Hamshahri corpus document

DOC ID : H-751204-15542S1

Date of Document: 1997-02-23

انتقامجويي از جامعه! بررسي پديده ونداليسم يا تخريب گرايي معمولا اشياء و اموال عمومي مانند شيشه هاي تلفنهاي عمومي، لامپ خيابانها وپاركها، درختان پاركها و اموال مدرسه بيشتر در معرض تخريب وندالها قرار مي گيرند تخريبگرائي از عوارض سرخوردگي، درماندگي و احساس اجحاف است . اشاره: ونداليسم ياتخريبگرايي، پديده اي است كه امروزه در مناطق شهري به شدت شيوع پيدا كرده متاسفانه است ونداليسم در ايران هنوز ناشناخته است و تاكنون در زمينه علل پيدايش و راههاي پيشگيري از اين پديده مخرب تحقيق و بررسي صورت نگرفته است. ونداليسم بيشتر در ميان جوانان مشاهده مي شود وجامعه شناسان از آن به عنوان نوعي مبارزه آگاهانه و با انگيزه هاي قبلي عليه اموال ياد مي كنند. اين پديده تنها مختص جوامع صنعتي نيست، بلكه در مناطقي كه شهرنشيني رو به توسعه ونوعي ناهمگوني در بافت جمعيت بوجود آمده همچنين است، در جوامعي كه بر اثر افزايش جمعيت دگرگوني در نظام ارزشهاي آن صورت گرفته، مشاهده مي شود. چندي پيش دكتر محسني تبريزي عضو هيات علمي دانشكده علوم اجتماعي دانشگاه تهران طي سخناني در انجمن جامعه شناسي به بحث و بررسي مسئله ونداليسم و تخريبگرايي پرداخت كه خلاصه آن از نظرتان مي گذرد. اغلب صاحبنظران و محققان ونداليسم (يا تخريبگرايي )را به مثابه نوعي جنايت خودعنوان مي كنند و آن را به نوعي بزهكاري نوجوانان و جوانان مي دانند. البته ممكن است اين پديده در ميان ديگر گروههاي سني هم مشاهده شود، اما بايد گفت معمولا شيوع آن در ميان افرادي است كه بين 10 تا 25 سال سن دارند. موضوعات ونداليسم متنوع ومتعدد است و از الگوي خاصي تبعيت مي كند. معمولا اشياء و اموال عمومي بيشتر در معرض تخريبوندالها قرار مي گيرند. اموالي مانند: شيشه هاي اماكن عمومي، لامپ خيابانها و پاركها، تلفن هاي عمومي، درختان پاركها، اموال مدرسه و... وندالها براي تخريب ازابزارهاي آلات گوناگوني بهره مي گيرند برنده مثل چاقو، تيغ، پنجه بوكس، مواد رنگي و آتش زا، فندك و... از ابزارهايي است كه آنان به منظور تخريب محيط خويش به كار مي گيرند. كشورهاي غربي غالبا آمار دقيقي از ميزان خسارات وارده توسط وندالها در اختيار دارند. براي مثال شركت ملي راه آهن فرانسه در سال بالغ 1989 بر 20 ميليون فرانك صرف بازسازي و مرمت خرابكاريهاي ناشي ازونداليسم كرده است. شركت اتوبوسراني پاريس چندي پيش گزارش كرد كه سالانه 5 هزار شيشه اتوبوس در اثر اعمال ونداليسم تخريب شده اند. روزنامه لوموند فرانسه درگزارشي، هزينه هاي ناشي ازونداليسم و تخريبگرايي رادر بخش مخابرات، خصوصاتلفنهاي عمومي تنها در منطقه پاريس سالانه بيش ميليون 200از فرانك برآورد كرده است. كميته سناي آمريكا در سال اعلام 1985 كرد بيشترين اعمال ونداليسم در مدارس اين كشور انجام مي گيرد ميليون ) 500 دلار ). كشورهايي مثل آلمان، دانمارك، كانادا، انگليس، سوئد و.. آمار وارقام مشابهي را در موردهزينه هاي ناشي ازونداليسم گزارش كرده اند. اما متاسفانه علي رغم شيوع اين عارضه درايران، هنوز نتوانستيم آماردقيقي در اين زمينه بدست آوريم و هزينه هاي ناشي از ونداليسم هنوز ناشناخته است. دليل اين امر را هم مي توان به نبود سيستم هاي منظم برخورد، جمع آوري و ثبت