Hamshahri corpus document

DOC ID : H-760217-19271S1

Date of Document: 1997-05-07

آموزش عالي و تحولات نيروي متخصص در ايران افزايش فارغ التحصيلان; پي آمدها و مخاطرات (بخش آخر ) كميته برنامه ريزي آموزش عالي ( غيرپزشكي ) رسالت آموزش عالي دانشگاه را تسهيل و رشد و تكامل انسان، توسعه و غناي دانش و فرهنگ كشور و پرورش نيروي انساني متخصص مورد نياز جامعه تعريف كرده است. در سالهاي اخير علاقه مندان به پيشرفت و توسعه كشورها كاركردهايي را براي آموزش عالي به ويژه دانشگاه بيان به مي كنند زعم اينها، اگر در گذشته تربيت نيروي انساني متخصص و تامين نيازهاي اقتصادي كشور كاركرد عمده و اساسي در نظر گرفته مي شد، امروز از دانشگاه انتظار مي رود نقشي توامان ايفا كند. از يك سو، نيروي انساني متخصص و ماهر تربيت كند و از سوي ديگر به توليد انديشه و علم بپردازد. ( ) 9 لزوم برنامه ريزي نظام يافته علمي در زمينه پذيرش دانشجو در موسسات آموزش عالي را مي توان در موارد زير تشريح كرد: الف - برنامه ريزي نظام يافته تعيين ظرفيت پذيرش دانشجو مي تواند منجر به استفاده بهينه از منابع فعلي تربيت نيروي متخصص شود. ب - فشار ناشي از نياز روزافزون كشور به نيروي متخصص و فقدان امكانات كافي براي پاسخگويي به اين نياز بر كسي پوشيده نيست. از طرف ديگر تاكنون متاسفانه جز در برنامه اول توسعه اقتصادي اجتماعي و فرهنگي جمهوري اسلامي ايران، هيچ برنامه توسعه منابع نيروي انساني تدوين نشده است. همچنين طولاني شدن مدت اجراي طرحهاي عمراني، عدم بهره برداري به موقع از امكانات فيزيكي و كاهش هزينه سرانه جاري آموزش عالي در سالهاي جنگ تحميلي از مهمترين معضلات آموزش عالي در تامين نيروهاي متخصص بوده است. به عبارتي بايد خاطر نشان ساخت كه در اولين مرحله نقش برنامه ريزي در تعيين ظرفيت پذيرش دانشجو، استفاده بهينه از كليه امكانات و منابع موجود است. برخي از دلايل بالا نقش محدودكننده در پذيرش دانشجو ايفا مي كنند در حالي كه نيازبه نيروهاي متخصص در مرحله بازسازي كشور و برخي عوامل ديگر سعي در توسعه پذيرش دانشجو دارند. بايد متذكر شد كه استفاده بهينه به معناي حداكثر استفاده از منابع نمي باشد، بلكه بهينه سازي به معناي بهره گيري مناسب با توجه به عوامل محدودكننده و توسعه دهنده است. در زمينه پذيرش دانشجو توجه به حفظ نسبت هاي نرخ بهره برداري فيزيكي، نرخ استاد به دانشجو، هزينه سرانه و عوامل ديگر حائز اهميت است. ( ) 10 در مصوبات لايحه برنامه اول توسعه اقتصادي اجتماعي فرهنگي جمهوري اسلامي ( ) 661361 جمعيت دانشجويي كشور در سال 1376 برابر 476 هزار نفر و در سال 1381 اين تعداد برابر 633 هزار نفر پيش بيني شده كه مقايسه اين ارقام با تعدادجمعيت دانشجويي كشور در بيانگر سال 1372 رشد خيلي سريع آن بوده به طوري كه در اين سال تعداد جمعيت دانشجويي كشور از اهداف برنامه اول توسعه اقتصادي اجتماعي كشور در افق سال تجاوز 1381 كرده است. با توجه به اينكه معمولا اكثر دانشجويان كشور در سنين 2418 ساله قرار دارند تعداد جمعيت 2418 ساله كشور در سالهاي سرشماري و تعداد جمعيت دانشجويي با اين رقم در جدول شماره 1 مورد مقايسه قرار گرفته است. تعداد جمعيت 2418 ساله كشور در سال 1345 /2 4حدود ميليون نفر بوده كه به تبع افزايش جمعيت كشور اين رقم نيز افزايش يافته و در سال 4/7 1371 به هزار نفر رسيده است. تعداد دانشجويان نيز از 42 هزار نفربه 696 هزار نفر رسيده كه در محاسبه درصد دانشجويان به جمعيت ساله 2418در سالهاي سرشماري به ترتيب به /3 72 /1 74ارقام /9 39 /5 63 /3 11رسيديم. مقايسه اين ارقام نشان مي دهد كه در سال 1345 در مقابل هر صدنفر جمعيت ساله 2418 كشور /1 74فقط يا حدود 2 نفر در دانشگاهها و مراكز آموزش عالي تحصيل مي كردند كه اين رقم به