Hamshahri corpus document

DOC ID : H-760119-17429S1

Date of Document: 1997-04-08

نگاهي به مسائل روستاهاي زلزله زده استان اردبيل: براي بازسازي روستاهاي زلزله زده، طرحي نو دراندازيم بازسازي سريع روستاهاي ويران شده بايد به عنوان يك طرح ملي مورد توجه تمامي سازمان ها و دست اندركاران قرار گيرد اشاره: در گزارشي كه در پي مي خوانيم يك كارشناس محيطزيست به برخي از مسائلي كه براي بازسازي روستاهاي ويران شده در اين منطقه، مي بايست مورد توجه قرار پرداخته گيرد، است. گفتني است كه طرح مورد اشاره در اين نوشتار، مبني بر ادغام روستاها، در سالهاي اخير مورد مجادلات جدي مجامع علمي قرار داشته و ايرادهايي اساسي به آن وارد شده است، اما به عنوان يك نظرگاه اين طرح، نكات قابل توجهي را دربر دارد. بسمه تعالي طرح كلي بازسازي مناطق زلزله زده اردبيل نزديك به 60 هزار روستا در سطح كشور وجود دارد كه آمار موجود نشان مي دهد كه بيش از يازده هزار از آنها پس از اصلاحات ارضي از انقلاب خالي از سكنه شده است و در طول هشت سال دفاع مقدس، خسارت ناشي از جنگ تعداد زيادي از روستاهاي استان خوزستان ـ ايلام ـ كرمانشاه ـ كردستان ـ آذربايجان غربي را يا به كلي تخريب و خالي از سكنه كرده و يا اينكه فعاليت كشاورزي و دامداري در آنها به حداقل ممكن رسيده است كه در هشت سال اخير سازندگي بسياري از اين مناطق با صرف هزينه اي سنگين و تلاش شبانه روزي تا حد امكانات و توانايي انجام شده است. بطور مثال: بخش نير اردبيل داراي دو دهستان دورسونخواجه و دهستان يورتچي است. دهستان دورسونخواجه داراي 36 روستاست كه تعدادي از آنها خالي از سكنه است و تعدادي نيز داراي 2 تا 10 خانوار و بقيه نيز در شرف تخريب كامل بوده اند كه زلزله تاسف بار اخير و پس لرزه هاي مربوطه دهستان را با خاك يكسان كرد و در بعضي از روستاها خرابي صددرصد و تلفات فوق العاده سنگين است. دهستان دورسونخواجه در دامنه سبلان در قسمت شمالي جاده سراب اردبيل بين گردنه سائين تا سرئين واقع شده و بالاترين خرابي نيز در همان منطقه واقع شده است البته روستاهاي دهستان يورتچي كه در قسمت جنوبي جاده سراب اردبيل واقع شده است قبل از اصلاحات ارضي 120 روستا داشت هم اكنون به غير از چند روستا مثل كورعباسلو كه توسط روستائيان مقيم تهران آباد شده است بسياري از آنها خالي از سكنه شده كه نسل جوان حتي اسم روستاهاي سابق و نام ييلاقات آن را نيز نمي دانند و متاسفانه بسياري از روستاهاي نزديك دامنه سبلان نيز به شدت آسيب ديده اند. با توجه به اين كه اكثريت جمعيت كشور را روستائيان يعني قشر عظيم مستضعف وزير خط قرمز فقر تشكيل مي دهند لذا رسيدگي به وضع روستائيان علاوه بر اينكه اكثريت جمعيت كشور را از استضعاف خارج مي كند بلكه با تقويت بنيه اقتصادي كشور مملكت آبادتر و ملت قوي تر رو به روشد از نظر مادي و معنوي خواهيم داشت. با توجه به مقدم فوق الذكر لزوم بازسازي و نوسازي روستاها با توجه به طرح توسعه كشور كاملا محسوس است. از طرفي ترميم خرابي هاي روستاها و ارائه خدمات رفاهي قابل قبول به علت مشكلات نيروي انساني ماهر و اعتبارات لازم و عدم