادامه يابد حتي خطرناك تر از كشيدن سيگار خواهد بود، علت اين درواقع امر، خاصيت تجمعي اوزون در شش ها است كه به نوبه خود اثر تجمعي خواهدداشت. با هر نفس زدن، شش هاي نرمش كننده، به صورت تدريجي خسارت مي بيند واگر ورزش در هواي آلوده به اوزون ادامه يابد، مشكلات تنفسي، تخريب شش ها، ناراحتي هاي ريوي، ورزشكاران را رنج خواهد داد. اما مساله به اينجا نمي انجامد: حتي اوزون در سطح زمين مي تواند اثراتي بسيار مخرب بر فراورده هاي كشاورزي وارد آورد. اوزون محصولاتي مانند گندم، حبوبات، لوبيا و بادام را، تحت تاثير قرارمي دهد و باعث كاهش وزن آنها مي شود. در مناطقي كه اوزون در سطح زمين موجود باشد، كاهش وزن يا ارتفاع محصولات به صورتي چشم گير مشهود است. بيشترين غلظت اوزون در سطح زمين براي مدت يكساعت ( p/0 pm)قسمت 12 در ميليون تعيين شده است، اگردر شهري هواي آن بيش از مقدار يادشده آلوده به اوزون باشد، آن شهر در معرض تحريم اقتصادي قرار خواهدگرفت، به هرحال، كارشناسان محيطزيست بر اين باورند كه بايد مقررات سختي بر كنترل آلودگي ناشي از رانه ها (خودروهاي موتوري )، براي كاهش ميزان توليد اوزون به كار گرفته شود. التهاب سيستم تنفسي، تشديدبيماري هاي آسم، شش ها و قلبو اختلال در كاركرد به علاوه شش ها، مسموميت شديد گياهان وخوردگي فلزات، از نشانه هاي ويژه اين گاز خطرناك است. اوزون در فراسوها به تقريب در 25تا 50 ارتفاع كيلومتري بالاي سر شما (درواقع Stratosphereهواكره )يك لايه سترگ (ضخيم ) همانند اوزون، چتري برفراز سطح زمين گسترده است. حيات در سياره زمين يك سره بستگي به اين لايه محافظ ( اوزون ) دارد، به خاطر اينكه اين لايه، بيشتر تشعشعات مخرب و مهلك ماوراءبنفش توليد شده توسط خورشيد را جذب مي كند. جايي كه اين لايه محافظ وجودنداشته باشد، بيشترين اشعه ماوراءبنفش به سطح زمين مي رسد و نتيجه آن براي سياره زمين فاجعه آميز خواهد بود. تاچندي پيش، لايه اوزون در حالتي از تعادل ديناميك قرار اين داشت، بدين معني است كه ميان واكنش هاي توليدكننده اوزون و تخريبكننده آن، حالتي از تعادل حكم فرما بود، بدين ترتيب، مقدار اوزون در قسمت هوا كره (Stratosphere) مقداري به نسبت ثابت را به خود اختصاص مي داد. در سالهاي گذشته براثر استفاده بيش ازحد از گازهاي كلر - فلوئوركربن ها ( CFCS) كه دريخچال ها، كولرها، اسپري ها، خوشبوكننده ها و حشره كش ها وجود دارد، همه اين گازها در لايه هواكره (Stratosphere) انباشته مي شدند و لايه اوزون را تخريب مي كردند. مقدار رهاسازي اين گازهاي خطرناك در اتمسفر چشم گير است. اين گازها در سطح زمين به شدت پايدارند و به سختي درمعرض تجزيه قرار مي گيرند، تركيباتي مانند CL CF (داروي نظافت ) و CF CL( خنك كننده ) در شرايط معمول زيست محيطي در سطح زمين، بسيارپايدارند، كرم هاي قابل استفاده درحمام براي نظافت و اصلاح سروصورت، درواقع از اين تركيبات هستند ( CFC). اين مواد شيميائي هنگام استفاده از پنجره حمام به بيرون راه پيدا مي كنند و در هوا منتشر مي شوند. اين مواد به خاطر شكست ناپذيري مولكولي و درنتيجه پايداري در سطح زمين به صورت تدريجي به طبقات بالاي جو مي روند و پنج سال بعد، اين مواد و مواد همانند آن (مواد مورد استفاده در كولر اتومبيل ها CFC) به هواكره Stratosphere مي رسند. درواقع جايي كه لايه اوزون مستقراست اين مواد به محض ورودشان به 30 كيلومتري بالاي سر ما، درمعرض تشعشع شديد نور ماوراءبنفش قرار مي گيرند، در جريان اين واكنش مولكول ها تجزيه و اتم هاي كلر آزاد، رها مي شوند. اتمهاي كلر آزاد CL+UV ــــــ CF اين اتمها بعدها تبديل اوزون ( O) را به اكسيژن مولكولي ( O) در جريان واكنش شتاب هر مي بخشند اتم كلر قادر است صدهزار ( ) 000100 مولكول اوزون ( O) را باشكست مولكولي روبه رو سازد و به اكسيژن تبديل كند. مكانيزم عمل اين فرايندچنين است: CL ــــــ O O+ . اكسيژن اوزون در هر صورت، غلظت اتمسفري گازهاي كلر، فلوئوروكربن ها (CFCS) به گونه اي وحشتناك درحال افزايش است و از آنجا كه ميانگين دوره عمر اين گازها در فضا درحدود 75 سال و بيشتر برآورد مي شود اين گازها مي توانند آزادانه در سراسر جهان در بخش هواكره (Stratosphere) پخش شوند. ادامه دارد