تدريج افزايش يافته و در سال 1372 برآورد شده كه در مقابل هر يكصدنفر جمعيت 2418 ساله /9 39يا حدود 10 نفر به تحصيلات دانشگاهي اشتغال اين دارند افزايش در دوره هاي آخر عمدتا ناشي از گسترش سريع فعاليتهاي دانشگاه آزاد اسلامي مي باشد. در ارزيابي همين مسئله توسط علي اصغر اكبري و ژيلا كريميان طي مقاله اي درفصلنامه پژوهش و برنامه ريزي آموزش عالي آمده است: نظر بر روند رشد تقاضاي ورود به آموزش عالي در كشور (تعداد شركت كنندگان درآزمونهاي سراسري ) و به رغم عدم تخصيص اعتبار كافي به امر آموزش عالي در كشور، وزارت فرهنگ و آموزش عالي طي سالهاي برنامه اول براي پاسخگويي به تقاضاي اجتماعي براي ورود به آموزش عالي ناچار به اتخاذ سياستهايي به شرح زير گرديد: بهره برداري از ظرفيتهاي فيزيكي دانشگاهها و مراكز آموزش عالي بانرخي بيش از هنجارها ( فرمهاي ) تعيين شده; اجراي طرح تمام وقت اعضاء هيات علمي; ايجاد و توسعه دانشگاه پيام نور; ايجاد و توسعه دوره هاي شبانه; اعطاي مجوز ايجاد مراكز آموزش عالي به ساير وزارتخانه ها و سازمانهاي دولتي; اعطاي مجوز ايجاد مراكز آموزش عالي غيردولتي غيرانتفاعي اتخاذ سياستهاي فوق از يك سو و گسترش دوره هاي مربوطه به دانشگاه آزاد اسلامي از سوي ديگر موجب افزايش قابل توجه تعداد دانشجو طي سالهاي اول برنامه گرديدبه طوري كه متوسط رشد تعداد دانشجويان كل بخش برابر 23 درصد و متوسط رشد كمي دانشجو در بخش دولتي به 11 درصد رسيد. اين افزايش تعداد دانشجو در مقايسه باافزايش جمعيت گروه سني دانشجويي ( ساله ) 2418 موجب افزايش ضريب تحصيلي (نسبت تعداد دانشجو به جمعيت در گروه سني فوق ) /2 7از درصد در سال 1365 /8 6به درصد در سال 1370 گرديده است. در طرح پيشنهادي با توجه به روند رشد ضريب تحصيلي طي سالهاي 1365 تا وهمچنين 1370 تسريع در جذب متقاضيان مستعد باقيمانده از آزمونهاي سالهاي قبل و فارغ التحصيلان دوره متوسطه هر سال، ضريب تحصيلي در گروه سني دانشجويي در انتهاي برنامه دوم ( ) 1377 /12 6برابر درصد و تعداد دانشجويان /115/1 900كشور نفر برآورد گرديده است. با توجه به تعداد دانشجويان برآورد شده در انتهاي برنامه دوم و در نظر گرفتن پيش بيني ها و مصوبات شوراي گسترش آموزش عالي در ارتباط با ايجاد و توسعه دانشگاهها و مراكز آموزش عالي در بخش حضوري، سهم بخش دولتي از تعداد كل دانشجويان در سال 1377 برابر 68 درصد از كل بخش پيش بيني گرديده كه است بدين ترتيب تعداد دانشجويان اين بخش در انتهاي برنامه دوم /755 900برابر نفر برآورد شده است. ( ) 11 پيش بيني برنامه دوم عمراني كشور براي تعداد دانشجويان در سال تحصيلي به 781377شرح زير مي باشد: بخش /357 200حضوري; بخش نيمه /222 500حضوري; ساير وزارتخانه ها /58; وزارت 000بهداشت درمان و آموزش /118 200پزشكي; دانشگاه آزاد /360 000اسلامي; جمع كل دانشجويان با توجه به آمار فوق /115/1 900تعداد نفر خواهد بود. مقايسه رقم فوق با تعداد دانشجويان كشور در سال 1372 نيز نشان دهنده رشد سريع ترجمعيت دانشجويي به خصوص جمعيت دانشجويي دانشگاه آزاد نسبت به اهداف برنامه دوم مي باشد. تحولات اشتغال و بيكاري نيروي متخصص كشور: اصطلاح نيروي متخصص بعد از تاسيس دانشگاهها و مراكز آموزش عالي در كشورها رايج شده است و مراد از آن به مفهوم عام، نيروي كار است كه حداقل در يكي از مقاطع تحصيلي دانشگاهي گواهي نامه فارغ التحصيلي گرفته باشد. طبق سرشماري سال 1345 شمار متخصصان شاغل /73 761كشور نفر يعني /1 1معادل درصد كل شاغلان آن زمان بوده است. از نظر توزيع /96 3نيز درصد اين متخصصان در نواحي شهري /3 56و درصد در مناطق روستايي شاغل بوده اند. در سال مزبور شمار كارشناسان (ليسانس ) به مراتب بيش از ساير متخصصان كشور يعني 64 درصد كل آنان بوده است. در دهه 551345 تعداد