Hamshahri corpus document

DOC ID : H-751227-16935S1

Date of Document: 1997-03-18

چشمهاي خفته در گور به بهانه درگذشت بزرگ علوي بزرگ علوي يكي از فعالان سياسي دهه هاي 10 و 20 شمسي و از نويسندگان معروف ادبيات ايران در سن 92 سالگي در آلمان چشم از جهان فاني فرو بست و بعد از سال 45حدود دوري از وطن و اقامت در ديار غربت وصيت نمودكه به عنوان يك فرد مسلمان و شيعي مطابق دستورات اسلامي و سنن و مرسومات مذهبي به خاك سپرده شود. طبيعي است كه بزرگ علوي بايد مانند هر پديده اجتماعي ديگر در ظرف زمانيش مورد بررسي و تحليل قرار گيرد يعني سالهاي دهه هاي 10 و 20 و 40 30 و شمسي كه اوج فعاليتهاي سياسي و ادبي او بود و نوشته هايش ورق پاره هاي ميرزا چمدان همچون چشمهايش زندان 53 نفر و... دست به دست مي گشت ومورد توجه بود. علوي و دهها نفر ديگر به نظر او سمبل و حاصل مقطعي از تاريخ كشور ما هستند كه تفكرات روشنفكري وگرايش به شرق و غرب و غربت خويشتن خويش به اوج خود رسيده بود و براي بسياري از تحصيل كرده ها و اهل مطالعه خصوصا آنهائي كه مرزهاي جغرافيائي را در نورديدند و به فرنگ رفته بودند اظهار اعتقاد به مرامهاي بيگانه يك تفاخر تلقي مي گرديد و تفكرات اسلامي بر شالوده مسائل سياسي و اجتماعي كه جوابگوي نسل تحصيلكرده و از فرنگ برگشته باشد قالبريزي نگرديده بود. فقدان تفكرات شكل گرفته و مدون اسلام محمدي سبب مي گرديد كه دلهاي مشتاق و احساسات زلال به افكار جستجوگر، پژوهشگران و انديشه پردازان را به سمتي سوق دهد كه مي پنداشتند، گمشده فكري و سياسي خود را بايد در لابلاي كتب و انديشه هاي بيگانگان بدست آورند. و بزرگ علوي را مي توان نمونه اي از آن دسته جوانان به حساب آورد. او در سال 1281 كه در تقويم سياسي ايران مصادف است با سالهائي كه تب آزاديخواهي و مشروطه طلبي در ميان مردم و روشنفكران و مجامع مذهبي در حال شكل گيري و توسعه بود پا به عرصه گيتي و اين جهان گذرا نهاد و در سال 1306 هـ. ش بعد از گذراندن تحصيلات در اروپا به ايران بازگشت و در شهر شيراز به تدريس پرداخت و در اين زمان دو عامل در شكل پذيري فكري و سياسي او موثر واقع شد. و از او يك شخصيت ادبي و سياسي ساخت و پرداخت: الف - حال و هواي آن ايام و سالها كه افكارضداستبدادي و آزاديخواهي مورد توجه عامه قرار داشت خصوصا در نوجوانان و جوانان، و در اين قاعده وقانون، شخصي مانند بزرگ علوي نمي توانست مستثني باشد. ب - وجود دوستان و نزديكاني كه اهل كتاب و قلم ومطالعه و نويسندگي بودند به طوري كه علوي در سال به 1312 اتفاق سه نفر ديگر از دوستان: گروه 4 نفري تشكيل دادند كه عبارت بودند از: صادق هدايت مسعود فرزاد ومجتبي مينوي و در اين ميان علوي تحت تاثير شخصيت ادبي صادق هدايت قرار داشت. و حاصل اين سالهاي عمر علوي (بين 1311 تا) 1313 كتابي است به نام چمدان. در بعد سياسي و در پروسه مطالعاتي علوي با عده اي از جوانان