برنامه ريزي صحيح و شدت فقر و استضعاف به زمان بيشتري نياز دارد. به نظر مي رسد برنامه ها بايد به گونه اي ديگر اتخاذ شود تا حداكثر استفاده از امكانات موجود به عمل آيد و در زمان نزديكتر رفاه نسبي روستائيان تامين شود. در اين باره، دهستان دورسونخواجه را به عنوان يك نمونه بررسي مي كنيم: چنانچه قرار است روستاي 36 دورسونخواجه خانه و زندگي و امكانات رفاهي و امكانات توسعه داشته باشند يعني سي و شش روستا لازم است 36 مدرسه داشته باشد و به تعداد روستا مراكز درماني شبكه هاي آب و برق و گاز و صنايع روستايي، آموزشگاههاي حرفه اي، سيستم آبياري، دامداري و... براي زندگي خودشان و دامهايشان سرپناه فرض مي تواند كرد جاده براي ارتباطات روستاها دقيقا 290 كيلومتر جاده ماشين رو لازم است ايجاد شود و براي رساندن خدمات رفاهي براي 36 روستا غير از كارگر ساده حداقل 1800 نفر تكنيسين و نيروي انساني ماهر نياز است كه خدمات فني بهداشتي ارائه دهند كه در بعضي از روستاهاي ده خانواري به خدمت گرفتن فقط 50 نفر نيروي انساني ماهر نه عاقلانه است و نه اقتصادي و اگر خدمات رفاهي ارائه نشود به خانواده كميته امداد يا مستمربگير سازمان بهزيستي كشور يا حاشيه نشيني شهرهاي همجوار افزوده مي شود يا شغل هاي نامشخص نياز به مراقبت پليس و هزينه ديگر به بودجه ديگر دولت تحميل مي شود. نهايتا در طرح هاي زيربنايي اثر بازدارند مي گذارد. مشكلات موجود: ـ 1كمبود نيروي ـ 2انساني نبودن برنامه ـ 3كارآمد شدت فقر و استضعاف و فقر ـ 4فرهنگي محدوديت اعتباري با توجه به اينكه قرار است هرچه داريم از آن به نحو مطلوب استفاده كنيم و به هيچ كشور و قدرتي متكي نباشيم لذا چگونگي رفع مشكلات ياد شده را بررسي مي كنم. ـ 1رفع كمبود نيروي انساني ماهر احتياج به زمان دارد و به اين زوديها به دست نمي آيد. براي تربيت يك مهندس حداقل 16 سال تحصيل دو سال سربازي كسب تجربه و خدمت در روستا حداقل بيست سال بايد صبر كنيم تا نيروي انساني ماهر را افزايش دهيم پس ضمن برنامه ريزي براي آتيه لازم است استفاده بهينه از نيروي انساني موجود بعمل آيد و راندمان كار نيروي انساني افزايش يابد كه به چگونگي آن در بخشهاي بعدي پرداخته خواهد شدـ 20رفع مشكل برنامه ريزي با توجه به شرايط اقليمي كشور، سنتها و فرهنگ برنامه ريزي تمركزي به هيچ وجه كارآيي ندارد. (مگر برنامه كلان كشوري ) خدمات رفاهي در مناطق ساحلي درياي خزر در حاشيه كوير و يا جنوب كشور و جزاير خليج فارس قابل اجرا در آذربايجان و كردستان، خراسان نيست حتي يك دهستان فرهنگ خاص خود را دارد كه با دهستان همجوار مغايرت دارد لذا برنامه ريزي در سطح دهستان و با استفاده از اشخاص مطلع بومي محلي بايد صورت گيرد كه انجمنهاي محلي موجه مي تواند مفيد باشد. ـ 3رفع مشكل اثرات فقر و استضعاف تا زماني كه استضعاف وجود دارد و فقر فرهنگي رفع نشده است قاطعيت مجريان برنامه هاي رفاهي خواه مادي يا معنوي ضرورت دارد در نتيجه اعمال قاطعيت حتي تحميل دگرگوني در نهايت به نفع اشخاص محروم است ضروري به نظر مي رسد. البته بايد در نظر داشت كه عرف و سنت مردم ايران غالبا اين بوده كه چهار ديواري