و ضبطاطلاعات و آمار دقيق دانست. آرا و نظريه صاحبنظران پيرامون ونداليسم: اغلب صاحبنظران معتقدند كه ونداليسم معلول علت واحدي نيست. براساس متغير 8نظريه كلارك مستقل و در عين حال وابسته به هم در بروز رفتارهاي ناهنجار موثرند. اين متغيرها عبارتند از- 1 محيطهاي نخستين تربيتي و تجارب دوران كودكي - 2 توارث كه اين متغير شامل زيرمجموعه هايي از IQقبيل يا ضريب هوشي است. اغلبمطالعات روي مجرمين نشان مي دهد كه اين افراد در مقايسه با غيرمجرمين از ضريب هوشي پايين تري برخوردارند. يعني مجرمين غالبا از عارضه يا جسمي، رواني برخوردارند. - 3 شخصيت مجرمان اين مبحث تحت عنوان شخصيت پرخاشگر برونگرا عكس العملي، ضدجامعه و انتقامجو مطرح گرديده است. - 4 وضعيت اجتماعي اقتصادي و جمعيتي. اغلبمشاهده مي شود كه وندالها جوانند و از جنس مذكر. همچنين داراي تحصيلات پايين هستند. ازنظر شغلي غيرماهرند و از نظر وضعيت تاهل مجردو در طبقات فرودست و پايين جامعه قرار دارند. - 5 وضعيت فعلي زندگي بزهكاران و وندالها نشان مي دهد كه آنها ساكن در مناطق درون شهر هستند وبيشتر در مناطق فقيرنشين سكني دارند. داراي رفقاي بزهكار و منحرفند و به ورزش زايدالوصف علاقه دارند. (خصوصا فوتبال در اروپا ) اجاره، نشينند و در خانه هاي تنگ، كوچك، محدود و حقير زندگي مي كنند. - 6 اين افراد غالبا در محيطهاي تحصيلي درگيرسلسله رفتارهاي خشونت آميزند. درگيري آنها باهمسالانشان بيشتر است. اين عده ميل به كتك كاري دارند وداراي تجربه تنبيه بدني در محيط تحصيلي هستند. داراي مشكلات تحصيلي هستند و ازنظر موفقيت تحصيلي نسبت به گروههاي غيربزهكار پايين اند و داراي دوستاني هستند كه سابقه مجرميت دارند. - 7 شرايط و وضعيت مكاني و موضوعاتي كه وندالها نسبت به آن حساسيت دارند، عبارت است از: خيابانهاي خلوت و بدون گشت. چون اغلب تحقيقات ثابت كرده اند كه در مناطق خلوت كه گشت نيروهاي پليس وجود ندارد، مانند محلهاي متروك، اماكن مخروبه و خانه هاي خالي بيش از ساير مكانها در معرض حمله وندالها قرار دارد. - 8 متغير آخر مربوط به جريانات شناختي ادراكي و انگيزشي است. وندالها غالباقدرت ريسك پذيري پاييني دارند مساله ديگرآنكه براي اعمال خود توجيه پذيري دارند و تصوركيفر پاييني را براي رفتارشان در نظر مي گيرند. اين عده در رفتارهايشان با يك سلسله اختلالات روحي، رواني و عاطفي دست به گريبانند. در مطالعاتي كه استپنس روش مير، كاوان ياكلادستون و... انجام داده اند به عوامل ديگري براي برمي خوريم مثال يكي از اين عوامل، مساله يادگيري و تقليد است. رفتارهاي ستيزه جويانه و پرخاشگرانه از جمله ونداليسم خود مبين تاثيرپذيري از الگوهاي فرهنگي آموخته شده در است اين زمينه بسياري از روان شناسان و روان شناسان اجتماعي از جمله فريوتورنسون اشاره دارد به اين امر كه خشونت، تمايل به خشونت را كاهش نمي دهد. بلكه خشونت موجب خشونت است. بنابراين نظريه بسياري از رفتارهاي ستيزه جويانه و خشونت بار متاثر از الگوهاي فرهنگي آموخته شده و ناشي از مشاهده رفتارهاي خشونت بار در جامعه است. مثلا مشاهده رفتارهاي خشونت بار درسينما و تلويزيون و امثالهم مي تواندتشديدكننده خشونت باشد. از اين رو مشاهده خشونت موجب يادگيري و افزايش پرخاشگري مي شود. يا اشاره به مساله احساس اجحاف است به خصوص اجحاف در زمينه