Hamshahri corpus document

DOC ID : H-760220-19403S1

Date of Document: 1997-05-10

حركتي براي انسجام ارزشهاي ساختاري در خوشنويسي گفتگو با دو تن از استادان خوشنويس درباره نخستين جشنواره خوشنويسي جهان اسلام اشاره: نخستين جشنواره خوشنويسي جهان اسلام از 22 بهمن در 75 تهران كار خود را آغازكرد و در 15 ارديبهشت ماه به كار خود پايان داد. در زمينه اين جشنواره و كم و كيف برگزاري آن با دو تن از اساتيد، يدالله كابلي و غلامحسين اميرخاني كه از اعضاي هيات داوران جشنواره نيز هستند، گفتگويي انجام داده ايم كه از نظرتان مي گذرد: تاثيرات برپايي نخستين جشنواره خوشنويسي جهان؟ اسلام چيست كابلي: خوشنويسي در دوران گذشته شايسته ترين نقش خود را در گسترش فرهنگ اين سرزمين ايفاكرده است. بخصوص در دوران سازندگي انقلاب كه هنرهاي اصيل و ريشه دار هويت خود را بيشتر بروز دادند. خوشنويسي ابعاد گسترده اي را در جذب استعدادهاي درخشان از خود نشان داد، و همينطور به دليل قداست و معنويتي كه در خود جمع آورده است، توانسته بيش از ساير هنرها مقبوليت بدست آورد. ديگر اينكه، ثمره تلاش بنيانگذاران انجمن خوشنويسان ايران و نخبگان و دلباختگان معاصر خوشنويسي امروز كه تمام تلاش خود را وقف هدف تعليم و ترويج اين هنر اصيل كرده اند، موجب شد تا رشد فزاينده و قابل توجهي در اين دوران بوجود آيد. حاصل تلاش اين چند دهه در يك كلام، آمار كيفي و كمي شكل گيري اين جشنواره است. بايد دانست در كنار ابعاد سنتي و اصيل خوشنويسي به متعالي ترين صورت ممكن در كتيبه مساجد و ابنيه هاي تاريخي و مقرنس ها و مشبك هاي خطوط تزئيني در معماري داخلي بقعه هاي متبركه - حكاكي خطوط در دل عتيق هاي دلربا و چوب و سنگ و حضور در ظروف گلي و سفالين و برشهاي قطعاعي سحرآميز و نقش و طرح پارچه هاي زربفت الوان در طول تاريخ رايج بوده ولي ابعاد امروزي اين كاربردها و نوآوريهاي اصولي در آنها تلاشي است كه دانشجويان با آگاهي يافتن از اصول خوشنويسي به صورت آكادميك در دانشكده هاي هنر آموخته اند. امروز ما بيش از هر چيزي به مسئله ارتباط نياز داريم. ارتباطات به موقع و صحيح با دست اندركاران و مشاوران بين المللي جشنواره ها، ارتباط مستمر با جريانات و تحولات بزرگ هنري جهان، تا بتوانيم براي ارائه دستاوردهاي نوين و امروزي و تداوم هويتهاي اصيل و بسيار ارزشمند اين سرزمين كهنسال حضور جدي داشته باشيم. در سالهاي گذشته با وجود اينكه كشور ما محور و قله خوشنويسي جهان است، از ما براي شركت درمسابقات بين المللي كشورهاي اسلامي به شكل جدي دعوت به دليل عمل نيامد، عمده اين مسئله، عدم ارتباط و نارسايي هاي تبادلات فرهنگي است. خوشبختانه برنامه ريزي اين جشنواره كه با سياستگذاريهاي وزارت فرهنگ و ارزشاد اسلامي و تلاش بخشهاي مختلف اجرايي و اساتيد انجمن خوشنويسان پي ريزي و برپا شد، ديدگاهها و معيارهاي هنرمندان و اساتيد كشورهاي تركيه، سوريه، مالزي و كويت را دگرگون ساخت و آنها به اين باور رسيدند كه كشور ما نه تنها در خطوط رايج ايراني بلكه در خطوط عربي نيز به قابليتهاي درخور تحسين دست يافته است. اميرخاني: آنچه در فرايندتوسعه به معني فراگير و وسيع آن به نظر مي آيد، اگر چهارچوب آن طوري تنظيم نشود كه از زيربناي مستحكم فرهنگي و هنري برخوردارنشده و در پناه آن قرار از نگيرد، آسيب روزگار در امان نخواهد ماند. چرا كه فرهنگ همانند هوا بي آنكه ديده شود، در