اختياري كاملا رعايت شود بدين معني زندگي اشتراكي يا كشاورزي به صورت تعاوني به هيچ وجه با خوي و خصلت ايراني ها بخصوص دهستان دورسونخواجه مطابقت ندارد بطوري كه زندگي آپارتماني حتي در شهرها مطابق سليقه مردم نيست بنابراين در تخصيص منازل و يكپارچه سازي مزارع تنظيم سند مالكيت براي اهالي روستا از نظر وابستگي روستايي به روستا مفيد است خرده مالك معمولا حاضر به ترك ملك خود در روستا نمي باشد در نتيجه بافت شهري نيز لطمه كمتري مي خورد. روستائي از اعتبارات اسناد مالكيت از سيستم بانكي به عنوان وثيقه در شرايط اضطراري استفاده مي نمايد. ـ 4رفع مشكل اعتباري رساندن خدمات رفاهي ظاهرا در روستاها بسيار سنگين است ولي با اوراق قرضه و بسيج ملي ريال مورد نياز را مي توان تامين كرد و چون اين قبيل هزينه ها نقدينگي در گردش است هم تورم ايجاد نمي كند و هم اشتغال زاست. پيشنهادها با توجه به محدوديت نيروي انساني و امكانات موجود براي اين كه بصورت ضربتي خرابيها ترميم شود. مي بايست ادارات ثبت اسناد در مراكز دهستانها مستقر شود و از طريق نقشه هوايي و سوابق مشاعي روستائيان سريعا اسناد مالكيت كشاورزان و روستائياني كه نسق زراعي دارند با نظر ريش سفيدان و معتمدين محلي تنظيم و در اختيار روستائيان قرار گيرد. و با طرح نقشه بازسازي و نوسازي سريعا روستاهاي كوچك و خالي از سكنه با هم ادغام و شهرك روستائي احداث شود. مزاياي اجراي طرح: در صورت اجراي طرح رفاهي روستاهاي كشور افزون بر اينكه كار خداپسندانه انجام مي شود از نظر اقتصادي و تحول اجتماعي دگرگوني ريشه اي در بافت اجتماعي ايران بوجود مي آيد كه اثرات آن براي صدها سال باقي مي ماند. زيرا روستائيان درپي جاذبه هاي شهري مهاجرت نمي كنند و مشكلات شهرها را افزايش نمي دهند و حتي ممكن است جريان مهاجرت برعكس شود و جوامع مصرفي شهرها تبديل به اجتماعات توليد كننده شوند و ديگر اينكه با افزايش توليدات كشاورزي ـ دامي ـ صنايع روستائي و صنايع تبديلي بنيه اقتصادي كشور بسيار محكم مي شود و تورم و نوسانات اقتصادي بين المللي تاثير چنداني در داخل كشور نخواهد داشت و وابستگي به كشورهاي صنعتي قطع مي گردد. لازم به ذكر است كه در صورت ادغام 36 روستاي غيرقابل سكونت مي توان 3 شهرك در منطقه ايجاد كرد يك شهرك خودنير يك شهرك در منطقه كمال آباد و يك شهرك در منطقه گوگرچين. به طوري كه قبلا اشاره شد 290 كيلومتر جاده ارتباطي روستاهاي دهستان كيلومتر 22به ارتباط جاده اي سه شهرك تقليل پيدا مي كند و ساير موسسات خدماتي به يك دوازدهم تقليل پيدا مي كند يعني 36 مدرسه مي شود مدرسه 3 به جاي 36 درمانگاه 3 درمانگاه همان خدمات را كاملتر به تمام روستائيان ارائه مي دهند و... به طور كلي قهر طبيعت در دهستان دورسونخواجه بسي باعث تاسف است ولي از يك طرف حكمتي در آن نهفته است به شرطي كه در بازسازي منطقه به صورت آزمايشي ادغام روستاها و ايجاد شهركهاي روستائي با مطالعه دقيق و رعايت همه جوانب انجام بگيرد و پس از ارزشيابي اقدامات و بررسي، ادغام در سطح كشور گسرش پيدا كند در مدت زمان كوتاه تحولي چشمگير را شاهد خواهيم بود. دكتر سهراب عليزاده