Hamshahri corpus document

DOC ID : H-760119-17407S1

Date of Document: 1997-04-08

زمان مناسب تعويض روغن موتور زمان مناسبتعويض روغن موتور در ايران به خاطر بي اطلاعي بيشتر مصرف كنندگان، روغن موتور زودتر از موعد و پيش از آن كه عمر مفيد آن به پايان برسد تعويض مي شود روغن موتور بايد در برابر حرارت توليد شده درون موتورهاي امروزي كه بيشتر از موتورهاي قديمي است، مقاوم باشد و تجزيه نشود، به آساني اكسيده نشود، بر اثر گردش درون موتور كف نكند و... بيشتر دارندگان خودرو تصور مي كنند روغن موتور تنها بايد روانكاري ميان قطعات را انجام دهد. اين تصور در مورد روغن هايي كه در چند دهه پيش توليد مي شدند تا اندازه اي درست است ولي روغن هاي موتور امروزي علاوه بر روانكاري، وظايف بسيار مهم ديگري نيز دارند روغن موتور ماده اي است كه از برخي فرآورده هاي نفتي معروف به روغن پايه به اضافه موادي كه مضافات (Additives) نام دارند ساخته مي شود. بخشي چشمگير از مضافات به كار رفته در روغن موتور از خارج كشور وارد مي شود. به همين تهيه دليل، آن علاوه بر هزينه هاي ريالي، هزينه ارزي نيزدارد. در ايران اما روغن موتور به خاطر بي اطلاعي بيشتر مصرف كنندگان، زودتر از موعد و پيش از آنكه عمرمفيد آن به پايان برسد، تعويض مي شود و بدين گونه بخشي از سرمايه هاي ملي به هدر مي رود. به علاوه مصرف و تهيه، دور ريختن روغن موتور آلودگي هاي زيست محيطي جبران ناپذير ايجاد مي كند كه با استفاده مناسب مي توان، از آلودگي هاي ناشي از مراحل توليد و دورريختن آن تا حدي كاست. در اين مقاله ضمن معرفي برخي از ويژگي ها و وظايف روغن موتور، فواصل مناسبتعويض آن نيز آورده شده است. بيشتر دارندگان خودرو تصور مي كنند روغن موتور تنها بايد روانكاري (در اصطلاح عام روغنكاري ) ميان قطعات را انجام دهد. اين تصور در مورد روغن هايي كه در چند دهه پيش توليد مي شدند و تنها از روغن پايه از پالايش نفت خام تشكيل شده بودند، تا اندازه اي درست است; ولي روغن هاي موتور امروزي علاوه بر روانكاري، وظايف بسيار مهم ديگري نيز دارند: خنك كاري قسمتهايي از موتور كه آببه طور مستقيم آنها را تميز خنك نمي كند، كردن موتور و معلق نگه داشتن ذرات دوده حاصل از احتراق درون موتور و جلوگيري از رسوبآنها در لابلاي قطعات موتور، دور كردن براده ها و ذرات بسيار ريز فلزي كه بر اثر سايش از قسمت هاي گوناگون موتور كنده مي شوند، زدودن گرد و غبار موجود در هوا كه به درون موتور نفوذ مي كند از قسمت هاي حساس و متحرك موتور و ته نشين كردن آنها در كارتر يا فيلتر روغن، جلوگيري از زنگ زدن موتور (بر اثر احتراق مواد سوختي، مقداري آبتشكيل مي شود و به زنگ زدگي موتور مي انجامد ) جلوگيري، از خوردگي ناشي از وجود گوگرد درون سوخت و آب بندي فاصله ميان پيستون و سيلندر از نظر نشت گازهاي سوخته. روغن موتور بايد ويژگي هايي داشته باشد. از جمله اينكه در برابر حرارت توليد شده درون موتورهاي امروزي كه بيشتر از موتورهاي قديمي است مقاوم باشد و تجزيه نشود، به آساني اكسيده