Hamshahri corpus document

DOC ID : H-760223-19650S1

Date of Document: 1997-05-13

پزشك اجتماعي؟ كيست اشاره; دكتر علي منتظري تحصيل خود را از اكتبر سال 92 در دانشكده پزشكي دانشگاه گلاسكوي انگلستان در گروه بهداشت عمومي و پزشكي اجتماعي آغاز كرد ودر سپتامبر 93 موفق به اخذ درجه H. P.از M آن دانشگاه شد. وي در همان سال و درهمان گروه دوره دكتراي تخصصي را آغاز كرده و در نوامبر 1996 فارغ التحصيل شد. دكتر منتظري بيش از 10 مقاله و سخنراني در سمينارها و كنفرانسهاي متعدد ارائه كرده و موفق به چاپ بيش از 15 مقاله در مجلات معتبر علمي اروپا و آمريكا گرديده است. وي در حال حاضر در چندين اتحاديه و انجمن علمي معتبر جهان در زمينه اپيدميولوژي سرطان عضويت دارد. پزشكي اجتماعي چيست و كسي كه در اين رشته متخصص مي شود چه آموزشهايي مي بيند و به كدام نيازهاي جامعه پاسخ؟ مي دهد پزشكي اجتماعي (medicine Community) علمي است كه به مطالعه سلامت و بيماري در جامعه مي پردازد. در واقع پزشكي اجتماعي، همان پزشكي پيشگيري (medicine Preventive)يا بهداشت عمومي (medicine Health Public) است. بر همين اساس است كه مبناي پزشكي اجتماعي با علم پزشكي مصطلح و يا پزشكي باليني بسيار متفاوت هدف است پزشكي اجتماعي شناخت و آشنايي با مشكلات و مسائل بهداشتي جامعه است در حاليكه در پزشكي باليني موضوع درمان به عنوان اصلي ترين موضوع مورد توجه است. به خاطر همين تفاوت، در پزشكي اجتماعي به جاي فرد بيمار، كل افرادجامعه، چه افراد بيمار و چه افراد در معرض خطر و بيماري و چه افرادسالم مورد توجه و مطالعه هستند. لذا براي آنكه كسي متخصص در پزشكي اجتماعي باشد الزاما نبايدطبيب باشد چرا كه اصولا كار متخصص پزشكي اجتماعي طبابت نيست و در نتيجه آموزشهاي اين رشته نيز ارتباطي به آموزشهاي معمول رشته پزشكي باليني ندارد و بيشتر در حوزه بهداشت عمومي قرار مي گيرد. از همين رو در بسياري از مراكز علمي اروپا امروزه اصولا اين رشته با نام بهداشت عمومي شناخته مي شود كه يك گرايش عمومي است و آموزش بسياري از مواد از جمله: اپيدميولوژي، آمار حياتي، جامعه شناسي پزشكي، روان شناسي بهداشت، مديريت و خدمات بهداشتي، آموزش و ارتقاء بهداشت، اقتصاد بهداشت، جمعيت شناسي، ارزيابي مراقبتهاي بهداشتي، روش تحقيق و اصول نظري و كاربردي بهداشت عمومي، بهداشت محيط وبهداشت حرفه اي را شامل مي شود. بديهي است كسي نمي تواند در همه موارد فوق الذكر متخصص شود، لذا افراد بر اساس علاقه با انتخاب يكي از اين موضوعات، گرايش تخصصي خودرا رقم مي زنند. با اين توضيحات ملاحظه مي شود كه پزشكي اجتماعي يك رشته جديد نيست و بسته به آموزشهاي يك فرد مي تواند گرايشهاي مختلفي را دربربگيرد. البته اين موضوع قابل كتمان نيست كه اهميت اين رشته و گرايشهاي وابسته بدان امروزه چه دركشورهاي پيشرفته و چه در كشورهاي در حال توسعه بيش از پيش مورد توجه قرارگرفته چرا كه توجه به امر بهداشت با موضوع توسعه يافتگي به هم گره خورده ويكي از شاخص هاي اصلي در اين باب تلقي مي شود. خلاصه اينكه پزشكي اجتماعي درپي آن است كه به ترويج رفتارهاي صحيح بهداشتي در جامعه بپردازد و همانگونه كه در تعريف بهداشت عمومي آمده است علم و هنري است كه بر آن است تا درپيشگيري بيماريها، افزايش طول عمر و ارتقاء بهداشت از طريق تلاش سازماندهي شده جامعه بكوشد. جايگاه كشور ما در اين زمينه؟ كجاست واقعيت امر اين است كه بهداشت عمومي به طور اعم در مراكز آموزش عالي ما سابقه اي بسيار طولاني دارد. ما سالهاست كه دانشكده بهداشت داريم در حاليكه در بسياري از كشورها فقط به گروههاي بهداشت در دانشكده هاي پزشكي اكتفا شده است. دانشكده بهداشت دانشگاه علوم پزشكي تهران يكي از باسابقه ترين مدارس عالي بهداشت است و اين دانشكده اساتيد بسيار مبرزي دارد كه فعاليتهاي علمي آنان در محافل دانشگاهي و سازمانهاي جهاني شناخته شده است. از نظر عملي طبيعي است كه در گذشته به دلايل زيادي موضوع بهداشت نه براي مسئولان و نه براي مردم ما چندان جدي نبوده است. خوشبختانه پس از تحولات دو دهه اخير به بركت انقلاب گامهاي بسيار موثري در توجه به امر بهداشت مبذول گشته به طوري كه امروزه پاره اي از فعاليتها و رشد شاخصهاي بهداشتي در كشور ما قابل توجه است. به طور مثال تاسيس صدها خانه بهداشت و مراكز بهداشت روستايي و شهري كه همچون شبكه اي گسترده سراسر كشور را فراگرفته و مراقبتهاي اوليه بهداشتي را سامان مي دهند، نمونه اي ارزنده از اين فعاليتها است. از شاخصهاي بهداشتي مي توان به موفقيتهاي بزرگي كه در كنترل بي رويه افزايش جمعيت و يا كاهش اساسي مرگ و مير نوزادان زير يك سال و پنج سال و ياپوشش واكسيناسيون به دست آمده اشاره كرد. اما در مورد پزشكي اجتماعي هم اينك رشته اي با همين نام در مراكز آموزش عالي ايجاد و تربيت متخصص در اين زمينه نيز چند سالي است كه آغاز شده است. البته ما بايد تكليف خود را با اين رشته روشنتر كنيم. در اغلب مراكز علمي اروپا اصولا دانشكده بهداشت يا وجود ندارد يا بسياركم وجود دارد و در اكثردانشگاهها مانند ساير گروههاي علمي، گروهي هم به نام بهداشت عمومي و پزشكي اجتماعي و يا بهداشت عمومي و اپيدميولوژي در دانشكده هاي پزشكي دارند كه به تربيت متخصص در اين رشته ها مي پردازند. نام بسياري از همين گروهها در گذشته پزشكي اجتماعي و يا پزشكي پيشگيري بوده ولي همانطور كه عرض كردم نام جديداكثر گروهها به بهداشت عمومي تغيير پيدا كرده به است نظر مي رسد اكنون كه ما در ايران دانشكده هاي بهداشت مستقل از دانشكده هاي پزشكي داريم، بجاست كه گروههاي پزشكي اجتماعي هم در همين دانشكده ها مستقر شوند نه در دانشكده هاي پزشكي. لااقل اگر قرار است كه گروههاي پزشكي اجتماعي در دانشكده هاي پزشكي مستقر باشند، نبايد وجه غالب آن پزشكي باليني باشد. همانگونه كه اشاره شداين، با فلسفه وجودي پزشكي اجتماعي در تناقض است و ما نبايد تحت نامهاي گوناگون براي خود مشكل سازماندهي نيرو و امكانات و سردرگمي علمي ايجاد كنيم. مهمترين اهداف پزشكي اجتماعي را مي توان بدين شرح خلاصه كرد: - 1 مشخص كردن نيازهاي بهداشتي جامعه - 2 بررسي امكانات بهداشتي جامعه و ارتباط دادن آن با نيازها - 3 پيشگيري بيماريها و ارتقاء بهداشت - 4 مشاركت در برنامه ريزي و ارزشيابي خدمات بهداشتي در اين ارتباط امروزه با توجه به تغيير نوع بيماريها در سطح جوامع پرداختن بشري، به حضور بيماريهاي مزمن همانند بيماريهاي قلبي - عروقي، تصادفات، سرطان، نابرابريهاي بهداشتي، اقتصاد بهداشت ارزشيابي نوع خدمات بهداشتي و درماني و همچنين بررسي واندازه گيري كيفيت زندگي و اخيرا موضوع بازگشت بيماريهاي عفوني و جلوگيري از آن از جمله مهمترين دغدغه هاي جهاني بهداشت وپزشكي اجتماعي است. بالطبع بسياري از اين موضوعات در مورد كشور مانيز مصداق دارد و بجاست كه به آنها پرداخته شود. چه ضرورتهايي با توجه به مسائلي كه مطرح كرديد براي پرداختن جدي به اين رشته وجود؟ دارد به نظر مي رسد كه توضيحات فوق ضرورتها را به خوبي آشكار مي سازد. اما براي تكميل آنچه عرض كردم به نكات زير مي توان اشاره كرد. در سالهاي اخير تحولات زيادي در برداشت و بينش محافل علمي وتحقيقاتي واجرايي در مورد پزشكي و بهداشت ايجاد شده است. امروزه ديگر مثل گذشته سلامتي و بهداشت تنها به عدم بيماري فيزيكي و جسماني گفته نمي شود. سلامتي و بهداشت مفهومي وسيع تر پيدا كرده و ابعاد رواني و اجتماعي را نيز شامل مي شود. علاوه بر اينها بايد پذيرفت كه عليرغم پيشرفت تكنولوژي و نوآوريهاي فوق العاده سودمنددر پزشكي نوين، اولا همه مردم نمي توانند از اين خدمات استفاده كنند و اين خود باعث نابرابريهاي ناعادلانه شده و ثانيا آنهايي كه از اين خدمات بهره مند مي شوند، رضايت چنداني از اين خدمات ندارند و ثالثا اصولا در هرجامعه اي اينقدر امكانات خدماتي و درماني وجود ندارد كه بتواند جوابگوي نيازتك - تك افراد جامعه باشد. اگر همين نكات ابتدايي را در نظر بگيريم، مشاهده مي شود كه ضرورت پرداختن به پزشكي پيشگيري و بهداشت عمومي تا چه ميزان اهميت پيدا مي كند. از سوي ديگر امروزه اهميت عوامل اجتماعي در سبب شناسي بيماريها بسيار تعيين كننده است، بيماريهايي كه گاه آشكارند و گاه پنهان و گاه شايد اصولا بيماري تلقي نشونددر حاليكه در واقع بيماري هستند و جوامع را دچار مشكلات جدي مي كنند. رفتارهاي ناهنجار وغير بهداشتي نوعي بيماري است كه آثار زيانباري از خود بر جاي مي گذارند، منتها چون اين عملكرد غيرمستقيم است ما كمتر به فكرچاره جويي در مورد آنها مي افتيم. اين آثار زيانبار هم اقتصادي است و هم معنوي و به عبارتي اجتماعي. لذا اگر ما بتوانيم به اين موضوع به طور جدي بپردازيم مي توانيم قدمهاي اساسي در راه پيشگيري از اين آثار زيانبار برداريم. براي مثال مسئله تصادفات داخل شهري و بين شهري موضوع ساده و پيش پا افتاده اي نيست چرا كه يكي از مهمترين علل مرگ و مير در كشور است. اگر به اين موضوع از ديدگاه پزشكي اجتماعي بپردازيم نكات زيادي خودنمايي خواهد كرد. اول اينكه با نگاهي به نوع رانندگي مردم متوجه خواهيم شد كه نوع رانندگي ما در شهرهاي بزرگ و در جاده ها حكايت از نوعي بيماري دارد. ثانيا اين وضعيت به طور مستقيم و غيرمستقيم تاثيرات رواني - اجتماعي سويي در جامعه ايجاد مي كند. ثالثا به لحاظ فيزيكي و به لحاظ محيط زيست اين نوع رانندگي باعث آلودگي بيشتر هوا و يا آلودگي صدا در جوامع شهري مي شود. رابعابه لحاظ اقتصادي چندين نوع ضرر برجامعه تحميل مي شود: مخارج و هزينه هاي سوخت افزايش مي يابد. در تصادفات به طور روشني وسائل نقليه خسارت مي بينند وبه لحاظ انساني نيروهايي از جامعه وقت خود را به هدر مي دهند و متاسفانه دربسياري از موارد افراد يا معلوليت پيدا مي كنند و يا خداي ناكرده مي ميرند. بازشما ملاحظه مي كنيد كه همين امر اخير چه خانواده هايي را داغدار مي كند و چه مصائب و مشكلات رواني - اجتماعي و اقتصادي براي جامعه ايجاد مي نمايد. ادامه دارد شرح عكس: دكتر علي منتظري متخصص بهداشت عمومي و پزشكي اجتماعي