Hamshahri corpus document

DOC ID : H-760118-17268S1

Date of Document: 1997-04-07

راز ماندگاري ساختمان هاي قديمي چرا ساختمان هاي مدرن امروزي فرو؟ مي ريزند اشاره: انسان از زماني كه ساختن جان پناهي را براي خويش آغاز تلاش كرد، ورزيد، آن را محكم بسازدو با بهره گيري از ذوق واستعداد هنري خود، اين خانه رابيارايد. در يك روند نخستين تكاملي، سازه ها با ابتدايي ترين مصالح، به بناهاي بسيار مستحكم با مقاوم ترين مصالح تبديل شده اند، اما بر خلاف گمان ما، بسياري از بناهاي جديد كه با روش هاي علمي، محاسبات فني دقيق و زمين شناختي برپا شده اند به مراتب آسيبپذيرتر از يك بناي باستاني مثل اهرام سه گانه مصر مي باشند بيش از چند سده جهانيان نگران فرو افتادن برج معروف پيزابوده اند، بنايي كه به ظاهر كج به نظر مي رسد، اين برج همچنان استوار است، اما دهها بناي نوساز و مدرن در كشورهاي توسعه يافته فرو ريخته اند. راستي راز ماندگاري بناهاي قديمي در؟ چيست گزارش حاضر راكه در همين زمينه تهيه شده مي خوانيم: در حالي كه اهرام سه گانه مصر پس از چهار هزار سال همچنان پابرجا مانده اند وگويي تا ابد نيز چنين خواهندبود اما يك پرسش، همواره ذهن كارشناسان را مي كاود: چرا سازه هاي مدرن امروزي در آستانه ؟ فروپاشي اند اگر راست است كه سازندگان اهرام مصر و كليساي پل مقدس (scathedral Paul. ST) و برج امپاير استيت (State Empire) و چهل ستون و چغازنبيل وسازه هاي امروزي همگي از جنس آدمي بوده اند پس چرا برخي ازاين ساختمان ها چندان نمي پايند و برخي ديگر حياتي هزاران ساله؟ دارند در اين باره مسائلي فراتراز سازينه ها (مصالح ساختمان )مانند شن و ماسه و سيمان مطرح است. زماني كه در راهروهاي 1981سال هتل هايات رجنسي (Regency Hyatt) شهر كانزاس ( Kansas) فرو ريختند و بيش از يكصدنفر جان باختند، چه چيزي باعث شد تا اين راهروها يك سال بعد گشايش شكوهمندانه هتل، خراب ؟ شوند يا در لامبيانس پلازا (Ambiance, L)در ايالت كانه تي كات ( Connecticut)جايي كه يك مجموعه آپارتماني در سال 1987 فروريخت و 28 نفر مردند. اين حادثه در حالي رخ داد كه حتي ساختن مجموعه هنوز نيمه تمام بود. پس چه چيزي باعث فرو ريختن آن شد يا چه عيبي در ساخت آن وجود؟ داشت واقعيت اين است كه دردنياي امروز با وجود استفاده از كامپيوتر، تست كردن درتونل هاي باد ودر دسترس بودن مصالح عصر فضا، ساختمانها فرو مي ريزند باتوجه، به اينكه مرگ و زندگي شهروندان وابسته به استحكام ساختمان ها است، مهندسان سعي مي كنند علت مصيبت هاي گذشته را بفهمند. در مورد فرو ريختن ساختمانها، شماري از متخصصان مي توانند از نظر مهارت و كارشناسي به پاي ماريو سالوادوري (Salvadori Mario)از دانشگاه كلمبيا و ماتيس لوي (Levy Maattys)، متخصص يك شركت مهندسي مشاور برسند. سالوادوري و لوي بيش از چندسال به تجزيه و تحليل مصيبت ها و موضوعات مشتركت كشف نشده پرداختند. در موردنگرانيهاي مردم درباره ساختمان محل كار يا زندگي آنها تجربه متخصصان بالا در اين زمينه باعث شده است تا حدودي اين نگرانيها كمتر شوند و نوعي تضمين براي آنها فراهم آيد. بسياري از مردم گمان مي كنندساختمانهايي كه تاريخ احداث آن ها به يك قرن يا بيشتر برمي گرددساليان بيشتري پس از فرو ريختن ساختمانهاي امروزي عمر مي كنند، شايد اين موضوع صحت داشته باشد ولي نه بنابر دلايلي كه شما فكر مي كنيد. اين واقعيت كه ساختمانها هنوز باقي مانده اند، نشان مي دهد كه آنها از فرايند دارويني ( Darwinian)جان سالم به در برده اند. اين فرايند بناهايي را كه بر پايه (فونداسيون ) خطرناك يا به دست پيمانكاران بدون تخصص ساخته شده اند در معرض فرو ريختن تلقي مي كند. دليل ديگر بقاي اين ساختمانها اين است