Hamshahri corpus document

DOC ID : H-751221-16555S1

Date of Document: 1997-03-12

توهم؟ چيست توهمات را مي توان به انواع بينايي و شنوايي تقسيم كرد، گرچه توهم در احساسهاي بويايي، چشايي و لامسه نيز وجود دارد شايد دوران كودكي خود را به ياد داشته باشيد: وقتي كه درمكاني تاريك و ترسناك بوده ايد احتمالا اشباح يا حيوانات درنده اي را ديده ايد كه قصد آزار شما را داشته اند و به شما مي گفتند كه دچار توهم شده اي. در واقع وقتي بدون وجود شي ء يا موضوع خارجي كه دستگاههاي حسي بدن ما را تحريك كند، به درك احساسهائي نائل مي شويم; به احتمال زياد دچار توهم مثلا شده ايم شنيدن صداها يا ديدن چيزهائي كه واقعا وجود ندارد. اما به راستي آيا اين حالت يك امر غيرعادي و مرضي؟ است شكي نيست كه در ميان اختلالات رواني، توهم جزو مهمترين و فراوانترين آنهاست. وقتي كسي با وجود مدارك عيني و محكم و شهادت ديگران مبني بر عدم وجود صدا يا چيزي، باز هم بر ادعاي خود اصرار مي ورزد احتمال اينكه نارسائي وجود داشته باشد، هست. توهمات را مي توان به انواع بينايي (ديدن چيزهائي يا مناظري در جلوي چشم بيمار ) و شنوايي (شنيدن صداهائي كه با بيمار صحبت مي كنند، يا درباره او گفتگو مي كنند ) تقسيم كرد. گرچه توهم در احساسهاي بويايي، چشايي و لامسه نيز وجود دارد، اما فراواني آنها بسيار ناچيز است. دو نوع توهم ديداري و شنوايي در بيماران اسكيزوفرني شايع است. توهم پديده اي جديد نيست، و ريشه در تاريخ بسيار دوردارد. مدارك فراواني در دست است كه نشان مي دهد در قبل از ميلاد مسيح، توهم به عنوان يك مسئله پزشكي در نظرگرفته مي شد، و تجربه داشتن توهم در زندگي انسانهاي آن دوران اثرات شديدي داشته است. مثلا 10 سال قبل از ميلاد مسيح، شاول شخصي بوده كه توهم مي كرده كه جاده دمشق را مي ديد. (امروز تصور بر اين است كه او از بيماري صرع رنج مي برده است ) و همين ادعا باعث شده بود عده اي تصور كنند او فرستاده خداست. همچنين در قرن دوازدهم زني كه دچار سردردهاي ميگرني بوده، ادعا مي كرد هميشه روح مقدس را با خود مي بيند، اگر چه او رسما در زمره قديسان شمرده نشده، ولي مردم او را به عنوان يكي از قديسان مورد ستايش قرار مي دادند. از دوره قرون وسطي تا اواخر قرن هيجدهم، بسياري از زنان مبتلا به اسكيزوفرني كه دچار توهم شنيدن صداي شيطان بودند، به آتش كشيده شدند و يا به دار آويخته شدند. هزاران سال است كه خصوصا در جوامع غربي - از گياهاني كه حاوي مواد توهم زا مي باشد، استفاده مي كنند. برخي قبايل سرخ پوست مكزيك از كاكتوسي به نام پيوت كه حاوي ماده اي بنام مسكالين مي باشد، استفاده مي كنند. مسكالين حاوي عناصر توهم زا است كه باعث ايجاد توهم ديداري مي شود. الگوهاي توهمات ديداري اين قبايل را، مي توان در كوزه ها ومنسوجات ساخته آنها ديد. واژه توهم: ( Hallucination) را در اوايل قرن هفدهم به معني سرگرداني در روان و ذهن بكار مي بردند تا اينكه درسال 1838 روان پزشك فرانسوي اسكيدول يك معني تخصصي براي آن در نظر گرفت. او توهم را درك بدون موضوع يا شي ء ناميدو آن را از خطاي حسي متمايز ساخت. در خطاي حسي يك موضوع واقعي وجود دارد. مثلا در جنگل تاريكي ممكن است ارواح واشباحي را مشاهده كنيم كه در واقع ناشي از حركت شاخه هاي درختان و مبهم بودن ميدان ديد است. فرويد عقيده داشت كه پديده ها و چيزهائي كه در رويا مي بينيم، در واقع با توهم تفاوتي ندارد. برخي نظريه ها كه درباره فعاليتهاي ذهن وروان انسان عنوان شده، در درك و فهم پديده توهم نيز موثربوده اند. مثلا يكي از اين نظريه ها براي ذهن شعبي قائل شده كه فعاليتهاي همگي آنها، با هم به فرآيند ذهن منجرمي شود مثل: ادراك، تفكرو احساس عاطفي و غيره. ادراك مي تواند واقعي و يا غيرواقعي باشد، و اينجا در حالت دوم است كه با توهم روبه رو مي شويم. گويا توهم در ميان افراد عادي و سالم نيز