نشود، بر اثر گردش درون موتور كف نكند، در دماهاي پايين به اندازه كافي روان باشد تا موتور در هواي سرد آسان تر روشن شود و در دماهاي بالا نيز به اندازه كافي سفت باشد تا بتواند وظايف روانكاري و آب بندي را به خوبي انجام دهد. براي اينكه روغن بتواند وظايف خود را به خوبي انجام دهد و در عين حال ويژگي هاي ذكر شده را نيز داشته باشد، به روغن، مواد شيميايي گوناگون به نام مضافات افزوده مي شود. روغنهاي اوليه زماني كه موتورهاي احتراق داخلي و اتومبيل اختراع شدند، تنها روغن موجود، روغن پايه بود و طراحان ناگزير بودند موتورها را به گونه اي طراحي كنند كه بتوانند از روغن پايه براي روانكاري و برخي وظايف ديگر استفاده كنند. البته واقعيت اين است كه در آن زمان حتي اگر روغن هاي امروزي موجود بودند، به دليل سطح پايين تكنولوژي موتور، نيازي به آنها نمي رفت و همان روغن پايه كفايت مي كرد. اما با پيشرفتهاي شتابان علم و تكنولوژي، هر دو شاخه طراحي و ساخت موتور و توليد روغن متحول شدند و تا امروز پابه پاي هم پيش آمده اند. نخستين رانه ها ( اتومبيل ها )يي كه وارد ايران شدند به همان روغن پايه نياز داشتند و به همين روغن دليل، پايه نزد رانندگان و تعميركاران آن روزگار ملاك كيفيت شناخته شد. از جمله اين ملاك ها موارد زير بودند: الف ) گرانروي: گرانروي بالا (يا آنچه كه به نادرست غلظت بالا ناميده مي شود ) از علائم كيفيت خوبشمرده مي شد. زيرا در موتورهاي آن زمان فاصله ( لقي ) ميان قطعات خيلي بيشتر از امروز بود، سرعت كار موتورها به مراتبكمتر بود و روغن با گرانروي بالا در اين وضعيت بهتر مي تواند كار روانكاري و آب بندي ميان قطعات را انجام دهد. ب ) رنگ اوليه روغن: شفاف و روشن بودن رنگ اوليه روغن نشانه كيفيت بهتر آن بود. چرا كه نشان مي داد كار تصفيه در پالايشگاه بهتر صورت گرفته است. پ ) سرعت تغيير رنگ در موقع كار: ديرتر سياه شدن روغن نشانه خوببودن آن بود. زيرا زماني كه روغن پايه خرابو اكسيده شود، به رنگ سياه در مي آيد. روغني كه ديرتر سياه شود، ديرتر هم خرابمي شود. ت ) فواصل تعويض روغن: در بهترين شرايط، روغن بايد پس از يكهزار كيلومتر تعويض مي شد، زيرا همه ويژگي هاي خود را از دست مي داد و به موتور آسيب ث ) انواع روغن هاي موتور: روغن هاي موتور تنها از نظر درجه گرانروي، به خاطر اندازه مولكول هاي آنها، تا حدي با هم فرق داشتند. هرچه از جنبه هاي ديگر همگي با هم يكسان بودند، چرا كه همه آنها تنها روغن پايه بودند. روغنهاي امروزي اكنون پس از گذشت چندين دهه از آن روزگار، در كمال تعجبمشاهده مي كنيم كه هنوز رانندگان و تعميركاران ملاك هاي يادشده را نشانه خوببودن روغن موتور مي دانند و با روغن هاي موتور امروزي همچون روغن پايه برخورد مي شود. البته اين موضوع نتيجه كمبود آموزش هاي فني و اطلاع رساني است. ملاك هاي كيفيت روغن هاي امروزي اما چنين اند: الف ) گرانروي: نيازي نيست كه روغن گرانروي بالا داشته باشد. زيرا در موتورهاي امروزي فاصله لقي ميان قطعات بسيار كمتر شده و در عين حال سرعت