Hamshahri corpus document

DOC ID : H-760218-19328S1

Date of Document: 1997-05-08

در اينجا مي توان تاريخ را ورق زد نگاهي به كم و كيف جمع آوري و نگهداري ميلياردها سند در سازمان اسناد ملي ايران بر اساس يك سند مظفرالدين شاه قديمي، نخستين مجوز كارخانه گرامافون سازي را به نام يك آمريكايي صادر كرده است هر سند دولتي با 30 سال سابقه جزو اسناد ملي كشورمحسوب مي شود و بايد به مركزنگهداري سازمان اسناد ملي ايران سپرده شود پيشينه فرهنگي و اجتماعي هر جامعه اي داراي گوشه هايي مبهم و گاه تاريك مي باشد كه تبيين آنها وابسته به تحقيقاتي است كه به شكل علمي صورت پذيرفته باشد. روشن است كه نخستين گام در يك تحقيق علمي، شناخت منابع و استفاده بهينه از آنها است كه در بالا بردن كيفيت يك پژوهش، نقشي ارزشمند بر عهده دارد. در اين ميان اسناد به عنوان بخش مهمي از منابع، چراغ فرا راه محققان به شمار مي روند. اسناد به ويژه در زمينه هاي تحقيقي تاريخ معاصر تاثيري انكارناپذير دارد. روزانه بر روي ميليونها برگ كاغذ، مطالبي اعم از تاريخي، فرهنگي و.. در مكانهاي اداري و غيراداري و دولتي و غيردولتي نوشته مي شود. همين اوراق به عنوان بخشي از منابع پژوهشي در آينده مورد استناد قرار خواهد گرفت. البته هر كاغذنوشته اي اين ويژگي را ندارد. اسناد در واقع شامل كليه اوراق، مراسلات، پرونده ها، دفاتر، عكسها، كليشه ها، نقشه ها، نمودارها، ميكروفيلم ها، فيلمها، نوارهاي ضبط صوت و غيره.. است كه در دستگاه دولت تهيه شده و يا به دستگاه دولت رسيده است و به طور مداوم يا غيرمداوم در تصرف دولت بوده و از لحاظ اداري، مالي، اقتصادي، قضايي، سياسي، فرهنگي، علمي، فني و تاريخي به تشخيص سازمان اسناد ملي ايران ارزش نگهداري دائمي داشته باشند. مطابق قانون اسناد دولتي كه بيش از 30 سال از عمرشان گذشته باشد به سازمان اسناد ملي ايران كه متولي جمع آوري و حفظ اسناد ملي است انتقال مي يابند تا پس از بررسي، اوراقي كه فاقد ارزش تاريخي هستند، امحاء شوند و بقيه آنها كه به تشخيص كارشناسان از ارزش تاريخي برخوردارند، طبقه بندي و نگهداري شوند و طبق ضوابط و مقررات موجود، براي بازخواني و انتشار در اختيار پژوهشگران قرار هيچ گيرند سازمان و تشكيلات دولتي مجاز نيست كه خود به از بين بردن اوراق و اسناد اقدام كند. سيدحسن شهرستاني - رئيس سازمان اسناد ملي مي گويد: وزارتخانه ها و موسسات دولتي و وابسته به دولت مكلفنداسناد و پرونده هايي را كه احتياج به نگهداري آنها درسازمانهاي مربوطه نيست براي نگهداري موقت به سازمان اسناد ملي بسپارند مگر آنكه از تاريخ تهيه و تنظيم سند و يا زمان الصاق آخرين برگ پرونده مدت 40 سال گذشته باشد كه در اين صورت بايد به طور دائم به سازمان اسناد ملي منتقل شود. البته وزارتخانه ها و موسسات دولت و وابسته به دولت و همچنين شوراي سازمان اسناد ملي مكلفند اسناد و پرونده هايي را كه در اختيار سازمان اسناد ملي قرار گرفته است و افشاي مطالب آنها به حقوق اشخاص و يا مصالح دولت لطمه مي زند براي مدت مقرر محرمانه محسوب دارند و سازمان مكلف است كه اين اسناد و پرونده ها را حسب مورد تا پايان يافتن زمان تعيين شده و يا اعلام ثانوي وزارتخانه و يا موسسه مربوطه و يا تصميم مجدد شورا به استثناي