Hamshahri corpus document

DOC ID : H-760120-17454S1

Date of Document: 1997-04-09

با ورشكستگي شركتهاي مضاربه اي روياي معجزه اقتصادي در آلباني فراموش شد اواخر بهمن ماه گذشته در پي ورشكستگي شماري از شركت هاي سرمايه گذاري ( مضاربه اي ) در آلباني و اعتراض سرمايه گذاران به عدم حمايت دولت از اين آنها، كشور كوچك بالكان دچارناآرامي و بحران شد. ناآرامي ها كه ابتدا خصلتي خودجوش است و صرفا اعتراض مال باختگان بود، بزودي رنگ سياسي به خود گرفت و به جنبش اعتراضي تهيدستان جنوب آلباني تبديل شد. در اين مرحله كه اواسط اسفند آغاز شد، چپگرايان آلباني رهبري بخشي از نارضايتي ها را به عهده گرفتند و از سالي بريشا رئيس جمهوري خواستند استعفاء دهد. بريشا در برابر اين خواسته مقاومت كرد و به جاي آن به ترميم كابينه و تعويض نخست وزير اقدام كرد. از اين رو ناآرامي شدت گرفت و به غارت شهرها منجر شد و موج آوارگان به سوي كشورهاي همسايه به ويژه ايتاليا روانه شد. شوراي امنيت به درخواست اتحاديه اروپا و براي جلوگيري از تعميق بحران 10 روز پيش مجوز ورود نيروهاي چندمليتي را به آلباني صادر كرد. از آن روز بحران رو به كاهش گذاشته است اما هنوز خطر از سرگيري ناآرامي ها در جنوب اين كشور كاملا منتفي نشده است. مطلبي كه در پي مي آيد برگرداني است از مقاله اي كه در آغازاين بحران، توسط مجله آلماني Zeit Die چاپ شد. يك روزنامه نگار كه چون ديگرهمتاهاي خود درتيرانا مايل نيست پيش بيني هاي خود را به زبان آورد، عنوان كرده است: اين آغاز است. رژيم آلباني مجبور شده است در مقابل مردم خشمگين موضع سرسختانه اي بگيرد. انتخابات قلابي مجلس در تابستان گذشته باعث شد كه طرفداران احزاب مخالف بخودآيند. اكنون بعد از اولين برخورد خونين دولت با تظاهركنندگان، رژيم آلباني درمقابل خشم مردم قرار گرفته است، خشمي كه از زمان ساقط شدن كمونيسم در اين كشور سابقه نداشته است. اين قضيه مربوط به همه است. صدها هزار و شايد ميليونها نفر اساس زندگيشان در هم فرومي ريزد. در آينده اي نه چندان دور افسانه معجزه اقتصادي رسوا و بي نتيجه به پايان مي رسد. پس از سقوط كمونيسم، اين سرزمين كوچك توانست پرش هايي بجلو بردارد، كمبود مواد غذايي در كشور رو به كاهش نهاد، در ميدان اسكندر بيك جنب و جوش مشرق زميني بچشم مي خورد، دولت و ناظران خارجي اقتصاد بازار را تحسين مي كردند. اما امروز آينده تاريك و محو شده است. در آلباني امروز عملا چيزي توليد نمي شود. كارخانه هاي قديمي با ماشين آلات ساله 50كهنه ساخت چين تعطيل شده اندو به جز كارخانه كوكاكولا، كارخانه جديد ديگري راه اندازي نشده است. اقتصاد بازار براي اغلبآلبانيايي ها مفهومي جز اين نداردكه به خارج از كشور سفركنند ودر آنجا كمي پول پس انداز كنندو در بازگشت به وطن پول را به شركت هاي مضاربه اي بسپارند كه بهره هايي كلان مي پردازند. اين شركت ها در سالهاي گذشته چون قارچ سر از زمين برآوردند. عمده ترين اين شركت هاوفا ( VEFA) نام دارد، كه شركتي همه كاره و مشكوك