كار آنها افزايش يافته است; در چنين وضعيتي، گرانروي بالا به هيچ رو مطلوبنيست. البته بخشي از وظيفه روانكاري موتور برعهده مضافات (و نه روغن پايه ) گذاشته شده است. پس با لمس روغن بين دو انگشت نه هرگز مي توانيم نسبت به خوبي يا بدي روغن نظر دهيم و نه درباره زمان تعويض آن تصميم بگيريم. ب ) رنگ اوليه روغن: لازم نيست روغن، رنگ اوليه روشني داشته باشد. زيرامضافات بيشتر رنگي هستند و افزودن آنها به روغن پايه سببتغيير رنگ و شفافيت اوليه روغن مي شود. پس رنگ اوليه روغن اهميتي ندارد. پ ) سرعت تغيير رنگ در موقع كار: در معرفي ويژگي هاي روغن گفته شد كه روغن بايد خاصيت پاك كنندگي داشته باشد، يعني بتواند دوده ها را در خود به طور معلق نگه دارد. هر چه روغن از اين نظر بهتر باشد، زودتر سياه مي شود. البته بايد توجه شود كه سياه شدن روغن پايه به دليل خرابو اكسيد شدن روغن صورت مي گرفت ولي، در روغن هاي امروزي به خاطر وجودمضافات ضداكسيدشدن، روغن پايه موجود در آنها به سرعت اكسيد نمي شود و سياه شدن رنگ بيشتر به دليل خاصيت پاك كنندگي روغن است و، در يك كلام، سياه شدن رنگ روغن نشانه پايان يافتن عمر آن نيست. ت ) فواصل تعويض روغن: امروزه ديگر ملاك فواصل تعويض روغن كاركرد 1000 كيلومتري موتور نيست. زيرا به خاطر وجود مضافات، روغن مي تواند كيفيت خود را براي مدت زمان بسيار طولاني تر از روغن پايه حفظ كند. فواصل تعويض را عواملي مانند نوع روغن مورد استفاده، روش كار اتومبيل، نوع موتور اتومبيل، سالم و تنظيم بودن موتور اتومبيل و... تعيين مي كنند. بهترين روش براي تعيين فواصل تعويض روغن موتور مشورت با سازنده اتومبيل و توليدكننده روغن موتور است. در دفترچه راهنماي اتومبيل و روي قوطي روغن موتور اعدادي براي اين منظور پيشنهاد شده است. اين اعداد براي كار عادي اتومبيلي كه موتورش سالم و تنظيم است با، خيالي آسوده و مطمئن قابل استفاده اند. ولي اگر موتور اتومبيل تنظيم نباشد، به دليل احتراق ناقص سوخت آلودگي هاي، ايجاد شده افزايش مي يابد كه مقداري از آن وارد روغن موتور مي شود و عمر مفيد آنرا كاهش مي دهد. همچنين اگر اتومبيل به مدت طولاني درجا كار كند، در ترافيك هاي سنگين حركت كند، بار آن بيش از اندازه معمول و متوسط باشد، در جاده هاي كوهستاني حركت كند و از آن براي پيمودن مسافت هاي كوتاه استفاده شود. بايد فواصل تعويض روغن موتور از آنچه كه ذكر مي شود كمتر باشد. البته در فاصله بين دو تعويض روغن لازم است چندين بار سطح روغن درون موتور بازديد شود و در صورت نياز به روغن تازه (از همان نوعي كه در موتور ريخته شده است ) استفاده شود. بسياري تصور مي كنند موتور اتومبيل در هيچ وضعيتي نبايد روغن كم كند، مگر اينكه موتور به اصطلاح روغن سوزي داشته باشد، اما اين تصور درست نيست همه موتورهاي موجود در جهان در حين كار، مقداري روغن نيز مصرف مي كنند. مقدار قابل قبول و طبيعي مصرف روغن، در دفترچه راهنماي اتومبيل برحسبصدم ليتر در هر 100 كيلومتر يا واحدهاي مناسبديگر قيد شده است و در صورتي كه موتور