همه شئون زندگي راه دارد و اگر اين هوا پاك و سالم باشد به همه عوامل حياتي در كنار خود روح و عطر زندگي و بالندگي مي بخشد. خوشنويسي به عنوان يكي از شاخه هاي اصيل هنر ملي كه حامل قسمت عمده اي از فرهنگ و هنر مشترك كشورهاي اسلامي است و اين توانايي را دارد كه در جهت تاليف قلوب ملتهاي مسلمان و در مرحله بعد، جلب توجه هنر دوستان ساير بلاد نقش موثري داشته باشد. به طوري كه مي دانيم نقطه محوري و مورد علاقه بين بيشتر كشورهاي مسلمان خط (با رسم الخط مشترك ) مورد استفاده بين آن ها است كه خود محصول مبادله تجربه و صرف ذوق در طول قرون واعصار موجه است. در اين محدوده چشم و ذهن مردم طوري انس و آشنايي دارد كه در بعضي موارد خط، نقش زبان را نيز به عهده مي گيرد. ايران اسلامي به عنوان پيشرو در زمينه توسعه و تعميق فرهنگ اسلامي و بويژه در ابداع و تكامل انواع خطوط اين صلاحيت را داشته است كه در برگزاري جشنواره هاي دو يا سه سالانه و برپايي سمينارهاي تحقيق و پژوهش خوشنويسي پيشقدم باشد. در گذشته بين سالهاي 70 60 تا يعني سالهاي دفاع مقدس شرايط فراهم نبود تا اينكه در چند سال اخير در سايه فراهم آمدن شرايط مساعدتر از من دعوت به عمل آمد تا در مسابقات جهاني خط و خوشنويسي تركيه با عنوان نماينده ايران در هيئت انتخاب شركت داشته باشم. اين اولين قدم برداشته شد و پس از آن در طول يكسال گذشته اهميت مطلوب، به موجب جلب عنايت ويژه مقامات عالي كشور شد و مقدمات برپايي جشنواره فراهم آمد. در اين مورد همكاري اساتيد پيشكسوت خوشنويسي انجمن خوشنويسان و رئيس مركزهنرهاي تجسمي به عنوان دبير جشنواره، برنامه ريزي و تدارك اجرائي كار را ميسرساخت و زمان تشكيل جشنواره دهه سوم بهمن ماه مقارن با جشنهاي انقلاب تعيين شد و به رغم فرصت كوتاه كه در برنامه ريزي ايجاد محدوديت كرده بود، جشنواره با اقبال عمومي مواجه شد و با شركت بالغ بر هزار نفر هنرمند ايراني و بيش از سه هزار اثر هنري در چهار مركز در ابعاد وسيع برپا شد. و مراسم افتتاح با سخنراني جامع رياست جمهوري و حضور وزير و معاونين وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي و شركت بيش از پنج نفر از استادان كشورهاي اسلامي، سوريه، تركيه، مالزي، كويت و استادان برجسته و صاحبنام ايراني و عده كثيري از هنرمندان خوشنويس، عمق و معناي قابل قبولي پيدا كرد و طليعه خوبي براي چشم اندازي اميدواركننده براي دوره هاي بعد كه ان شاءالله با برنامه ريزي وسيعتر و شركت استادان برجسته همه يا بيشتر كشورهاي اسلامي و منطقه جشنواره بيش از پيش به فضاي مناسب براي ايجاد همدلي و همبستگي بين ملتهاي همجوار نزديك شود. به نظر شما معيار قضاوت چگونه بايد؟ باشد كابلي: البته مسئله مسابقه خوشنويسي بيشتر جنبه تشويقي داشته است تا يك جريان سازنده اي براي ترغيب و تلاش هنرمندان جوان به وجود آورد ويك رقابت سازنده اي باشد براي امروز و ديدگاههاي تازه اي را براي فردا و يقينا جايزه نبايد هدف اصلي باشد. چرا كه تفكيك و ارزيابي دقيق و انتخاب 10 اثر از 800 اثر در چهار گالري بزرگ كار ساده اي نيست. آن هم در تقسيم بندي و گرايشات متعدد و جايزه بسيار محدود. شايسته است داوران با توجه به اصل و موازين تشخيص هنري سبك ها و شيوه ها و كاربردهاي مختلف را ازسر صبر با تعهدو تعمق و به دور از هر گونه احساسات شخصي ارزيابي كنند. گرچه دستيابي به يك نتيجه كاملا مطلوب و عادلانه كار پيچيده