مراجع صالحه قانوني در دسترس مراجعه كنندگان قرارندهد. بر اساس اين قانون، فقطوزارت دفاع از شمول مقررات اين قانون مستثني است كه البته ترتيب نگهداري و حفظاسناد ملي و نيز از بين بردن اوراق اضافي در ارتش به تشخيص هيات صلاحيت داري خواهد بود كه به اين منظور تشكيل مي شود. ميليون 200 برگ سند تاكنون بيش از 8 ميلياردبرگ اوراق قابل بررسي تاريخي در سازمانها وزارتخانه ها، و دستگاههاي دولتي شناسايي شده است كه از اين ميان 200 ميليون برگ سند درآرشيو سازمان اسناد ملي نگهداري مي شود. قديمي ترين سند قديمي ترين سند موجود در آرشيواسناد ملي كه موسوم به وقف نامه بقعه ابواسحاق است و بيش از 10 متر طول پيشينه دارد اين سند به سال هجري 826قمري يعني حدود 600 سال پيش برمي گردد. همچنين سند جالبي كه در اين سازمان موجود است كه بر اساس آن نادرشاه افشار طي فرماني ماليات شهر يزد را در آن زمان براي مدت يكسال به 300 تومان اجاره داده است. بر اساس سندي ديگر مظفرالدين شاه به آمريكاييان اجازه داده است كه در ايران كارخانه گرامافون سازي تاسيس كنند. البته علاوه بر اينها صدها سند جالب وجود دارد كه مي تواند گوشه هايي از تاريخ سده هاي گذشته به ويژه 200 سال پيش را روشن كند. كاركرد اسناد به اسناد نبايد فقط به عنوان اشياي تاريخي نگاه كرد، بلكه آنها منابع بسيار خوبي براي پژوهش هاي علمي و فرهنگي به شمار مي روند سند، حامل پيام هاي گوناگون علمي و پژوهشي است و محققان و انديشمندان مي توانند با دقت و تامل در آنها، اين پيام ها را دريافت كنند و به همين اعتبار اسناد كاركردهاي متنوعي دارند. آقاي شهرستاني مي گويد: يك روي سكه سند، وجه تاريخي وموزه اي آن است كه آينه گذشته است و روي ديگر اين سكه، وجه پژوهشي، علمي، فرهنگي و سياسي است كه سند حامل آن محتويات است هر سندي بايد بيشتر مورد توجه قرار گيرد تا همانگونه كه مقام معظم رهبري اشاره فرموده اند جامعه علمي و فرهنگي را به فضاهاي جديد از معارف ايران برساند. بيشتر كشورها براي اثبات ادعاها و رسيدن به مقاصدشان بيش از پيش به جمع آوري اسناد و مدارك روي آورده اند، لذا مطالعه اين اسناد براي همه از جمله دولتمردان مفيد و ضروري است چرا كه سند از ديد ماهيتي كاركردهاي وسيعي دارد. سرپرست پژوهشكده اسنادسازمان اسناد مي گويد: از اسناد استفاده گوناگوني مي شود و پژوهشگران با توجه به رشته هاي تخصصي خود از اسناد بهره مي گيرند كه به اختصار به چند نمونه اشاره مي شود: ـ آشنايي با طرز مكاتبات اداري و ثبت و ضبطنامه ها واحكام و دستورات در دوره هاي مختلف تاريخي ـ آشنا شدن با وضع اقتصادي ومالي كشور و مردم، شامل انواع ماليات و نحوه وصول آن، نحوه محاسبات، وضع داد و نحوه ستد، صادرات، آشنايي بامسائل كشاورزي، دامپروري، دامداري، نحوه پرداخت دستمزدها و مواردي از اين قبيل طرز رفتار كاركنان و ماموران دولتي با مردم. آشنا شدن با خلقيات و آداب و رسوم و چگونگي تغيير فكرمردم تطور و تكامل خط فارسي روش شدن بسياري از نكات مهم و مكتوم تاريخي بررسي نكات جغرافيايي و تحولي كه در نام هاي جغرافيايي و در طي زمان حاصل شده است روشن شدن مسائل گوناگون اجتماعي نظير مبارزات آزاديخواهانه و حوادث اجتماعي و نيز آشكار شدن وضع طبقات اجتماعي، مستحدثات عام المنفعه