است. در راس اين شركت افسري جزء قرار داردكه امروزه همه چيز در تيرانابه او تعلق دارد، گويي شاهزاده اي از افسانه هاي گذشته است. اين شركت در مدت زماني كوتاه چنان به شهرت رسيده كه نشان آن گويي به پرچم ملي كشوربدل شده است. اين نشان بر روي تيرهاي چراغ برق خيابانها، سر در مغازه ها، سوپرماركت هاو بر تارك بسياري از ساختمانها ديده مي شود. دفتراين شركت در ساختماني درمركز تيرانا واقع شده است. اين شركت براي آرايش چهره اش وعده داده بود كه رفاه مردم آلباني را موجبخواهد شد و خيابانهاي پر گل ولاي شهرها را آسفالت خواهد كرد. دهقانان نيازمند از اقصي نقاط كشور به تيرانا تا مي آمدند، چند صد دلار يعني همه ثروت خود را به اين شركت چند بسپارند، صد دلاري كه معمولاپسرانشان از كار در مزارع يونان و يا از كار پيله وري در ايتاليا به چنگ آورده بودند. تنها منبع درامد بسياري از مردم پايتخت بهره هائي است كه از اين شركت دريافت مي كنند. در اغلبنقاط مملكت بيكاري مطلق حاكم است. چرخ تشكيلات دولتي فقط به بركت كمك هاي خارجي بويژه اتحاديه اروپا مي چرخد. اگر يك آلبانيائي بتواند از مرزهاي سبز و خرم كشورش همراه با هزار دلار به ميهنش بازگردد مي تواند با بهره اين پول گذران خانواده نسبتا پرجمعيت خود را تامين شده بداند. در اين كشور بهره ها از 8 تا 25 درصد و گاه تا 30 درصد در ماه مي رسد. بهره هزار دلار در ماه چيزي درحدود 120 تا 300 دلار است يعني بيشتر از آنچه كه در يك كارخانه عايد يك كارگر مي شود. شش ماه قبل بانك جهاني مطلع شد كه اين شركت توانسته است بيش از 2 ميليارد دلار از مردم جمع آوري كند. پولي كه درصد 10حدود درامد ناخالص ملي كشور را بالغ مي شود. بعضي از متخصصين مالي خارجي قبلا نيز يادآور شده بودند كه اين سيستم نمي تواند به سلامت ادامه حيات دهد. در يكي دو ماهه اخير بود كه نشان درهم فروريختن اين سيستم آشكار در شد مهرماه بانك گذشته، جهاني توصيه كرد كه وضعيت اين شركت ها مشخص شود و اولين نشانه فروپاشي اين شركت ها دراواسط ديماه خود را نشان داد. شركت مضاربه اي سوده ( Sude) درصد 10كه ماهانه بهره به سپرده گذارانش پرداخت مي كرد ورشكست شد و مسئولين مربوطه آن به خارج از كشور گريختند. در اين زمان شركت جياليكا (Gyallica) دومين شركت از اين نوع گيشه هاي خود را بر روي مراجعين بست. سپرده گذاران خشمگين از سرتاسر كشور بسوي تيرانا و يا به طرف شهر ولورا (Vlora) كه مقر شركت بود هجوم بردند تا شايد بتوانند پول هاي خود را بازپس بگيرند. اين شركت هزار 50مضاربه اي نفر سپرده گذار با ميانگين سرمايه اي براي هر نفر 7200 دلار را به دور خود جمع كرده بود. بخشي از اين سرمايه گذاران ثروتمندان خارجي و غالب آنها مردمي بي چيز از اهالي آلباني همزمان بودند دولت 340 ميليون دلار دارايي شركت مضاربه اي ديگري را توقيف كرد، شركتي كه درآستانه ورشكستگي كامل بود. وفا با 100 هزار سپرده گذاربزرگترين شركت از اين نوع در اين كشور كوچك است و پايه هايش به لرزه افتاده و مدتي است كه ديگر