اتومبيلي بيش از آن روغن مصرف كند غيرعادي تلقي خواهد شد. ث ) انواع روغن هاي موتور و انتخابروغن مناسب: روغن هاي موتور امروزي ديگر همه مثل هم نيستند، بلكه با توجه به مضافاتي كه در آنها به كار مي رود انواع گوناگوني دارند كه هر يك براي مدل و نوعي از موتور قابل استفاده اند و نمي توان هر روغني را در هر موتوري ريخت. شايد با خواندن اين جملات لرزه به اندام هر اتومبيل داري بيفتد، ولي خوشبختانه مي توان با توجه به استانداردها، براي هر موتور، روغن يا روغنهاي مناسبآن را دو انتخابكرد عاملي كه در اين انتخاب صرف، نظر از كارخانه توليدكننده روغن موتور، بايد مدنظر قرار گيرنددرجه گرانروي و سطح كيفيت و كارايي روغن موتور هستند. ) 1 درجه گرانروي نشان دهنده گرانروي يا به اصطلاح نادرست غلظت روغن، است. به طور معمول، با توجه به دماي محيط، گرانروي مناسببراي كار هر موتور بسياري انتخابمي شود از روغن هاي امروزي چند درجه اي (Multigrade) يا به اصطلاح چهار فصل هستند كه مي توانند در محدوده اي گسترده تر از دما مورد استفاده قرار گيرند. اين نوع روغن ها در دماهاي پايين به اندازه كافي شل هستند تا موتور به آساني روشن شود و در دماهاي بالا آنقدر سفت هستند كه بتوانند وظايف خود را به خوبي انجام دهند. درجه گرانروي به صورت يك عدد همراه با حروف SAE بيــان مــي شود. SAEمانند 30 يا SAEWSO 20 كه اولي براي روغن تك درجه اي و دومي براي روغن چند درجه اي است گرانروي مناسبرا براي هر موتور و در هر دما مي توان با مشورت سازنده اتومبيل يا مطالعه دفترچه راهنما تعيين كرد. ولي به طور تقريب روغن، چند درجه اي SAEWSO 20 كه در ايران نيز توليد مي شود براي بسياري از اتومبيل هاي موجود در ايران و وضعيت جوي بسياري از نقاطايران مناسباست مگر، نقاطي كه دماي هوا در زمان روشن كردن موتور از حدود c- 10 كمتر باشد. ) 2 سطح كيفيت و كارايي كه به مراتبمهمتر از درجه گرانروي است و بدبختانه كمتر كسي باآن آشنايي كافي دارد يا به آن توجه مي كند. سطح كيفيت نشان دهنده نوع و مقدار مضافاتي است كه به روغن پايه افزوده مي شود و در واقع تفاوت ميان روغن هاي موتور بيشتر از همين جا ناشي براي مي شود نشان دادن سطح كيفيت و كارايي روغن موتور علائم گوناگون وجود دارد كه رايج ترين آنها در ايران علائم API است. در اين علائم از Sحرف براي روغن موتورهاي بنزيني و از Cحرف براي روغن موتورهاي ديزلي به اضافه يك حرف ديگر استفاده مي شود، مانند SF-API يا CD-API كه اولي براي روغن موتور بنزيني و دومي ديزلي است. در جدول مربوطه، سطوح كيفيت و كارايي روغن موتور بنزيني برحسبمدل اتومبيل آمده است. سطوح كيفيت و كارايي روغن موتور بنزيني برحسبمدل اتومبيل مدل اتومبيل سطح API پيش از SAدهه 1920 دهه 1930 تا SBدهه 1950 1967 1964 SCتا 1971 1968 SDتا 1979 1972 SEتا 1988 1980 SFتا 1994 1989 SGتا تا 1995 SH با وجود جدول مربوطه، توصيه مي شود براي تعيين اينكه در هر موتور از چه نوع روغني مي توان استفاده كرد با سازنده اتومبيل مشورت يا به دفترچه راهنما