Hamshahri corpus document

DOC ID : H-760229-20029S1

Date of Document: 1997-05-19

شهرهايي كه به مادرشهر وابسته نيستند شهرهاي جديد در ايران - بخش دوم آرمان شهرها براساس تعادل و مشاركت و با هدف سود و ايجاد محيط مطلوب در خدمت انسان ها و نيل به انسجام اجتماعي پابه عرصه قرن بيستم گذاشتند اشاره: در بخش نخست خوانديد كه آرمان شهرها برمبناي دست يابي به هدفهاي برابري و عدالت اجتماعي، محدود ساختن بخش خصوصي و دگرگوني محيط اجتماعي در خدمت انسانها هستند و نيزبا فرضيه ايجاد شهرهاي جديد آشنا شديد. در اين بخش نگاهي داريم به چگونگي شكل گيري شهرهاي جديد در ايران. شهرهاي جديد در ايران شهرهاي جديد ايران از سه طريق به وجود آمده اند: - 1 افزايش جمعيت نقاط روستايي به بيش از پنج هزار نفر (اكنون طبق قانون مصوب مجلس شوراي اسلامي حد نصاب تبديل به شهر 4000 نفر تعيين شده است ). - 2 مراكز بخشها كه طبق قانون بايد در آنجا شهرداري تاسيس شود - 3 احداث مستقيم و برنامه ريزي شده اما شهرهاي جديد به معناي خاص آن، مربوط به نوع سوم است كه از طريق سرمايه گذاري دولت و بدون يك هسته پيش شهري، برنامه ريزي و ساخته اين شده اند شهرها با توجه به ماهيت آنها به سه دسته قابل تقسيم هستند: - 1 شهرهاي خوابگاهي - 2 شهرهاي اقماري - 3 شهرهاي جديد به مفهوم واقعي شهرهاي خوابگاهي: به دليل كمبود فضاي كالبدي وفشارهاي ناشي ازگراني مسكن در شهرهاي بزرگ به وجود آمده اند و تنها براي گذراندن اوقات فراغت ومحل استراحت افرادي است كه روزها در شهر مادر فعاليت دارند. در اين شهرها نه فعاليت مهمي تدارك ديده مي شود و نه هويت مشخصي دارند. شهرهاي اقماري: اگرچه آنها نيز براي كاستن ازمشكلات شهري كلان شهر به وجود آمده اند اما شهرهاي اقماري حالت بينابيني دارند و ضمن وابستگي به شهراصلي، خود نيز به تدريج به كانونهاي جديد فعاليت و اشتغال تبديل مي شوند ولي در هر حال، عملكرد آنها در ابعاد وسيعي در رابطه با خواستها و الزامات و سلطه شهر اصلي صورت مي گيرد. اما شهرهاي جديد به مفهوم واقعي را مي توان به صورت زير تعريف كرد: منظور از شهر جديد، شهري است كه از نظر اشتغال، به مادرشهر متكي نباشد و از لحاظ خدمات نيز، تا حد امكان خودكفا باشد. يكي از عناصر مهم براي شهرهاي جديد، مبناي اشتغال آنهاست. شهر جديد در حالي متعادل خواهد بود كه ازتركيب كامل سني - جنسي برخوردار باشد و تامين مشاغل در آن، همراه با جويندگان بالقوه كار باشد. كمال مطلوب آن است كه يك شهر خود پايدار ( خودكفا ) داراي، نسبت ثابتي از اشتغال صنايع پايدار (كار براي صادرات و جذب پول از خارج به داخل كشور ) و اشتغال غيرملي (تامين كالا و خدمات مصرفي به وسيله ساكنان خود شهر ) باشد. البته ساده لوحانه خواهد بود; كه تنها توليد به عنوان صنعتي پايه محسوب شود. زيرا، خدمات صادراتي مختلف نيز مي تواند موجب سرازير شدن درامد، از خارج به داخل شهر شود. در اين ارتباط بايد از پايتخت ها، شهرهاي تفريحي يا شهرهاي دانشگاهي نام برد. شهرهاي جديد در پيش از انقلاب سابقه ايجاد شهرهاي جديد در ايران، به صورت امروزي، به قبل از انقلاب برمي گردد; كه با توجه به شرايط اقتصادي - اجتماعي و با هدف هاي