اي است و جامعيت كاملي را طلب مي كند ولي ما مي توانيم در يك فضاي سالم با صراحت و صداقت بيان و ايمان به استدلال نظر كارشناسي و تشخيص خود را به عدالت راي نزديك كنيم تا اهداف اصلي اين جشنواره تحقق يابد كه همان تجلي ترقي و خلاقيتهاي نوين نسل جوان است. امير خاني: توفيق در خوشنويسي بر اساس رعايت مباني و اصول و توانايي در اجراي ظرايف و دقايق اين هنر قرار دارد و اما در كنار آن، فرصت مناسبي بوجود آورده شد كه براي ايجاد خلاقيت و نوآوري دست هنرمندان مبتكر كاملا باز باشد و به همين دليل اول موضوع آزاد اعلام شد، دوم اندازه ها در چهار نمونه مناسب تعيين شد و سوم بجز خطوط رايج ايران، نستعليق، ثلث، نسخ و شكسته براي خط نقاشي و نقاشي خط يا خط نگاري، كاربردهاي گرافيك درخط، آرم، نشانه، نيز اعلام پذيرش به عمل آمد، از ميان بيش از سه هزار اثر با توجه به گنجايش چهارفضاي يادشده و رعايت اين التزام كه آثار با كيفيت مطلوب و به دور از تقليد خام انتخاب هيات شوند داوران مركب از 7 تن از اساتيد رشته هاي مختلف خط به 700 اثر برجسته و در مرحله بعد آثار نسبتا خوب جواز ورود داد. تقسيم بندي جوايز با رعايت همه جوانب مورد نظر دبير و هيات داوران و محترم داشتن همه شيوه ها و اقلام به مشاركت مشتاقانه هنرمندان پاسخ مثبت داد، هر چند ميزان جوايز در حدي كه بايد فراهم نيامد، اما به هر حال مي تواند انگيزه دومي باشد تا هنرمندان جوان با عنايت به عشق و علاقه در رسالت فرهنگي و تاريخي كه داشته و دارند با دلگرمي بيشتري به تلاش خود ادامه دهند. از امتيازات ويژه جشنواره كه مدت برپايي نمايشگاهها را از 22 بهمن 75 تا 15 ارديبهشت 76 تعيين كرد بايد ياد كنيم چرا كه اين اقدام شايسته موجب شد تا جوانان علاقه مند شهرستانها نيز با فراغت خاطر از اين فرصت مناسب براي بازديد و كسب تجربه استفاده كنند. در اينجا پيشنهاد مي كنم دبيرخانه دائمي براي پي گيري اين مهم به وجود آيد تا با برنامه ريزي همه جانبه و ارتباط مناسب با هنرمند به اهداف مورد نظر نزديكتر شود. نظرتان درباره بخشهاي مختلف جشنواره؟ چيست . كابلي: در بخشهاي جانبي كه با تجليل از پيشكسوتان خوشنويسي معاصر آغاز حركت شد، تازه اي را در تحكيم و انسجام ارزشهاي ساختاري دست اندركاران خوشنويسي معاصر در پي داشت. برپايي نمايشگاه آثار قدما و مرقعات نفيس بار ديگر ما را با سرقله هاي رفيع وميراث گرانقدر تاريخ خوشنويسي ايران آشنا كرد. برپايي نمايشگاه آثار وادوات خوشنويسي نمايش خلوت و مشاهده خالصانه و تنگاتنگ بيننده با ابزارخصوصي هنرمندان خوشنويسي را فراهم آورد. ديدار و مقايسه نمايشگاه آثار برگزيده سه دوره مسابقه بين المللي خطاطي سازمان كنفرانس اسلامي، فرصت مناسبي براي محك زدن و مقايسه كمي و كيفي آثار ايرانيان بود و نتيجه اين رويارويي چنين است كه هنرمندان ما جايگاه رفيع و توانمنديهاي بسيار بالاي خود را دريابند و بدانند كه قابليتهاي آن را دارند در جميع جهات استعداد و خلاقيتهاي خود را بارور سازند و آينده را با جهان بيني و ديدگاههاي وسيعتر و افقهاي تازه تري جستجو كنند. همچنين گردهمايي جشنواره نقطه عطفي است از تبادل انديشه هاي هنري و تحكيم جايگاه خوشنويسي ايران در جهان اسلام كه قطعا باوجود شركت پژوهشگران و محققان خارجي ما نيز حضوري جدي و جايگاهي بنيادي و اساسي در اين جمع را به خود اختصاص دهيم. شرح عكسها: اثر يدالله كابلي اثر غلامحسين اميرخاني