Hamshahri corpus document

DOC ID : H-760211-18886S1

Date of Document: 1997-05-01

جوانان و دشواري انتخاب شغل آينده به مناسبت هفته معرفي مشاغل و هدايت تحصيلي در ارديبهشت ماه هر سال ازسوي آموزش و پرورش هفته اي به معرفي مشاغل و هدايت تحصيلي در مدارس براي آشنايي دانش آموزان با مشاغل موردنياز جامعه و چگونگي ادامه تحصيل در دوره هاي دبيرستاني ودانشگاهي اختصاص مي يابد. بي ترديد هدايت تحصيلي و شغلي دانش آموزان مساله اي بسيار جدي و اساسي است كه اگر درست و در راستاي مناسب و لازم انجام شود، پيامدهاي مثبتي داشته وبه روند توسعه كشور با سرعت وامكانات درخور توجهي سرعت مي بخشد. كارشناسان تعليم و تربيت مي گويند تربيت نيروي انساني كارآمد، خلاق با پشتوانه تخصص علاقه، و نوآوري، تنها باهدايت تحصيلي - شغلي مناسب، امكان پذير است. اما انجام درست هر كاري، سيستم بايسته خود را مي طلبد. اين هدايت چگونه مي تواند تحقق؟ يابد با چه برنامه ريزي و با كدامين؟ كادر در اين عصر يكي از مهمترين مسائل تربيتي - پرورشي اين است كه جوانان متناسب با علاقه ها و استعدادهاي خود براي انتخاب رشته تحصيلي و حرفه اي راهنمايي شوند اين راهنمايي با توجه به روند رو به رشد جمعيت جوانان كشور و توسعه وگوناگوني نيازمنديهاي اقتصادي و تحولات اجتماعي كشور هر روز اهميت بيشتري پيدا مي كند. در جريان اين تحول سريع و باتوجه به پيچيدگي روابط اجتماعي و اقتصادي براي جلوگيري از سرگرداني و بلاتكليفي نسل جوان و براي آنكه هر فرد بتواند آزادانه به حرفه مورد علاقه خود دست يابد و با اعتماد به نفس، خود را براي خدمت به جامعه آماده كند، بايد توسطسازمان آموزشي - تربيتي كشورمورد حمايت قرار بگيرد وامكانات لازم به منظورخودشناسي و شكوفايي استعدادهاي او در اختيارش قرار بگيرد. يك كارشناس تعليم و بهترين تربيت، مقطع در آموزش و پرورش براي هدايت تحصيلي - شغلي دانش آموزان را دوره راهنمايي مي داند و مي گويد: در واقع نام اين دوره با همين مفهوم و عملكرد عجين شده است كه متاسفانه در سالهاي اخير اين كاركرد بسيار كم رنگ و ضعيف مي نمايد. دوره راهنمايي تحصيلي از همان روزهاي تاسيس در سال 1350 تنها يك مفهوم صرف در انتقال آموخته هايي خاص را در برنداشت. بلكه بيشتر جهت دهي اين آموخته ها مورد نظر بود كه راهنمايي تحصيلي و شغلي دانش آموزان را به دنبال داشته باشد. به عبارتي اين دوره به مثابه يك پل ارتباطي بايد بتواند يادگيريهاي دوره ابتدايي را مناسب با رشته تحصيلي در خور، در دوره متوسطه براي انتخاب شغل مورد نظرپيوند زند، تا در نهايت دانش آموز با يك رشته آموخته هاي به هم پيوسته و جهت دار به شغلي در زمينه تخصصي اش روي آورد و در زندگي شخصي و اجتماعي اش فردي خرسندو موفق باشد. هدايت شغلي در نظام جديد اما در نظام جديد هدايت متوسطه، تحصيلي - شغلي دانش آموزان با گذراندن يك درس دو واحدي به نام آشنايي با برنامه ريزي تحصيلي و شغلي انجام مي پذيرد. آقاي افتخاري كه دو سال است اين درس را تدريس مي گويد مي كند:در، نظام قديم آموزش متوسطه، مشاور و معلم راهنماجايگاهي نداشت اما در نظام جديد، هدايت تحصيلي - شغلي دانش آموزان به عهده مشاوران مدارس گذاشته شده است. و دانش آموز با گذراندن دو واحددرسي كه به اين مسئله اختصاص يافته، از سال اول با رشته هاي تحصيلي و شغل هاي متفاوت آشنامي شود. كتابي كه