Hamshahri corpus document

DOC ID : H-751209-15890S1

Date of Document: 1997-02-28

ادبيات كودك و نوجوان توجه بيشتري مي طلبد ادبيات و كتاب كودكان و نوجوانان، از شاخص هاي مهم رشد فرهنگي هر كشور است اشاره: موضوع ادبيات كودكان باتوجه به ذهن شفاف و پذيراي اين اميدهاي فرداي ميهن اسلامي، بسيار اهميت دارد. به خصوص كه شخصيت آدمي در دهه نخست زندگي شكل مي گيرد و منش و آينده او را براي سال هاي بعد جهت مي دهد. در گزارش حاضر به طور فشرده، بحث هايي پيرامون موقعيت كنوني ادبيات كودكان و به ويژه كتاب كودك به ميان آمده است. پس از پيروزي بزرگ انقلاب اسلامي و رشد وشكوفايي ادبيات و كتابهاي كودكان، درسال هاي بعد از انقلاب، اكنون بخش قابل توجهي از موضوعات كنوني اين كتابهااز منابع اسلامي اخذ مي شود، به همين دليل ادامه اين بحث ها در قالب گزارش هاي ديگري كه با بهره گيري از نويسندگان كتابهاي كودكان فراهم مي آيد، كمك بيشتري به شناخت موقعيت فعلي ادبيات و كتابهاي كودكان خواهد كرد و برآنيم كه اين بحث ها را در آينده با استفاده از ديدگاه ها و تجارب صاحبنظران و نويسندگان كتابهاي كودكان و ناشران اين آثار ادامه دهيم. ذهن حساس و جستجوگر كودكان و نوجوانان تشنه درك معاني زيبا و مجموعه روابط پيچيده زندگي است. اما به واقع چه زمينه هايي براي باروري اين ذهن ها وانديشه هاي پويا كه آمادگي فراگيري قابل توجهي دارند،؟ وجوددارد صاحب نظران و روانشناسان بر اين باورند كه كتاب يكي از مناسبترين ابزار براي پرورش بالنده و روبه رشد كودك به شمار مي آيد. يك اثر ادبي، بايد خواننده را دگرگون كند. روح او را تلطيف بخشد. در اعماق روح و انديشه و احساس او رسوخ كند و تاثير بگذارد. يك اثر خوب ادبي زواياي گوناگون سرشت آدمي را مي شكافد و امروز و ديروز و فردا را به هم پيوند مي دهد و آدم ها را به هم نزديك مي كند. تخيل را بارور مي سازد ونگاه انسان را نسبت به دنيا تغيير مي دهد. يكي از كارشناسان ادبيات كودك، ادبيات كودكان و نوجوانان را چنين تعريف مي كند: ادبيات كودكان و نوجوانان منعكس كننده تجربه هاي ناب دوران كودكي و نوجواني است كه هر كدام ويژگي ها و تجربه هاي آن دوره را نشان مي دهد و بخشي شامل ديگر، آثاري است كه بزرگسالان براي كودكان و نوجوانان مناسب مي دانند و توصيه مي كنند. اين آثار شامل كتابهاي ديني، دانش اجتماعي، زندگي نامه، بازي و سرگرمي و مطالب علمي - اطلاعاتي است. محمدرضا يوسفي از نويسندگان كتابهاي كودكان و نوجوانان نيز در زمينه اهميت كتاب در رشد ذهني اين گروه سني مي گويد: به نظر من، نه سريال و فيلم بلكه كتاب شاخص فرهنگي يك جامعه است. به عبارتي ما با واژه ها تفكر مي كنيم و اساسا بدون ديالوگ و واژه يك موجود بدون هويت است. چون تفكر و انديشه با واژه صورت مي گيرد و مخزن واژه نيز كتاب است. كودكان چه بررسي؟ مي گويند نظرات دانش آموزان يك مدرسه دخترانه در مقطع دبستان نيز نشان مي دهد كه كودكان به كتاب بسيار علاقه مندند و بخوبي به اين امر واقف اند كه مطالعه مي تواندنقش موثري در بهبود وضعيت آنان داشته باشد منتهي مسايل پيراموني آنها گاه مشوق اين امرند و گاه دلسرد كننده. هدي، دانش آموز سال چهارم دبستان مي گويد: ما با مطالعه كتاب مي فهميم چه كارهايي خوب و چه كارهايي بد است و با فهميدن اين مسايل مي توانيم با چيزهاي بيشتري آشنا شويم و بهتر زندگي كنيم. به گفته شيده، مطالعه كتاب باعث مي شود كه انسان با دانش هاي گوناگون آشنا شود و تجربياتش نيز گسترش يابد. مهديه، دانش آموز سال پنجم دبستان نيز مي گويد: ما بچه ها اطلاعات ناچيزي نسبت به مسايل داريم كه كتاب مي تواند اين مشكل را تا حدودي حل كند اما ما معمولا كمتربه كتابهاي مورد علاقه مان دسترسي داريم. مثلا در مورد سرگذشت بزرگان جهان يا كشور خودمان، كتابهاي جالبي وجود ندارد. نظرخواهي از 50 دانش آموز يك دبستان حاكي است كه درصد قابل توجهي از آنان علاقه مند به كتابهاي داستاني - تخيلي، شعر و علمي هستند. مهناز يكي از دانش آموزان در اين باره مي گويد: من به خواندن كتاب مخصوصا كتابهاي تاريخي و تخيلي بسيار علاقه مندم چون كتاب تاريخ در مورد گذشتگان و آداب و رسوم شان صحبت مي كند و كتابهاي تخيلي نيز خيلي جذاب و شيرين هستند. مسئول كتابخانه اين مدرسه در بررسي علاقه منديهاي موضوعي كودكان مي گويد: كودكان دوست دارند اطلاعات بيشتري در مورد زندگي بزرگان جهان و كشور خود كسب كنند كه معمولا در اين موارد كتابهايي كه به زبان ساده اين مسايل را مطرح كرده باشد، خيلي كم مثلا است وقتي روزنامه آفتابگردان ماري كوري را به زبان ساده معرفي كرده بود براي دانش آموزان خيلي جالب بود. همچنين وقتي شعر براي كودكان مي خوانيم و آنان مفهوم آن را در مي يابند، خيلي خوشحال مي شوند. من فكر مي كنم كودكان در مرحله رشد و بالندگي هستند و نياز دارند كه فردي كتابهاي مختلف را به آنها معرفي كند تا به نوعي ذوق مطالعه در آنها بيدار شود. چون كودكان به كرات از تنوع موضوعي كتابها استقبال كرده اند بويژه كتابهاي علمي، تخيلي و داستاني كه با جذابيت خاصي عرضه شده باشند. جدول آمار مقايسه اي منعكس شده در گزارش شوراي كتاب كودك نشان مي دهد كه در سالهاي اوليه بعد از انقلاب، آثار مكتوب براي كودكان و نوجوانان گسترش چشمگيري داشته است. منصوره راعي از دست اندركاران ادبيات كودكان در بررسي اين روند توضيح مي دهد: بعد از انقلاب اسلامي، ادبيات كودكان چه از نظر كيفي و چه از نظر كمي رشدچشمگيري داشته است كه اين رشد در زمينه كمي بيشتر قابل ملاحظه است. بويژه درسالهاي اول بعد از انقلاب تعداد آثار تاليفي به سطح آثار ترجمه اي مي رسد و آثارخوبي از نويسندگان جوان مشاهده مي شود. اما اكنون در زمينه كتابهاي كودكان در مقايسه با دهه گذشته با نوعي ركود روبه رو هستيم و جا دارد با حل اين مشكلات امكان بالندگي بيشتر براي پديدآورندگان فراهم آيد. آمار خانه كتاب ايران نيز حاكي از كاهش تيراژ كتابهاي كودكان ونوجوانان در سال نسبت 1375 به سال 1369 است. به عبارتي تيراژ متوسط كتابها در اين سالها از10677 17117 به عدد رسيده است. در اين مقايسه 72 درصد كتابهاي كودكان و نوجوانان را در سال 1369 تاليف و درصد 28 را ترجمه تشكيل داده است در حالي كه در سال 1375 اين ارقام به ترتيب 67 و 33 درصد مي باشد. يعني رقم كتابهاي تاليفي در طي همين سالهاي ركود نيز كاهش يافته است. تيراژ كل كتابها نيز از سال 1369 تا سال 1375 از 21346554 كتاب به كتاب 15651993رسيده است. متاسفانه به رغم تلاشي كه انجام شد از تقسيم بندي موضوعي كتابهاي كودكان و نوجوانان و درصدي كه به هر موضوع از كل تيراژ كتاب براي اين گروه سني اختصاص دارد، اطلاع درستي بدست كانون نياورديم پرورش فكري كودكان ونوجوانان نيز كه يكي از عمده ترين ناشران دولتي كتاب براي اين گروه سني است به رغم گذشت يك ماه از درخواست ما در اين زمينه و پيگيريهاي مكرر هيچ گونه اطلاعي را در اختيار ما قرار نداد. به هر حال نكته اصلي در اين مقوله كه مورد تاكيد صاحبنظران است، ناشناخته ماندن دنياي كودك و نوجوان و نيازهاي ذهني - فكري شان است. بي ترديد اين عدم شناخت، امكان