متخصصان كشور به رقم نسبتا قابل /268 315توجه نفر مي رسد و اين امرنسبت آنان را به كل شاغلان كشور /3 04به درصد مي رساند. در اين دوره توزيع متخصصان در نواحي شهري ( /95 7 درصد ) و روستايي ( /4 30 درصد ) تفاوت چشمگيري با دوره قبل ندارد. بر اساس آمار موجود در فواصل سالهاي 1355 تا 1365 تعداد شاغلين و بيكاران تحصيل كرده افزايش يافته ولي درصد بيكاري تحصيل كردگان از % درصد 4 %به 6 رسيده است. اين رقم بسيار نگران كننده مي باشد چون 6 درصد از جمعيت فعال تحصيل كرده كشور دربيكاري آشكار به سر مي برند و به عبارت ديگر مي توان گفت كه در جستجوي كار و آن هم كار با درآمد مكفي و با پرستيژ بالا مي باشند. اين ارقام مربوط به جمعيت تحصيل كرده كشور در سال 1365 مي باشد كه جمعيت دانشجويي كشور خيلي كمتر از رقم كنوني آن بوده است. بنابراين مي توان استنتاج نمود كه طي سالهاي آتي با افزايش جمعيت فارغ التحصيلان دانشگاهي كشور ممكن است ميزان رشد بيكاري تحصيل كردگان شتاب فزاينده اي به خود بگيرد و با توجه به اينكه تعداد دانشجويان پيش بيني شده در اهداف برنامه دوم عمراني نيز كمتراز جمعيت دانشجويي فعلي بوده بنابر اين نمي توان انتظار داشت كه براي فارغ التحصيلان دانشگاهي فرصتهاي شغلي كافي پيش بيني شده باشد. با توجه به رشد سالانه فارغ التحصيلان سالانه حدود 100 تا 150 هزار فارغ التحصيل دانشگاهي خواهيم داشت بنابر اين نيمي از متقاضيان كار در سالهاي آتي را تحصيل كردگان تشكيل خواهند داد، و چون اكثرا تحصيل كردگان دانشگاهي تمايلي به اشتغال در كارهاي يدي و توليدي ندارند بنابر اين مي توان پيش بيني نمود كه خلاءبزرگي در نيروي كار ماهر كشور ايجاد خواهد شد و اين عامل مهمي در كند شدن چرخهاي توسعه كشور بوده و عواقب وخيمي به دنبال خواهد داشت. به همين جهت پيشنهاد مي شود كه طي مطالعات عميق تر روند تحولات جمعيت دانشجويي وسياستهاي جذب دانشجو مورد ارزيابي قرار گرفته تا با برنامه ريزي دقيق تري بتوان فارغ التحصيلان فوق الذكر را جذب مشاغل كليدي و حساس نموده و از مدرك گرايي صرف وآرمانهاي پشت ميزنشيني بكاهيم. در ضمن بايد افزود كه تعداد زيادي از دانشجويان دانشگاه آزاد در رشته هاي علوم انساني و اجتماعي و دوره هاي كارداني به تحصيل اشتغال دارند كه از نظر اشتغال وكارآيي مورد نياز جامعه نمي باشند، البته اگر فقط ادامه تحصيل آنها در جهت اعتلاي آموزش باشد بسيار مفيد است، ولي چون اكثرا اين ادامه تحصيل و كسب مدرك به همراه افزايش سطح توقعات و تن در ندادن به مشاغل يدي و توليدي مي باشد و به خصوص كه فارغ التحصيلان رشته هاي فوق الذكر تخصص لازم را نيز در اين زمينه ها كسبننموده اند بنابر اين مي توان پيش بيني نمود كه طي سالهاي آتي ما با خيل عظيم دارندگان مدارك تحصيلي دانشگاهي فاقد هر گونه تخصص، روبه رو خواهيم بود. معاونت پژوهشي جهاد دانشگاهي مركز با همكاري دكتر شهلا كاظمي پور . پانوشت ها: - 1 آموزش عالي و برنامه ريزي نيروي انساني فوستن آگوردون وجي ويليامز ص. 2 - 11 نظري بر توزيع و محاسبه ماتريسهاي نيروهاي انساني متخصص در اقتصاد ايران حسن طايي ص; 3 - 22 توسعه اقتصادي و آموزش عالي وودهال ص; 4 - 187 آموزش عالي وبرنامه ريزي نيروي انساني فوستن آگوردون وجي ويليامز ص; 5 - 43 همان منبع ص; 6 - 5755 همان ص ; 7 - 63 اشتغال در جهان سوم ريچارد جولي ص; 8 - 153 همان ص - 1639 نظام برنامه ريزي و توسعه آموزش عالي علي تقي پور ظهير ص; 10 - 21 الگوي رياضي تعيين ظرفيت پذيرش دانشجو در موسسات آموزش عالي كشور با توجه به اهداف برنامه هاي توسعه جمهوري اسلامي ايران، دكتر سيد حسيني و ديگران ص; 11 - 59 طرح پيشنهادي مكان يابي توسعه دانشگاه ها و مراكز آموزش عالي در برنامه دوم توسعه ( ) 7773 علي اصغر اكبري ژاله كريميان ص; 47