كه آنها زير مراقبت شديد قرار مي گيرند، به طوري كه بازرسي منظم و حفظ و نگهداري دقيق آنها تضمين مي شود. ولي دليل عمده اي كه باعث شده است ساختمانهاي قديمي به جا بمانند اين است كه ساختمانها بيش از اندازه مهندسي لوي ساخته شده اند مي گويد: فهم علمي مصالح ساختمان و سيستم ها به هيچ رو تا شروع قرن نوزدهم پيشرفت نكرده بود ولي مهندسان و معماران متوجه كم اطلاعي خود در اين زمينه بودند و ساختارهاي محتاطانه اي را انتخاب مي كردند. امروزه، انديشه ساختارهاي بيش از اندازه مهندسي شده زمينه يك مفهوم بسيار دقيق يعني سازينه هاي اضافي را فراهم كرده است. يك خانه سنگي قرون وسطايي از ستونهاي ستبرده فوتي برخوردار بود، در حالي كه ستونهاي دو فوتي نيز كافي بود. مهندسان امروزي بايد عملكرد بهتري داشته باشند. كاربرد مصالح ساختماني اضافي باعث ايمني ساختمان مي شود ولي در عين حال به گراني آن نيز مي انجامد. امروزه به صرفه جويي در هزينه اولويت داده مي شود و اين عامل مي تواند برسطح اضافي كارساختماني فشار آورد و از آن بكاهد. به دنبال فرو ريختن تماشايي مجموعه ورزشي هارت فورد (Hartford) در ايالت كاني تي كات در سال 1978 به علت خم شدن پايه هاي سقف مهندسان دريافتند كه اگر به طرح اصلي پنج درصد ميله آهن اضافه شده بود، اين ساختمان هنوز پابرجا مي بود. ميل به ابداع نيز به فاجعه منتهي شده است. اوج انحناها و زاويه هاي مورب ممكن است درتابلوي نقاشي خوب و عالي به نظر آيند. ولي اينها كار تحليل عملكرد ساختارها را مشكل ترمي كنند. مهندسان بدون اينكه از مثال هاي گذشته عبرت بگيرند، به شبيه سازيهاي كامپيوتري روي مي آورند. اما پيش گوييهاي مورد اطمينان كامپيوتر هرگز نمي توانند جانشيني براي تجربيات واقعي باشند. موارد غيرمنتظره همواره رخ خواهند داد وقتي در سال 1987 برف سنگين روي سقف تالار كنفرانس 3500 نفره دانشگاه لانگ آيلند نشست، هيچ كس احساس نگراني نمي كرد. اين يك طرح جسورانه و زيبا بود و محاسبات كامپيوتري نشان داده بود كه سقف سالن به آساني فشار را تحمل ولي مي كند گنبد آن براثر فشار خم شد و فرو ريخت. از يك مدل كامپيوتري در اين زمينه استفاده شده بود ولي اين مدل در محاسبه جريان حركت برف به سمت يك طرف سقف ناموفق عمل كرد. لوي و سالوادوري در مورد بهره جويي ازكامپيوتر در طرح هاي ساختماني احساس نگراني مي كنند و باور دارند كه ممكن است شاهدمصيبت هاي كامپيوتري بيشتري باشيم. آنهااشاره مي كنند كه اشتباهات فراواني در نرم افزارهاي معماري مشاهده شده است و اينكه مهندسان نبايد فكر كنند كه مدل هاي كامپيوتريشان بدون اشتباه هستند. آنها مي نويسند: اگر يك موضوع اخلاقي در مورد داستان گنبد مذكور وجود داشته باشد آن موضوع اين است كه هر طرح جديدي بايد با بهره جويي از نتايج آخرين تئوري ها و آزمايشها به پايان برسد. ولي مهندسان معمار همچنان به ساختن ساختمانهاي حتي بسيار مخاطره آميزتر ادامه مي دهند. در برخي مواقع آنها موفق مي شوند چيزي همانند ساختمان اپراي سيدني ( Sydney) بسازند. اين ساختمان بر اثر تلاش مهندسان شركت اوآروپ (Arup Ove) بريتانيا به پايان رسيد زيرا آنها توانستند برمسائل و مشكلات فني مربوط به خطوط منحني كه موجب نگراني و ناراحتي معمار اصلي شده بودند فايق آيند. با اين همه، گاه اشتباهات وحشتناكي رخ مي دهد. طراحان برج هنكوك (Hancock) در شهر بوستون ( Boston) با تاييد طرح 60 طبقه اي اين ساختمان كه داراي پايه عجيب و نماي شيشه اي بود در حقيقت به دنبال دردسر مي گشتند. آنها سرانجام دچار دردسر شدند. اين ساختمان نه تنها در برابر بادتكان مي خورد - قوانين ساختماني به آسمان خراشهاامكان مي دهد تا بلندايشان يعني بيش از 45 سانتي متر حركت آزاد داشته باشند - بلكه