قادر به بازپرداخت سپرده هاي مردم نيست و فقط بخشي از بهره ها را به مردم پرداخت مي كند. اينكه اين شركت هاچگونه توانستندبهره هايي چنين كلان بپردازند نامعلوم و تعجببرانگيز است. بعضي از اين شركت ها بهره پولهاي دريافت شده را از محل دريافت هاي جديد پرداخت مي كرده اند. وقتي كه اين زنجيره به پايان مي رسيد، آن وقت مسئولين در گرد و غبار ورشكستگي با سرمايه هاي جمع شده اوليه از صحنه ناپديد مي شدند. اين سيستم فقط عمر كوتاهي مي تواند داشته باشد، اما چگونه بزرگترين شركت هاي مضاربه اي در آلباني توانستند عمر بيشتري داشته؟ باشند علت چنين بود كه اين شركت ها به تجارت رو آوردند، پمپ هاي بنزين را خريداري كردند يا كارگاههاي كوچك تبديل مواد غذايي به راه انداختند و يا نمايندگي شركت هاي بزرگ خارجي را بدست آوردند. در هر صورت نه كار شرافتمندانه و نه تجارت موفق نمي توانستند به تنهايي پاسخگوي بهره هاي كلان اين چنيني باشند، تنها در فعاليتهاي آلوده و كثيف چون قاچاق اسلحه، مواد مخدر، سيگار و بازار سياه پول است كه چنين سودهائي بدست مي آيد. سازمان هاي اطلاعاتي خارجي در تيرانا گمان مي كنند كه اين شركت ها در هرچهار بخش بر شمرده از فعاليتهاي كثيف دخالت كرده اند. در سال گذشته فرود يك هواپيما در مسكوكه از اسلحه قاچاق انباشته و ازتيرانا به پرواز در آمده بود تعجبهمگان را برانگيخت. در اين سرزمين انبارهاي بزرگ اسلحه باقيمانده از زمان حكومت كمونيستي وجود دارد كه فعلا بلامصرف مانده اند. شايع است كه تعدادي و حداقل يكي از اين نوع شركت ها كه به قاچاق اسلحه مشغول است به مافياي ايتاليا تعلق دارد، اما هنوز اين شايعه به اثبات نرسيده است. سرمايه گذاري سازمانهاي اعتباري جهاني چون بانك جهاني و دو بانك آلماني براي بازسازي اين كشور ناموفق بوده اند. مثلا برنامه احياء صنايع دستي و كارگاههاي كوچك بي نتيجه ماند. دريافت كنندگان وامها ترجيح دادند پول ها را به يكي از شركت هاي مضاربه اي بسپارند. امروز صاحبان كافه ها و پيتزافروشي هاي جديدالتاسيس از نبود كارگر ماهر مي نالند و مي گويند، كارگران شايق هستند با بهره پولشان زندگي كنند نه از ثمره كارشان. دولت تحت فشار سازمانهاي مالي جهاني فقط اموال دو شركت مضاربه اي را توقيف كرده است و شركت قدرتمندوفاروابط بسيارتنگاتنگي با صاحبان قدرت در دولت دارد. اين شركت هزينه هاي انتخاباتي حزب حاكم دموكراتيك راپرداخت كرده است. مي گويندالكساندر مكسي نخست وزير در خفارابطه نزديكي با مديريت اين شركت دارد. در مراسم و تشريفات رسمي ازوفا به عنوان نمودار ثروت آلباني نام برده مي شود. سازمانهاي اعتباري جهاني، بانك جهاني و جناح مخالف دولت ازدولت آلباني مي خواهند كه اين شركت ها را به بانك تبديل كنند تا براي رونق بخشيدن به اقتصاد به پرداخت اعتبار مبادرت ورزند، اما دولت پاسخي جدي به اين پيشنهاد ندارد زيرا نگران است كه از اين طريق ميزان بهره هاي پرداختي به سپرده گذاران چنان پائين بيايد كه موجب طغيان هاي شديدتري شود. مترجم: دكتر اسماعيلي