Hamshahri corpus document

DOC ID : H-751220-16492S1

Date of Document: 1997-03-11

اگر باران به كوهستان نبارد... زمستان خشك آب تهران و آينده ( ) 1 از سال 1341 به اين سو با افزايش مهاجرت ها و رشد ناگهاني جمعيت تهران، ديگر آب رودخانه كرج پاسخگوي نياز ساكنان اين شهر نبود زمستان و ابرهاي عقيم... امسال زمستان بي آنكه زمستاني كند، كم كم فصل را به بهار مي سپارد. در بسياري از روزهاي زمستان ابرهاي عقيم بارها آسمان را پوشاندند اما با اشاره نسيمي پراكنده شدندو از اين روزهاتنها پوشه نازكي از برف، در بلنديها نشسته است كه آن هم با اشارتي از باران ماه حوت، رنگ مي بازد. اين زمستان كم بار، بيش از همه مايه دغدغه ساكنان شهر تهران شده است. چرا كه آب درياچه 3 سد بزرگ كرج لار و لتيان به سرعت كاستي گرفته است و اگر در اين روزهاي آخر زمستان ونهايت تا پايان ارديبهشت ماه آينده برف و باران پررمقي نداشته باشيم، تابستان آينده تهراني ها بايد به جيره بندي و صرفه جويي آب تن دهند; تا اين مايه زندگي بي آنكه شهر به عطش بزرگي مبتلاشود، در حد نياز در اختيار همگان قرار گيرد. وقتي چنين زمستاني، تشنگي شهررا در تابستان تداعي مي كند، نخست همه نگاهها متوجه مديريت آب كشورمي شود و اين پرسش به ذهن مي آيد كه چرا با توجه به قرارگرفتن ايران درپهنه جغرافيايي خشك و نيمه خشك، پيش بيني هاي لازم براي مقابله با خشكسالي هاي متناوب نشده است و آيا اكنون سازوكارهاي مناسب را در اختيار؟ نداريم روزي كه آغامحمدخان قاجار، قريه خوش آب و هواي تهران را براي حكومت نشيني برگزيد، هيچكس گمان نمي كرد كه آن چنارستان كوچك و مصفا با جويبارهاي زلال و خوش آوا به كلان شهر بي قواره و پرجمعيت امروز تبديل شود. نبود آينده نگري در خلال سده هاي گذشته، سبب شد كه تهران از هر طرف دامن بگستراند بي آنكه براي تامين نيازهاي جمعيت روزافزون آن چاره انديشي شود. تا جايي كه امروز آب زلال و مرغوب سد رودخانه بزرگ البرز مركزي هم براي ساكنان اين شهر كفايت نمي كند به هر حال ما در آستانه يك بحران جدي آب قرار داريم، اينكه چه كساني غفلت كرده اند تا ساكنان امروزي شهر تهران در يك وضعيت اقليمي ويژه وارث اين بحران در راه باشند، گرهي را نمي گشايد، بايد ببينيم راه كارها چيست و چه امكاناتي براي مقابله با پيامدهاي اين بحران وجود دارد. زمستان خشك، آب تهران و آينده... عنوان گزارش حاضر است. در بخش نخست با مروري به پيشينه و كم و كيف تامين آب آشاميدني شهر تهران، اشاره اي نيز به نارسايي هاي كنوني داريم و در شماره آينده ديدگاهها و نظريات مسئولان و كارشناسان آب تهران را درج مي كنيم. سرزمين ما ايران در يك منطقه خشك و نيمه خشك جهان واقع شده است و با توجه به ويژگي هاي جغرافيايي اين منطقه، كشور ما به طور متناوب با يك دوره خشكسالي و كمبود بارش برف و باران روبه رو بوده است. به همين علت، توسل به پروردگار توانا، خواندن دعاي باران و برپاكردن آيين هاي ويژه از جمله اطعام فقرا و يا آنچنان كه در مناطقي همچون طالقان گفته مي شود - برگزاري مراسم شيلان - براي بارش باران به صورت بخشي از فرهنگ و آداب و رسوم مردم ايران درآمده است چرا كه در مقاطع زماني معيني، با يك دوره خشكسالي و پيامدهاي ناگوار آن روبه رو بوده اند. بروز قحطي در همين دوره ها نيز به عنوان وقايع تلخ و فراموش نشدني در نوشته هاي مورخان و خاورشناساني كه به ايران سفر كرده اند، به وضوح ديده مي شود با اين حال با توجه به تنوع آب و هوايي در ايران و پيشرفت هايي كه در زمينه حمل و نقل و ارتباطات بدست آمده است، حتي با بروز شديدترين خطر خشكسالي ها، وقوع قحطي به شكلي كه در سده هاي پيش رخ مي نمود وجود ندارد، اما مشكل اساسي امروز، تامين آب شهرهاي بزرگي همچون تهران است. بخصوص شهرهايي كه آب آشاميدني مورد نياز