مشاهده مي شود. برخي محققان ادعا مي كنند كه بيش از 70 درصد نمونه تحقيقاتي آنها (كه دانشجويان دانشگاهها بوده اند ) گزارش داده اند كه بدون استفاده از دارو نيز گاهي دچار توهم شده اند. در حالي كه برخي دانشمندان ديگر عقيده دارند افراد سالم هرگز دچار توهم نمي شوند. آنچه درباره توهم در كودكان به دست آمده، بيشتر به افسانه شباهت دارد تا واقعيتهاي علمي، فرويد عقيده داشت كه كودكان بيشتر درباره موضوعاتي دچار توهم مي شوند كه آرزوي داشتن آنها را دارند، و بنابراين حالت توهم در آنان در واقع نوعي ارضاي سريع و سهل الوصول امروزه خواسته هاست روان پزشكان درباره استفاده از واژه توهم براي كودكان احتياط بيشتري مي كنند و تنها در موارد خيلي شديد است كه واژه توهم را بكار مي برند. يك توافق عمومي وجود دارد كه از واژه توهم براي توصيف حالات كودكان كمتر از 3 سال استفاده نشود. چرا كه كودكان اين سنين هنوز قادر به تمايز بين واقعيت و خيال كه امري است طبيعي و همگاني، نيستند. در قلمرو اختلالات رواني، ميان توهماتي كه با علائم ديگرهمراه هستند، تفاوتهايي وجود دارد. صدائي كه يك بيمار اسكيزوفرني مي شنود، صدايي است كه اغلب با ديگران در حال گفتگو است و درباره اموري است كه بيمار انجام مي دهد يافكر مي كند. بيمار هيچ كنترلي بر اين صداها ندارد و محتواي اين صداها اغلب ناخوشايند همچنين است محتواي صداهائي كه بيماران مي شنوند، مخصوص خود آنها و پيش زمينه اجتماعي وفرهنگي خاص آنها مي باشد. بنابراين بيماران پنجاه سال قبل دچار توهماتي مي شدند و بيماران امروزي توهماتي بامحتواي متفاوت يا محتواي توهمات مردمان مغرب زمين با مردم مشرق مقاومت خواهد بود. معمولا توهمات شنيداري در بيماران اسكيزوفرني 50 تا 80 درصد توهمات بينايي 10 تا 30 درصد توهمات بويايي و چشايي هر كدام تقريبا 2 تا درصد 15 و لامسه اي بين 30 تا 70 درصد گزارش شده است. توهم در بين بيماران افسردگي و اختلالات جسمي رواني نيز گزارش شده و توهمات در الكليها اغلب شنيداري و تهديدكننده و توهين آميز است. حالت توهم وقتي براي بيماران خطرناك خواهد بود كه بخواهند از خود در قبال اين ملاحظات خيالي دفاع كنند يابراي فرار از شر آنها، خود را بكشند. در دنياي متمدن، ما بسياري از موارد را ديده ايم كه با پاي خود بسوي بيماري و مرگ مي روند. استفاده از داروهاي توهم زاهمچون ال. اس. دي منجربه توليد توهماتي مي شوند كه داراي اشكال و طرحهاي عجيب و رنگي هستند، استفاده كم از اين داروها تحريف جزئي از واقعيت را به همراه خواهد ولي داشت، بكار بردن مقادير بيشتر خطرناك بوده و منجربه ايجادتوهمات شديد و كاملا غيرواقعي خواهد شد. مشخص است كه باپايان دادن به استفاده از اين داروها اثرات توهمي آن نيزكاهش و در نهايت از بين خواهد رفت. توهم در برخي حالات و بيماريهاي ديگر غيررواني نيز ديده شده مانند ميگرن كه بيماران مبتلا به آن توهمات ديداري ساده يا خيلي پيچيده و عجيب را تجربه مي كنند. در طي عمل جراحي قلب، اغلب بيماران توهماتي را تجربه مي كنند. برخي اختلالات هورموني كمبود ويتامين 12 B كه در كيفيت بينايي و شنوايي تاثير مي گذارند، ممكن است با حالات توهمي همراه باشند. متاسفانه هنوز هيچ داروي تخصصي ويژه از بين بردن توهم دربيماران اسكيزوفرني كشف نشده است، گرچه برخي داروهاي ضدروان پريشي (آنتي سايكوتيك ) در بيماران نوع حاد موثرتر از نوع مزمن بوده اند، اما بسياري از بيماران، بويژه بيماران نوع مزمن ترجيح مي دهند كه با صداها به شكلي كنار بيايند و آن را تحمل كنند. آنچه مشخص مي باشد و همانطور كه اشاره شد، حالت توهم درانواع مختلف بيماريها و با پيش زمينه هاي گوناگون مشاهده شده است. بنابراين بهتر است پزشك متخصص تشخيص دهد كه كداميك از شيوه هاي شناخته شده درمان، براي يك بيمار خاص موثر است. منبع: Health Medical and Mental book years برگردان: بهمن ابراهيمي