در اين درس تدريس مي شود، آشنايي بابرنامه ريزي تحصيلي و شغلي نام دارد. در اين كتاب، شاخه هاي گوناگون نظري، فني - كار حرفه اي، و دانش به تفكيك معرفي شده و انواع واحدهايي كه درارتباط با هر رشته تحصيلي بايد دانش آموزان بگذرانند ونحوه واحدگيري مشخص شده است. مهناز صابونچي، دانش آموز سال سوم متوسطه كه اين درس راگذرانده است، مي گويد: دراين كتاب علاوه بر معرفي شاخه هاي نظام جديد در موردمشاغل گوناگون و كاربرد وجايگاه آنان در جامعه نيزمشخص شده است. البته كلاس ما در واقع كلاس بحث آزاد بود و دانش آموزان تصورات و پرسش هايشان در مورد رشته هاي تحصيلي دبيرستاني و ادامه آنها در دانشگاهها و مشاغل مربوطه را با معلم درس در ميان مي گذاشتند. ما براي آشنايي با مشاغل، در مورد هر شغلي كه علاقه مند بوديم تحقيق مي كرديم كه مثلا يك مهندس شيمي در گرايش هاي موجود، در حوزه كار و شغل چقدر موفق؟ است و يا بيشتر در چه گرايشي اين موفقيت امكان پذير است و به طور كلي هر گرايش چه مجموعه مسايلي را دربر مي گيرد و چه درس هايي بايد مطالعه شوند. اما اينكه اين درس تا چه اندازه دانش اموزان را به طورجدي با كليه رشته هاي تحصيلي ومشاغل گوناگون آشنا مي سازد واطلاعات مورد نياز را به آنان مي دهد، پرسشي است كه مرجان رفيعي، دانش آموز سال دوم متوسطه به آن پاسخ مي دهد: تحقيق شيوه خوبي براي شناخت مشاغل و رشته تحصيلي مربوطه است اما امكانات ما يعني چگونگي راهنمايي مشاور و ميزان پذيرش ما از سوي صاحب مشاغل مورد نظر در سازمانهاي مختلف به آن اندازه نيست كه بتوانيم تحقيقات خود را به صورت عميق و همه جانبه انجام دهيم. مگراينكه در خانواده و فاميل فردي را داشته باشيم كه در اين زمينه به ما كمك كند. من بعداز گذراندن اين درس احساس كردم كه تنها اطلاعات بيشتري در اين مورد كسب كرده ام. اماهنوز نياز اطلاعاتي - شناختي من در اين زمينه برطرف نشده است. به طوري كه در حال حاضرنمي توانم رشته تحصيلي خود رادر دانشگاه و شغل مورد علاقه ام را مشخص كنم. به گفته يكي از مشاوران اين نوع درسها نبايد مثل سايردروس به صورت خشك و كتابي تدريس شود زيرا به اين ترتيب جنبه آموزشي خود را ازدست وي مي دهد مي گويد: اين درس را اگر به صورت درسي پيش پا افتاده و بي اهميت درمدارس عرضه كنند، دانش آموزنيز در مقابل، احساس بي نيازي مي كند و از اين رو توجه چنداني به پيگيري درس ندارد. متاسفانه بسياري از معلمان و مشاوران خيلي براي دانش آموز نقش قائل نيستند. در حالي كه بايد به آنان انگيزه داد كه خود به ميدان بيايند و جواب پرسش هايشان را پيدا كنند. من دانش آموزان كلاس را براي اين درس گروه بندي كرده ام كه هر كدام با استفاده از روش هاي خاص، اطلاعات مربوطه را جمع آوري كنند و به كلاس ارائه كنند. هر جلسه يك گروه كارش را عرضه مي كند و من به آنها امتياز مي دهم. تهيه روزنامه ديواري، بروشور شغلي، كار تحقيقي و تهيه گزارش و برگزاري سمينار در كلاس از جمله كارهايي مي باشد كه از آنان خواسته مي شود. گردشگري در جامعه، بازديد ازكارخانه ها، مطبوعات وموسسات مختلف، يك روش قديمي در سيستم آموزش رسمي ما به شمار مي آيد كه متاسفانه در سالهاي اخير بسيار كم رنگ شده است. اين روش پويا كه دانش اموز را به صورت مستقيم با مشاغل و صاحبان آنها آشنا مي سازد، بسيار مفيد است. صاحبنظران تعليم و تربيت تاكيد دارند كه اين شيوه به عنوان يك برنامه اجباري در مدارس دنبال شود. مشاوره مشاور؟ چيست؟ كيست مشاوره به طور كلي پديده نوظهوري نيست و انسان در هرعصري به نوعي از آن بهره گرفته است. اصطلاح مشاوره كه امروز بيشتر از گذشته ها به كار مي رود، اين مفهوم را تداعي مي كند كه هر كس كه با مردم به صحبت مي نشيند و اطلاعاتي رادر اختيار آنان قرار مي دهد، درواقع عمل مشاوره انجام حتما داده است با واژه هايي چون مشاور قضايي، مشاور مشاور املاك، امور مالي، مشاور زيبايي و غيره برخورد كرده ايد. امامشاوره در امور تعليم و تربيت تنها دادن اطلاعات نيست و كار بسيار ظريف و حساسي به شمار مي آيد. جوزف پرز نويسنده امريكايي (استاد دانشگاه ماساچوست )در كتاب خود تحت عنوان مشاوره ايجاد ارتباط لازم براي هر مشاوره بين دانش آموز و مشاور را ضروري مي داند و در تعريف مشاوره مي نويسد: مشاوره رابطه ايي است كه در آن دانش آموز مي تواند به بررسي خويش پرداخته و خود را درك كند. به اين ترتيب، به حداكثر بهره برداري از استعدادهاي خود نزديك شده و به صورت فردي مستقل و با احساس مسئوليت درمي آيد. مشاوره با روش هاي گوناگون مي تواند انجام شود اماصاحبنظران برآنند كه روش غيرمستقيم در سازمان هاي تربيتي بيشتر قابل قبول است. زيرا در اين روش فرض بر اين است كه مددجو داراي نيروهاي ذاتي است كه در صورت رها شدن، او را به حل مشكل اش رهنمون مي شوند. در چنين روشي مشاور نقش تسريع كننده يا به اصطلاح كاتاليزور را به عهده مشاور دارد در اين روش با ايجادرابطه اي عاطفي و منطقي و انگيزش و اطمينان به نفس در دانش آموز او را در شرايطي قرار مي دهد كه با شناخت ريشه مشكلات خود، بتواند با اطمينان تصميم لازم را بگيرد و آن را به اجرا درآورد. در واقع، مشاور در روش غيرمستقيم حكم آينه اي را پيدا مي كند كه دانش آموز مي تواند عوامل پيدايي مشكل خود را در آن موفقيت ببيند در اين روش مستلزم رابطه گرم و صميمي بين مشاور ودانش آموز است. بي شك تقويت قدرت تصميم گيري در دانش آموز مقوله بسيار مهم تربيتي است كه در اين روش مورد توجه قرار به دارد هرحال از ميان تمام فنون و روش هايي كه مشاور براي موثر واقع شدن كار خود بايد بياموزد، آنهايي كه به طور عيني نمود مي يابند مثل شخصيت و شيوه عمل و بيان آن مهم ترند. يك مشاور خوب بايد اعتقاد به ارزش فرد، احساس مسئوليت نسبت به حفظ ارزشهاي توجه انساني، به امور محيطي و بينش جهاني، وسيع و تصوير صحيحي ازخويش و اعتقاد به منشور اخلاقي حرفه مشاوره داشته باشد. مشاور به رغم سرمايه گذاري عاطفي، بايد بيطرفي آگاهانه اش را حفظ كند و در جهت گسترش وتقويت شعور و آگاهي دانش آموزگام بردارد. البته نقش مشورتي مشاوردر مدرسه، بسيار مهم و تعيين كننده بوده و شامل ايجادارتباط پيوسته با متخصصان تعليم و تربيت و معلمان و مديران در جهت شناختن دانش آموزان و حل مشكلاتشان مي باشد. مشاوران و معلمان بايد روابط پويا و خلاقي داشته باشند تا بتوانند شرايط يادگيري را در مدرسه بهبود بخشند. دستيابي به اين هدف مستلزم وجود تفاهم متقابل است. مشاور ماهر روش هاي موثر را براي ايجاد رابطه اي رضايت بخش با معلمان در پيش مي گيرد. بايد توجه داشت كه نقش مشورتي مشاور با معلمان به اين صورت نيست كه به معلم بگويد چگونه درس بدهد، چه چيز را بياموزد، يا چه روش هايي را در اداره كلاس به كار گيرد. بلكه، اساس