تحصيلكرده وارد محافلي مي گردد كه جنبه تبادل فكري و ترجمه آثار خارجيها ارجح بود تا يك مبارزه تشكيلاتي. ولي از آنجائي كه خفقان و استبداد عصر رضاخاني هر حركت و تجمعي را با سوءظن مي نگريست در يك شبيخون و حمله 53 نفر را دستگير نمود كه يكي از آن 53 نفر بزرگ علوي بود. بزرگ علوي در سال 1316 به اتفاق 52 نفر ديگر راهي زندان مي گردد و در يك دادگاه فرمايشي به هفت سال زندان محكوم مي گردد كه بعد از 4 سال و 4 ماه درشهريور 1320 و بعد از حمله و تجاوز متفقين به ايران واشغال مناطق وسيعي از سرزمين ايران توسط قواي روس وانگليس و به خاطر شرايط به وجود آمده كه با عزل و فرار رضاخان همراه بود از زندان آزاد مي گردد و حاصل دوران زندان او دو كتاب است به اسامي ورق پاره هاي زندان و ديگري نفر. اولي 53 حاوي يادداشتهاي او درزندان است. كه بعد از آزادي منتشر گرديد ولي آنچه كه از قرائن برمي آيد مطالب كتاب نتوانست انتظارات خواننده را برآورده نمايد به طوري كه علوي در مقدمه كتاب 53 نفر ابراز مي كند: وقتي كه ورق پاره هاي زندان منتشر شد عده اي از خوانندگان من ناراضي بودند. شايد هم حق داشتند خوانندگان بيشتر مطالبي راجع به زندان مي خواستند. به طور كلي آنها مي خواستند بدانندچگونه با محبوسين رفتار مي شد چگونه آنها را زجرمي دادند چگونه آنها را مي گرفتند مي كشتند و نابودمي كردند. ( ) 1 در صورتي كه علوي هدفش را از تحرير و انتشار ورق پاره هاي زندان اينگونه بيان مي دارد: احتياجات به بيان احساسات و اين عوالم زندان راكه مخصوص و يادگار ننگين دوره سياه است من ورق پاره نام نهادم. ( ) 2 اينها محصول اوضاع و احوالي هستند كه مجموعا دوره سياه ناميده مي شود. علوي سعي مي كرد از اين افراد كينه شخصي به دل نگيرد: اگر آن وزيري را كه حكم محكوميت مرا صادر كرد دراختيار من بگذارند و به من بگويند با او هر كاري مي خواهي بكن من از نظر شخصي خودم، نه از لحاظ اجتماعي به رويش مي خندم و به او مي گويم برو آدم شو. من شخصا كينه اي از او در دل ندارم. ( ) 3 علوي بعد از آزادي از زندان عصر پهلوي اول، به خاطر روحيات ضداستبدادي و آزاديخواهي به مبارزات ادامه داد و از آنجائي كه بعد از شهريور 1320 تنها تشكيلاتي كه وجود پيدا كرده بود و شعارهاي ضداستبدادي و آزاديخواهي مي داد حزب توده ايران بود و اكثريت گروه نفر 53 وارد حزب مذكور شدند لذا بزرگ علوي نيز وارداين حزب گرديد و در دومين كنگره حزب توده كه در /2/1327 5روزيكشنبه در سالن كلوب مركزي حزب در تهران با شركت 118 نماينده از سازمانهاي حزبي سراسر كشورتشكيل گرديد به اتفاق 15 نفر ديگر در ليست اعضاي مشاور كميته مركزي قرار گرفت. كمي قبل از 28 مردادو 1332 كودتاي امريكائي - انگليسي - درباري علوي راهي اروپا شده بود و معلم زبان فارسي در دانشگاه برلين شده بود و تا پايان عمر در آلمان سكونت داشت. بابل - سيف الرضا شهابي پانوشت 1 2 و 3 - كتابنفر 53 مقدمه.