برج هنكوك نيز دچار خمش شده بود. ششصد تن سرب به صورت قطعه هايي در طبقه پنجاه و هشتم مستقر شد تا مشكل موجود برطرف شود. اين گونه بناها هشداري است به معماراني كه ازمحدوديت هايي كه بر تكنولوژي ساختمان وجود دارند سرپيچي مي كنند و اين محدوديت ها اكنون به طور بي سابقه اي برداشته شده اند. به سوي جلو و بالا، آسمان محدود است در چند سال آينده شاهد احداث بلندترين ساختمان درجهان خواهيم بود كه ركورد آن سه بار جابه جا خواهد شد. برج بلند پتروناس (Petronas) كه 447 متر ارتفاع دارد به تازگي در شهر كوالالامپور پايتخت مالزي ساخته شده است. اين برج از برج سييرز ( Sears) در شيكاگوي امريكا چندين متر بلندتر است. ولي در سال 1998 برج نينا ( Nina) در هنگ كنگ ساخته خواهد شد كه بلنداي آن متر 468 خواهد بود و ركوردي بيشتر از برج پتروناس در تاريخ ثبت خواهد كرد. حتي اين برج در برابر برج هزاره (Millennium) كه در شهر توكيو ژاپن ساخته خواهد شد رنگ برجي مي بازد كه در توكيو ساخته خواهد شد كله قندي و سه چهارم كيلومتر ارتفاع خواهد داشت. بنابراين، با توجه به اشتباهات گذشته، ساختمانهاي امروزي به احتمال براي مدت هاي طولاني تري باقي خواهند ماند. لوي و سالوادوري مطمئن نيستند. آنها مي گويند: ما نسبت به اين موضوع احساس دو دلي مي كنيم، تحليل ها نشان مي دهند كه تقريبا تمام ناكاميهاي ساختماني نتيجه اشتباهات انساني هستند. و متاسفانه، اشتباهات انساني هرگز از بين نمي روند، فقط حالت بسيار پيشرفته تري به خود مي گيرند. محدوديت هاي مالي كار احداث ساختمانهاي ايمن و به دور از خطر را مشكل كرده است. مهندسان ساختمان بايد از شيوه هاي پيچيده اي براي كاهش هزينه و بدون به خطر انداختن جان انسانها استفاده كنند. ولي باوجود تكنولوژي مدرن، حوادث رخ مي دهند. رونان پوينت (Point Ronan)بدنام ترين؟ چيست ساختمان بريتانيا، برج 22 طبقه اي رونان پوينت بود كه در شرق لندن ساخته شده بود. نخستين عنوان بدنامي در سال 1968 وقتي كه انفجار گاز درگوشه اي از ساختمان باعث كشته شدن 4 نفر شد به آن داده شد. ولي در سال 1986 دوباره اين ساختمان خبرساز شد و آن موقعي بود كه يكي از مهندسان معمار به نام سام وب (Webb Sam) ادعا كرد كه به علت عمليات اجرايي ساختمان، اين برج در معرض خطر فرو ريختن قرار دارد. وقتي كارشناسان به بررسي اين ساختمان به هم ريخته پرداختند، فضاهاي خالي زيادي را يافتند كه بايد درآنها شفته قرار داده مي شد. بسياري از پانل هاي ديواربه طور سايشي كنار يكديگر قرار گرفته بودند. موارد مشابهي در جاهاي ديگر اين ساختمان ديده شد كه كارشناسان را وادار به دستور تخليه مي كرد. يا احياي دوباره ساختمان را طلب مي كردند يا اغلب خواستار تخريب آن مي شدند. باز اشتباه انساني در هتل هايات ريجنسي شهركانزاس در ژوئيه 1981 فاجعه آفريد. پيمانكاران به منظور تصحيح راهرو ( پل ) معلق تغييراتي در طرح ستونها دادند. مهندسان در درك اين موضوع كه اين تغييرات باعث قرار گرفتن بار هر دو راهرو روي تيرها و نبشي هايي كه براي يك راهرو طراحي شده بودند مي شد ناتوان بودند. يك سال پس از گشايش اين راهروها در حالي كه 36 نفر روي آنها بودند نبشي ها جا خالي كردند و باعث مرگ جمعا 100 نفر شدند. بنابراين، فاجعه هاي به هم پيوسته زيادي رخ مي دهند. مثل فاجعه فرو ريختن لامبيانس پلازا در ايالت كانه تي كات در سال 1987 در اين فاجعه يكي از قطعات بزرگ بتوني طبقه نهم به طبقه زيرين مي افتد و موجب ويراني تمام ساختمان و از دست رفتن 28 كارگر مي شود. جريان چنين فاش شد كه از يك گوه ( Wedge) كوچك براي نگهداشتن قطعه استفاده شده بود كه اين گوه از جايش خارج شد. برگرفته از: نشريه داخلي شوراي بررسي مسائل اجتماعي شهر تهران