ارتقاي ادبيات كودكان ونوجوانان را دشوار مي سازد. دنياي كودكي و نوجواني براي ما بزرگسالان كه خودمان آن را تجربه ناشناخته كرده ايم، مانده است. اساسا در جامعه فرهنگي ما ادبيات كودكان مقوله ناشناخته اي است. در حال حاضر پس از سالها تلاش، در رشته هاي كتابداري واحد 2تنها به ادبيات كودكان اختصاص يافته است. در حالي كه واحد 2اين با توجه به وسعت و اهميتي كه حوزه ادبيات كودك دارد اصلا قابل توجه و كارساز نيست. در حيطه ادبيات كودكان و نوجوانان پرسش هاي بسياري مطرح است. از جمله اينكه چرا در اين عرصه نويسندگان حرفه اي بسيار انگشت شمارند و هر فردي كه به اين حوزه مي آيد در عمل به عرصه هاي ديگر هنري مثل فيلمنامه نويسي روي مي آورد. به راستي دشواريها و نابسامانيها در اين حوزه؟ چيست هنرمندان متاسفانه در جامعه ما درگير مشكلات گوناگوني هستند از جمله آنان، از داشتن برخي امكانات مثل مزاياي بيمه محروم اند. در واقع ما كه به صورت آزاد كار مي كنيم به دليل نبود درامد كافي نمي توانيم حق بيمه آزاد را پرداخت كنيم. زماني وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي طرح هايي را در اين زمينه مطرح كرد اما بي نتيجه فراموش به شد هر حال هنرمندان در جهان پشتوانه هايي به اين شكل فراوان دارند و نويسندگان حرفه اي به راحتي از طريق نوشتن يك كتاب امرار معاش مي كنند. در چند سال گذشته شايدمن پركارترين نويسنده در اين عرصه بودم اما فكر مي كنم به دليل پايين بودن حق تاليف و مشكلات گوناگون ديگر واقعا مشكل مي توان اشتغال حرفه اي در اين عرصه را حفظ كرد. نتيجه چنين روندي همين مي شود كه نويسندگان حرفه اي و با تجربه به سمت تلويزيون و سينما كشانده شوند. در حالي كه هنر بودن فيلمنامه نويسي درمقايسه با نگارش يك كتاب خود مقوله قابل بحثي است. چون يك فيلمنامه درروند فيلمسازي دچار تغييرات بسياري مي شود. وي مي افزايد: به نظر من كتاب; در واقع شاخص فرهنگي است ته سريال. مشكل كودكان ما اين است كه كل دانش آنان منحصر به دانش تصويري، آن هم در حد آنچه از كادر تلويزيون عرضه مي شود، است. در حالي كه مساله انديشيدن با تلويزيون وسينما حل يك نمي شود مقاله يا داستان وقتي خوانده مي شود امكان برگشت به مطالب قبلي هست و واژه ها با توجه به زمينه هاي ذهني خواننده، معاني خاصي مي يابند. در صورتي كه تلويزيون يك تصوير مفهومي را القا مي كند و رد مي شود يعني گذراست. به عبارتي تلويزيون مخزن كلامي مورد نياز كودكان را نمي تواند پر كند. بنابراين كودك بايد با اين مخزن كلامي فقير به كتاب پناه ببرد و واژه ها رابشناسد. در واقع اگر وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي براي كودكان يك برنامه ريزي جدي نكند ما يك ضرر ملي مي كنيم و فردا نمي توانيم پاسخگوي نسل بعدي باشيم. ادبيات كودكان كه در حال حاضر در كشور ما شامل بيش از 20 ميليون تن ازجمعيت روبه رشد و بالنده كشور است، مقوله اي بسيار حساس و جدي به شمار مي آيدكه توجه ويژه اي را مي طلبد. به خصوص كه كودكان از بيشترين زمينه يادگيري برخوردارند. زيرا امروز اين موضوع به لحاظ علمي - تربيتي به اثبات رسيده كه انسان لااقل 80 درصد ويژگي هاي اخلاقي و شخصيتي خود را در دوران كودكي كسب مي كند. جان كلام اينكه دست اندركاران ادبيات كودكان و نوجوانان از ناشر، نويسنده، منتقد و بررسي كننده، همه بر اين موضوع اتفاق نظر دارند كه دشواريها وعوامل بازدارنده در اين عرصه بسيار است و كتابهاي عرضه شده در بازار از نظركمي و محتوايي با نيازهاي اين گروه سني همخواني ندارد. ادامه دارد