متفاوتي ايجاد شده اند و در مرحله اي از رشد، تنها داراي كاركرد سياسي - اداري بوده و در مراحل ديگر، كاركرد صنعتي - خدماتي داشته اند. اين شهرها عبارتند از: ـ 10شهرهاي نظامي: . اين نوع شهرها در ارتباط با احداث پادگانهاي ارتشي به وجود آمده اند. وجود پادگانهاي نظامي و استقرار آنها در برخي نواحي، ضرورت احداث واحدهاي مسكوني براي كاركنان آن را ايجاب مي كند. مانند: پيرانشهر. ـ 20شهرهاي بندرگاهي: . كه به خاطر موقعيت بندري به وجود آمده اند. اين نوع شهرها، در ارتباط با فعاليت بندرگاهي شكل گرفته اند. مانند بندر امام خميني (ره ). ـ 30شهرهاي بازسازي شده: . مانند شهرهاي قوچان و سلماس كه پس از زلزله بازسازي اين شده اند، قبيل شهرها - كه به كلي يا به صورت جزئي تخريب شدند - پس از بازسازي، به عنوان يك شهر تازه داراي عملكرد هستند. نمونه هاي اين شهرها را، پس از انقلاب نيز مانند مي توان ديد هويزه و سوسنگرد كه بر اثر جنگ ويران شدند و پس از آن بازسازي شده اند. ـ 40شهرهاي صنعتي: .مانند فولادشهر اصفهان كه به صورت خوابگاهي براي ساكنان صنايع فولاد، به وجودآمده اند. شهرهاي آغاجاري و نفت شهر نيز در ارتباطبا صنعت نفت پي ريخته شده اند. شهرها، در واقع جنبه خوابگاهي دارند و هدف از ايجاد آنها، اسكان جمعيت شاغل در صنعتي است كه در مجاورت اين شهرها وجود دارد. بزرگترين شهر صنعتي ايران فولادشهر اصفهان است كه در 40 كيلومتري اصفهان قرار دارد. اين شهر در سال 1346 همزمان با شكل گيري صنايع ذوب آهن اصفهان توسط كارشناسان روسي طرح جامع فولادشهر براي 300 هزار نفر (كاركنان وابسته به صنايع فولاد ) طراحي شد. اين شهر كه با همكاري كارشناسان روسي از نظر سرمايه اجرايي تقريبا بدون محدوديت بود، در عمل موفق نشد و شهر با داشتن طرح تصويبي و گذشت 20 سال از آن در سرشماري سال به 1365 دليل نداشتن شهرداري به عنوان مكاني روستايي به شمار رفت; در حالي كه جمعيت آن نزديك به 30 هزار نفر بوده است. ـ 50شهرهاي سكونتگاهي: . اين نوع شهرها به دليل كمبود فضاي كالبدي و فشارهاي ناشي از گراني مسكن پديد آمده اند و بيشتر در نزديكي شهر بزرگ يا مادرشهر، به عنوان شهر اقماري آن احداث مي شوند. شاهين شهر در نزديكي اصفهان، از اين نمونه نوع شهرهاست اين شهرها در پس از انقلاب: شهرجديد بهارستان در اصفهان و گلبهار در مشهد است. شاهين شهر، مهم ترين شهر جديد احداثي در پيش ازانقلاب است كه براي اسكان جمعيت اضافي اصفهان درسال 1350 به وجود آمد. توسعه شاهين شهر، همزمان باتوسعه صنايع نظامي و هليكوپترسازي در نزديكي اصفهان، آغاز شد. توسعه اين صنايع باعث گسترش مناطق مسكوني اختصاصي و سازماني مربوط به كاركنان اين صنايع، در شاهين شهر شد و برخي محله هاي آن مانند مجموعه مسكوني مشهور به گرومن وبل براي اسكان امريكايي ها اختصاص يافت. اين اقدامات شاهين شهر را در مدتي كوتاه گسترش داد ولي آهنگ توسعه آن بعد به كندي گراييد. به گونه اي كه هم اكنون جمعيت آن از 60 هزار نفر تجاوز در نمي كند حالي كه در آغاز جمعيتي معادل 250 هزار نفر براي آن پيش بيني شده بود. اين شهر با وجود مراكز صنعتي فعال در جوار آن، هنوز نتوانسته است به عنوان شهري مستقل و پايا عمل كند.