مراجعه اين شود موضوع مهمي است كه نمي توان از روغن هاي موتور مربوط به مدل هاي پايين تر در مدل هاي بالاتر استفاده كرد. هرچند استفاده از روغن هاي موتور مربوطه به مدل هاي بالاتر در مدل هاي پايين تر هيچ اشكالي ندارد. براي نمونه در اتومبيل پيكان و رنو5 روغن SE-API و روغن هاي با كيفيت تر از آن مانند SF-API و SG-API قابل استفاده اند، ولي روغن SC-API غيرقابل استفاده است و به موتور آسيبمي رساند. چند نكته مهم ) 1 هرگز نبايد درون موتور بنزيني روغن موتور ديزلي ريخت و برعكس مگر، اينكه توليدكننده روغن موتور چنين اجازه اي را بدهد، يعني اينكه اين موضوع روي قوطي روغن از جمله به SG/CDصورت -API ذكر شده باشد. ) 2 توصيه مي شود همواره از روغن هاي مظروف - درون قوطي - استفاده شود زيرا امكان آلودگي روغن مظروف حين حمل و نقل از كارخانه تا زمان مصرف وجود ندارد، روي قوطي روغن مشخصات اساسي آن مثل درجه SAE و سطح API و به احتمال فاصله پيشنهادي تعويض ذكر شده است و ديگر اينكه مي دانيم كه درون هر قوطي چه مقدار روغن موجود است و نيازي به اندازه گيري حجم روغن براي ريختن درون موتور نداريم. ) 3 بسياري از روغن هايي كه در بازار ايران با عنوان خارجي و به قيمت هاي گزاف فروخته مي شوند استاندارد نيستند و چه بسا اطلاعات روي آنها مانند سطح API و فواصل پيشنهادي تعويض آن نادرست نوشته شده باشد كه اين سببآسيبرسيدن به موتور مي شود. اين در حالي است كه در ايران روغن هايي با كيفيت بسيار مطلوبو زيرنظر موسسه استاندارد تهيه و توليد مي شوند كه قيمت آنها در مقايسه با انواع به اصطلاح مشابه خارجي خيلي كمتر است. با خيالي آسوده مي توان در بسياري از جديدترين اتومبيل هايي كه در ايران نيز موجودند، روغن هاي خوبايراني را كه داراي سطح API بالا مانند SG-API باشند استفاده كرد. البته توصيه مي شود دفترچه راهنما مطالعه شود. ) 4 فيلتر روغن پالايشگاه كوچكي است كه روغن موتور را پيوسته تصفيه مي كند. لازم است روغن موتور در فواصل مناسبي كه سازنده اتومبيل معين كرده است تعويض شود. البته اگر از روغن هاي با كيفيت خوبكه عمر زيادي دارند استفاده شود، لازم است با هر بار تعويض روغن، فيلتر روغن هم تعويض شود. ) 5 در موتوسيكلت هايي كه موتور دو زمانه دارند بايد از روغن مخصوص موتور دو زمانه استفاده شود، نه روغن موتور معمولي كه علاوه بر آسيبرساندن به موتور، باعث آلودگي بيشتر هوا نيز مي شود. دقت و توجه به نكاتي كه ذكر شد نه تنها از نظر اقتصادي و افزايش عمر و بازده موتور اتومبيل مفيد است كه به حفظ محيط زيست نيز كمك مي كند. پي نوشت ها: (انجمن مهندسان وسايل نقليه ) Engineers Automotive of Society: SAE (موسسه نفت امريكا ) Institute Petroleum American:API منابع: - 1 مهندس اماني حجت ا.. روغن هاي مورد استفاده در خودرو مجله پيام بهران شماره 21 بهمن 1373 USA, ASAE, Power 1989 Tractor and Engine. E.C, Georing 2 Japan, Publication Komatsu, Oil Hydraulic and Oil Engine, Company Komatsu 3 مهندس شهابداودي مي رساند.