مشورت، كمك به معلمان در بهتر شناختن دانش آموزان و رفتار با آنهاست. مدير دبيرستاني درباره اهميت نقش مشاور در مدارس مي گويد: مشاور مي تواند در حل مشكلات دانش آموز و مدرسه نقش حساسي ايفا كند. مساله تنها شناخت رشته هاي تحصيلي و مشاغل گوناگون نيست. بلكه اين تنها يكي از مشكلات مهم دانش آموز است. آنچه مسلم است دانش آموز بايد در همين درس برنامه ريزي تحصيلي و شغلي، نحوه نگرش صحيح به مسايل و تهيه اطلاعات و نتيجه گيري از آنها و سرانجام شيوه تصميم گيري درست را فرا گيرند تا اين يادگيري را بتوانند در كليه زواياي زندگي فردي و اجتماعي شان به كار ببندند. يك مشاور پويا و علاقه مند از طريق اشتراك مساعي با معلمان و ايجاد رابطه با والدين مي تواند شرايط مساعدتري براي حل مشكلات دانش آموز به وجود آورد. اما متاسفانه بايد بگويم كه ما در مدارس با كمبود مشاور روبه رو هستيم و گاهي مديران مجبورند افرادي را كه حداقل آموزش لازم را در امر مشاوره طي نكرده اند، براي اين كار برگزينند. بدين ترتيب كارآيي كلاس مربوطه پايين مي آيد. پيامدهاي نبود مشاوره مناسب اين واقعيت تلخ را بايدبپذيريم كه بيشتر دانش آموزان بدون تحقيق و بررسي صحيح واطلاعات كافي، اقدام به انتخاب رشته تحصيلي در دبيرستان و دانشگاه مي كنند، درنتيجه اين نوع انتخاب، نتايج زيان باري را دربر دارد كه گاه جبران آن بسيار مشكل مي نمايد. در حالي كه انتخاب رشته تحصيلي بايد بر اساس علاقه، استعداد، هوش و معلومات وتوانايي دانش آموز و داشتن اطلاعات همه جانبه در موردرشته مورد نظر صورت گيرد. دانش آموزان پس از دوره راهنمايي، در دبيرستان رشته تحصيلي خود را انتخاب مي كنند و براي ورود به دانشگاه آماده مي شوند و يا در صدد كسب حرفه ورود به بازار كار هستند. اين سلسله مراتب با يكديگرارتباط مستقيم دارد و زنجير وار به هم پيوسته است. يك انتخاب نابجا موجب زيانهاي جبران ناپذيري مي شود. متاسفانه سالانه شاهد ترك تحصيل و انصراف دانش آموزان در دوره متوسطه و حتي در دانشگاهها به دليل عدم علاقه يا نبود توانايي هاي لازم هستيم كه اين مساله نه تنها موجب از بين رفتن هزينه گزافي از بودجه آموزشي كشور مي شود بلكه مهمتر از آن سرنوشت و آينده جوانان ماست كه اين چنين دچار مخاطره مي گردد. در حالي كه با يك اطلاع رساني مناسب در هنگام تحصيل مي توان جوانان را ازافتادن در چنين گردابهايي كه بسيار در زندگي فردي و اجتماعي شان موثر است حفظ كرد. كارشناسان تعليم و تربيت معتقدند كه اگر مي خواهيم آينده شغلي و دانشگاهي جوانان كشور را به نحو درست تامين كنيم بايد توجه جدي به هدايت تحصيلي آنان از طريق رعايت موارد زير داشته باشيم: - آشنا ساختن دانش آموزان باانواع حرف و فنون در دوره راهنمايي و سال اول متوسطه بابه كارگيري روش هاي زنده وپويا. - فراهم آوردن فرصتهاي آموزشي مناسب، به نحوي كه دانش آموزان با استعدادها و علايق خود دررشته هاي فني - حرفه اي آشنا شوندو توانايي هاي خود را در عمل كشف كنند. - برنامه ريزي و اجراي جدي بازديد از اماكن صنعتي و ديدار با صاحبان مشاغل مختلف در هنگام انجام كار. - ترويج و گسترش فرهنگ كار و تبليغ رشته هاي فني - حرفه اي تا دانش آموزان علاقه مند جذب اين رشته ها شوند و بدون منطق و دليل به سوي رشته هاي دانشگاهي نروند. بدين ترتيب مي توان وضعيت بهتري براي آينده جوانان كشوربوجود آورد.