براورده نشدن خواسته ها و توقعاتي كه فرد آنها را به جا يا نابه جا حق مسلم خود مي داند. به قول اريك فروم احساس اجحاف، واكنش فرد نسبت به توزيع غيرمنصفانه و ناعادلانه منابع و امكانات موجود است كه خود به خود به خشم، پرخاشجويي، پرخاشگري و تنفر منجر مي شود. در واقع پرخاشگري خشونت و تخريب است وونداليسم از عوارض سرخوردگي، درماندگي و احساس اجحاف ناشي مي شود. عوامل مربوط به خود دستگاهها و وسايل و اشياءيعني علت درد در خود موضوع است. يا عامل بيماري در خود موضوع در است اينجا دو نكته مهم جلبنظر مي كند. برانگيخته شدن احساس اجحاف و اصرار در به كار انداختن دستگاه خراب مثلا تلفن، احساس اجحاف شخص را برمي انگيزاند و او را به تخريب تلفني ترغيب مي كند. تجربه پروفسور موز نشان مي دهد كه احساس اجحاف و احساس ناكامي دو انگيزه مهم درونداليسم و خرابكاري است. اين تحقيقي كه روي 15 باجه تلفن عمومي درپاريس انجام شد نشان داد كه 90 درصد ازتلفنهايي كه در معرض تخريبوندالها قرار مي گيرد، تلفنهايي هستند كه شماره مورد نظر را نمي گيرند و سكه را هم مي خورند. در چنين شرايطي كه شخص تلفن كننده خود را در انجام كارش موفق نمي داند، خشمگين مي شود و به عنوان واكنش مشت به تلفن مي كوبد. پس به اين ترتيب دليل تخريب صندلي اتوبوسها را هم مي توان به دير رسيدن اتوبوس به ايستگاه نسبت داد. در كنار اين پارامترها، ما پديده اي به نام پديده گلوله برفي داريم. براساس اين نظريه، ديدن يك شيشه شكسته، يا يك سطل لگد خورده، و درب و داغون، ديگران را به زدن مشت و تخريب بيشتر آن شي ءخراب برمي انگيزاند و وجه تسميه اين نظريه با پديده گلوله برفي آن است كه وقتي كسي گلوله اي از برف را به فرد ديگري مي زند، ديگران به تبعيت از او پس مي پردازند در مورد تخريب اشياءهم اين قانون صادق است يعني با ديدن اولين تخريبهاي تخريب، بعدي تداوم و استمرار پيدا مي كنند. يكي ديگر از عوامل گرايش وندالها به تخريب را مي توان به كسب اعتبار و منزلت در گروه به خصوصي در ميان جوانان نسبت داد. در مطالعاتي كه روي جواناني كه به شيشه قطارهاي مسافربري سنگ پرتاب مي كردند، انجام گرفت، مشخص شد كه اين عده از اين عمل به عنوان نوعي شجاعت ياد مي كردند. يعني مي خواستند با اين عمل شجاعت خود را به رخ بقيه اعضاي گروه بكشند. در يك جمع بندي كلي بايد گفت: ونداليسم در مقايسه با ديگر رفتارهاي بزهكارانه و مجرمانه از الگويي پيروي مي كند كه ديگر صور و اشكال رفتار كجروانه را داراست. منتها ويژگيهايي دارد كه آن را از ديگررفتارهاي منحرفانه و كجروانه متمايز مي سازد. مثلا غالبوندالها مذكرند، در گروههاي سني جوان هستند، ميل به انتقام جويي و احساس اجحاف و بيگانگي اجتماعي و سياسي بالا دارند و مجموعه اين عوامل آنها را به انفصال از نظام ارزشها و باورها وامي دارد. اينها مشخصاتي هستند كه درميان وندالها در تمام جوامع وجود دارد و مختص به منطقه اي خاص نيست. در مطالعه روي اين افراد مشخص شده است كه آنان نسبت به گروههاي غيربزهكار نوعي بيگانگي اجتماعي و فرهنگي دارند. و نوعي اختلالات روحي و رواني نظير پرخاشگري، اضطراب و افسردگي در آنها مشاهده مي شود كه گاهي منجربه خودكشي مي شود. البته بايد در نظر داشت كه اين عوامل در نزد اغلب مجرمين و بزهكاران قابل مشاهده است. تنظيم و تلخيص: بنفشه پورناجي