Hamshahri corpus document

DOC ID : H-760228-19915S1

Date of Document: 1997-05-18

آيين هاي محرم و دهه عاشورا در طالقان اشاره: ماه محرم، ماه تجلي شور و عشق جاويدان شيعيان جهان به ويژه مردم ايران به سيدالشهداء حضرت امام حسين (ع ) است. در اين ماه مردم با برپايي آيين هاي ويژه عزاداري در مساجد و تكايا و همچنين برگزاري نمايش تعزيه، ياد شهيدان گرانقدر كربلا را گرامي اين مي دارند آيين ها در سراسر ايران برپا مي شود. آنچه مي خوانيد گزارش فشرده اي درباره آيين هاي ويژه محرم و دهه عاشورا درطالقان از شهرهاي استان تهران است كه خود از خاستگاه هاي عمده نمايش تعزيه، نوحه و مراثي ماه محرم به شمار مي آيد. ماه محرم به ويژه دهه عاشورا از گذشته هاي بسيار دور درروستاي شهرك، مركز بخش پيشين طالقان كه امروز تبديل به شهر شده است با آيين هاي ويژه اي همراه بود. مرثيه ها و نوحه هاي غني طالقان بخصوص سروده هاي مرحوم ناظم طالقاني در برپايي اين آيين ها نقش عمده اي داشته است. پيش از اين، در حياط مسجد قديم روستاي شهرك كه ازمعماري خاصي برخوردار بود، به تعداد روزهاي دهه عاشورا، ده روز تعزيه برپا مي شد. اين مسجد مجهز به شبستان ها و پيش ايوان هاي متعدد حوض بزرگ با سنگ مرمر و زيرزمين و رختكن تعزيه خوانان بود و بر فرازاين زيرزمين نيز شبستان ديگري وجود داشت كه بسياري از علاقه مندان در آنجا به نظاره تعزيه مي نشستند. بيشتر تعزيه خوانان بومي و اهل طالقان بودند و با شور و انگيزه تعزيه هاي دهه عاشورا را برگزار مي كردند. تعزيه ها شامل تعزيه امام حسين (ع ) تعزيه، حرابن رياحي با تعزيه حضرت عباس (ع )تعزيه حضرت، علي اكبر (ع ) تعزيه، حضرت قاسم (ع ) تعزيه، مصيب و.. بود. معمولا، چند روز پس از دهه عاشورا، تعزيه مختار با عنوان خروح مختار برگزار مي شد و مردم علاقه مند طالقان مبارزات مختار و يارانش را كه براي خونخواهي شهيدان كربلا به پا خاسته بودند نظاره اين مي كردند تعزيه نمايش جالبي از تعقيب، دستگيري و مجازات سرداران و سركردگان سپاه يزيد از جمله ابن زياد، ابن سعد، شمر، خولي و ديگران را مجسم مي كرد و شور و هيجان خاصي پديد مي آورد. در روز عاشورا، مردم از سپيده دم مراسم علمداري را برپا مي كردند، البته، اين مراسم از روز ششم تا دهم عاشورا شروع مي شد، اما آيين روز عاشورا، مفصل تر بود. در روز عاشورا اسب ذوالجناح، گهواره شهيد علي اصغر (ع ) و پيكر نمادين يكي از شهيدان كربلا، همراه خيل عزاداران به حركت درمي آمد. يك نفر نيز در نقش شمر، سوار بر اسب، به حركت درمي آمد و در واقع يك تعزيه سيار با جمع عزاداران همراه مي شد. امروزه بسياري از تعزيه خوانان نامدار طالقان با زندگي وداع گفته اند، اما هنوز، در روستاي ميناوند طالقان، درايام محرم و به خصوص روز عاشورا آيين هاي ويژه اي، به خصوص تعزيه سيدالشهداء (ع ) به صورت مفصل و در يك زمان 4 ساعته برگزار مي شود و علاقه مندان را از سراسر طالقان و حتي تهران به اين روستا مي كشاند. در روستاي جوستان طالقان نيز آيين تعزيه در روز عاشورا برگزار مي شود. مردم طالقان، گروه هاي تعزيه خوان از ديگر نقاط را نيزپذيرا مي شدند و در تمام مدتي كه گروه ها در طالقان حضورداشتند، هزينه هاي پذيرايي از آنان را خانواده ها به نوبت عهده دار مي شدند و گاهي نيز يك نفر به عنوان باني، مبلغي را به تعزيه خوانان مي پرداخت تا تعزيه موردعلاقه او را اجرا كنند. به گفته كارشناسان، غني ترين مراثي و نوحه هاي ماه محرم درطالقان كه اغلب از سروده هاي مرحوم ناظم طالقاني از اهالي روستاي دنبليد طالقان مي باشد، براساس دستگاه هاي موسيقي اصيل ايراني به نظم درآمده است و يك گنجينه فرهنگي محسوب مي شود شماري از اين مراثي و نوحه ها به ديگر نقاط ايران نيز راه يافته است. به گفته كهنسالان طالقان، گروه هاي تعزيه خوان زرجه بستان قزوين، اغلب در فصل تابستان در طالقان نمايش تعزيه را برپا مي كردند و با استقبال گرم مردم اين منطقه روبه رو در مي شدند اينجا جا دارد از شور و عشق نسلي از بنيانگزاران نمايش تعزيه در طالقان كه بدرود زندگي گفته اند، ياد كنيم. از جمله مرحوم يوسف روشنابدري، مرحوم وجيه الله مدديان، مرحوم لطف الله صادقيان، مرحوم حاجي ابوطالب سليميان، مرحوم ابوالفضل سليميان، مرحوم فرخ الله عباسي، مرحوم صادق، مرحوم جمشيد رستگار و مرحوم شيرويه عسگري. الف - ع