آنها متكي به رودخانه ها و در نهايت نزولات آسماني است. در زماني كمتر از صدسال پيش، آشاميدني مورد نياز شهر تهران از راه ذخيره كردن رشته آبهايي كه از ارتفاعات شمال شهر سرازير مي شود در آب انبارها و همچنين با استفاده از آب قنات ها تامين مي شد. اما از زماني كه اين قبيل ذخيره سازي ها پاسخگوي نياز شهر و نبود از طرف ديگر، نبود بهداشت آب باعث شيوع بيماري هاي گوناگون همچون وبا و حصبه شده بود، طرح انتقال آب رودخانه كرج به تهران و احداث نخستين تصفيه خانه آب شهر تهران مورد توجه قرار گرفت و در اوايل دهه 1330 به اجرا در آمد. افزايش جمعيت تا زماني كه جمعيت شهر تهران رشد ثابتي داشت، آب رودخانه كرج كه يكي از بهترين آبهاي جهان شناخته شده است، براي تامين نياز ساكنان اين شهر كافي بود، اما اوج گيري روند مهاجرت از روستاها و شهرهاي كوچك به تهران به خصوص با نصب و فعاليت نخستين كارخانه هاي صنعتي و مونتاژ و گسترش حيرت انگيز شهر و ظرفيت هاي شغلي بويژه در ارتش، هزاران نفر از نيروهاي جوان و فعال روستاها و شهرهاي استان تهران، به اين شهر سرازير شدند و جذب كارخانه هاي صنعتي، صنايع مونتاژ و يا ارتش آن زمان شدند. خالي شدن روستاها از نيروي كار جوان و فعال موجب مهاجرت دستجمعي خانوارهاي روستايي و اسكان آنها در شهر تهران شد و به اين ترتيب از سال 1341 به اين سو با تغييرات ناگهاني در روند رشد جمعيت شهر تهران، اين شهر پذيراي موج تازه اي از مهاجرين و نيروهاي جوان شاغل شد. آب خام و تصفيه شده با افزايش بي رويه جمعيت تهران و گسترش جغرافيايي شهر كه با پديد آمدن قشر تازه اي از زمين بازان و دلالان پولدار تشديد شده بود، ديگر آب سد كرج به تنهايي پاسخگوي نياز چنين جمعيتي نبود و به اين ترتيب طرح احداث سدهاي جديد يعني سد لار و سد لتيان در دستور كار دولت وقت قرار گرفت و به مرور به اجرا درآمد. در تهران بر خلاف شهرهاي بزرگ جهان كه براي تامين آب مورد نياز شهروندان داراي دو شبكه جداگانه آب شرب و آب خام مي باشند، اين پيش بيني و آينده نگري انجام نشد و از همان آغاز آب گوارا و مرغوب رودخانه كرج پس از تصفيه به مصارفي از قبيل، آبياري، استحمام و شستشوي فرش و اتومبيل و ساختمان و غيره... مي رسيد. البته به گفته كارشناسان كه در بخش دوم اين گزارش نيز به آن اشاره خواهيم كرد، از همان آغاز برخورداري تهران از آب سد كرج، به طور ضروري، بخشي از آب خام و تصفيه نشده به تامين نيازهاي آبياري باغ ها و مزارع دشت شهريار اختصاص يافته است و در واقع سهمي براي جاري كردن آب خام در لوله هاي شهر براي تامين نياز شستشو و استحمام و غيره.. باقي نمانده است. اما يك كارشناس مي گويد: بايد در تهران، فرهنگ استفاده از آب آشاميدني به صورت بسته بندي - آب بهداشتي در بطري - نيز رواج يابد و سازمان آب و فاضلاب مي تواند از هم اكنون اين كار را به مرور آغاز كند و به طريقي مردم در جريان اهميت و ارزش آب تصفيه شده قرار بگيرند، وگرنه، شهروندان به دليل عدم دسترسي به آب خام، چاره اي جز استفاده از آب تصفيه شده براي استحمام و شستشو ندارند. در بعضي از كشورهاي اروپايي از جمله كشور بلژيك، استفاده از آب در يك چرخه مناسب و در نهايت صرفه جويي انجام مي شود. به اين ترتيب كه مازاد آب دستشويي - پس از يك تصفيه جزيي، در يك منبع ذخيره و به مصرف استحمام مي رسد و مازاد آب حمام، به منبع ديگري در توالت و سيفون آن انتقال مي يابد و در مرحله نهايي، اين آب پس از تصفيه جزيي، به مصرف آبياري مزارع و درختان مي رسد و به اين ترتيب از آب حداكثر استفاده به عمل مي آيد. در كشور ما، چگونگي استفاده از آب تابع عرف و آداب و فرهنگ ديني و ملي ماست، اما سرانجام بايد، با پذيرش واقعيت ها، بهترين روش ها را براي بهره برداري مناسب از آب يافت و اين نعمت الهي را هدر نداد. ادامه دارد