اماكن عمومي ونظاير آن اسناد گاهي گره هاي تاريخي را مي گشايد. اسناد همچنين دردعاوي بين المللي كاربردهاي وسيعي دارد. به عنوان نمونه در مورد جزاير خليج فارس اسنادي در اختيار وزارت خارجه قرار گرفته تا هر موقع كه صلاح ديدند در دادگاههاي بين المللي مورد استفاده قرار دهند. صندوق امانت اسناداسناد ملي و تاريخي از دوطريق در سازمان اسناد ملي جمع آوري و حفظ و دسته اي نگهداري مي شود از اسناد بنا به قانون، بايد توسطوزارتخانه ها و موسسات دولتي به سازمان اسناد ملي تحويل داده شود و بخشي از اسناد نيز از آرشيوهاي شخصي افراد به صورت اهدايي به سازمان اسناد ملي يا خريد از آنان تامين مي شود. در گذشته كه وزارتخانه ها به شكل امروزي وجود نداشتند و وزرا و مسئولان كشوري و لشكري اغلب اسناد دولتي را با خود به منازلشان مي بردند و يا اصولا مكاتباتشان را در خانه انجام مي دادند پس از فوت آنان اين قبيل مكاتبات در دست خانواده ها باقي مانده و نسل به نسل در دست ورثه چرخيده است و بخشي از آنها براي اهداء و گاهي هم براي فروش به سازمان اسناد ملي ارائه مي شوند. متاسفانه اين قبيل اسناد كه قابليت و كاركردملي و تاريخي دارند به همراه ساير اسناد شخصي و خانوادگي مردم، به طور غيراستانداردنگهداري حتي مي شوند مشاهده شده است اسناد در برخي وزارتخانه ها نيز به دليل عدم توجه مسئولين دچار خسارت و متحمل لطمات شديدي شده است. اسنادي كه به سازمان اسناد ملي ارائه مي شود غالبا نياز به مرمت دارد. يك كارشناس سند به نام تقي پور مي گويد: غالبا اسنادي كه چه از بايگاني هاي دستگاههاي دولتي و يا از منازل اشخاص به سازمان اسناد ملي منتقل مي شوند براثر تاثير عوامل مختلف فيزيكي، شيميايي و بيولوژيكي و عدم رعايت اصول و ضوابط صحيح و استانداردهاي نگهداري اسناد، دچار آسيبهاي جدي بوده و در معرض نابودي هستند. به طور قطع اسناد آلوده به ميكروب و گرد و غبار و باكتري و قارچ نيز مي توانند بيماريهايي نظير انواع بيماريهاي پوستي، ريوي و چشمي در افرادي كه با آنها تماس دارند ايجاد كند. بنابراين به دارندگان اسناد توصيه مي شود با مراجعه به سازمان اسناد ملي و با ضدعفوني كردن و انجام كارهاي لازم براي اين اوراق مي توانند خود را از اينگونه خطرات حفظ كنند. به گفته مسئولان سازمان اسنادملي، اقدامات اوليه براي برخورداري وزارتخانه ها از دانش فني و امكانات لازم جهت حفظ و نگهداري اسناد انجام شده است. اما چون در خانه ها نمي توان شرايط فني لازم را براي محافظت و نگهداري از اسناد فراهم كرد و مواردي وجود دارد كه اسناد به دليل آتش سوزي، سرقت، آب ريختگي، قارچ زدگي و اسيدي شدن از بين رفته اند، سازمان اسناد ملي، صندوق امانت اسناد ايجاد كرده است كه افراد مي توانند يا اسناد را به سازمان مذكور اهدا كنند و نامشان نيز به عنوان اهداكننده در گنجينه اسناد ملي به ثبت برسد و يا آن را به صندوق امانت سند تحويل داده تا در مكاني مناسب حفظ و نگهداري شود. كليد صندوق در اختيار صاحب سند خواهد بود و وقتي كه قصد دسترسي داشته باشد، مي تواند مراجعه كند. در اين صندوقها، رطوبت، نور و فرسودگي اسناد به طور خودكار كنترل و از پوسيدن و از بين رفتن اسناد جلوگيري مي شود. شرح عكس: نمونه نامه مظفرالدين شاه به حكيم الملك...