Hamshahri corpus document

DOC ID : H-751127-15146S1

Date of Document: 1997-02-16

گستره ء جهاني فساد اداري اشاره: فساد اداري، اشكال گوناگون و عديده اي دارد كه امروزه به عنوان مشكلي بزرگ در كشورهاي توسعه يافته و درحال توسعه مورد بحث و بررسي قرار گرفته است. اين پديده با گذر زمان، از مرزهاي كشورها گذشته و شكل و ماهيتي فراملي يافته است و به طور روزافزوني پيچيده مي شود. آياروش و ساز وكاري براي شناخت و نيز مبارزه با آن؟ وجوددارد مقاله اي كه مي خوانيد ضمن بررسي جوانب مختلف فساداداري بيان مي دارد كه تضعيف اين جريان نياز به همكاري بين المللي داشته و طبيعتا از عهده يك يا چند دولت خارج نكته است پاياني، آنكه اين نوشته منتخبي است از گزارش نهمين كنگره سازمان ملل متحد در خصوص پيشگيري از جرم و اصلاح مجرمين كه توسط آقاي حجت الله بشارت ترجمه شده است. سرويس مقالات . تاريخچه و كليات. تعريف فساد اداري چه در محافل علمي و چه در مجامع بين المللي سالها مورد بحث بوده است. هم چنين اكنون، به نظر مي رسد كه بيشتر به شيوع آن مي انديشند تا به ريشه آن و اين بدين معني است كه آيا بايد اين پديده را در مفهوم جامع كلمه معني كرد و يا در مفهوم محدود؟ آن البته، دلايل دال بر هر دو مورد متعدد است اما نيازهاي واقعي و ضرورت اقدام سريع، كفه ترازو را به نفع توصيف قابل فهمي كه منجر به كشف تدابير عيني درخصوص طرح هاي ملي و بين المللي گردد پايين مي آورد. يكي از نخستين تعاريفي كه در سال 1931 ارائه گرديد و بهتركردن آن كاري بس دشوار مي نمايد تعريفي است كه ژ. ژسنتوريا در قالب الفاظ ذيل عنوان كرد: فساد اداري به معني استفاده غيرقانوني از قدرت دولتي براي نفع شخصي است. براساس گزارش وزير دادگستري ايتاليا در نوزدهمين كنفرانس وزراي دادگستري اروپا (كه توسط شوراي اروپا درايالت والتا از كشور مالت در 14 و 15 ژوئن 1994 برگزار گرديد ) گروه چند منظوره فساد اداري GME (با حروف نخست كلمات فرانسه ) تعريف موقت و اصلاح پذير زير در خصوص فساد اداري را ارائه نمود: فساد اداري آن چنان كه GME (گروه چند منظوره فساد اداري ) استدلال مي كند عبارت است از رشوه خواري يا هرگونه رفتار ديگر در برخورد با افراد مسئول در بخش دولتي يا بخش خصوصي كه موجب نقض وظائف اين افراد در مشاغل دولتي و خصوصي شده و عامل، مستقيم يا غيرمستقيم كه به قصد كسب امتيازات ناشايست ارتباط برقرار مي كند. به نظر مي رسد كه قطعنامه شماره 7 كنگره هشتم نيز همين تعريف از فساد اداري را ارائه داده باشد. در اين زمينه، مي توان گفت كه فساد اداري نتيجه انحصاري كردن قدرت توام با اقدام نمودن به تصميم گيري بدون داشتن مسئوليت نسبت به انجام آن اين است بدان معني است كه كارمندان بسته به ميزان اخذ امتيازات درقبال ارائه يك خدمت يا يك عمل، و يا با جزم انديشي به هنگام تصميم گرفتن در اين مورد كه چه چيز عايد طرفين مي گردد و اينكه تاچه حد آنها مسئول كارشان خواهند بود دست به فساد اداري مي زنند. بدين ترتيب، امر مسئوليت، تبديل به يكي ازمشكلات اصلي مباحثات بين المللي و هدف نهايي همكاري بين المللي مي گردد. تمايز بين فساد اداري روساي دولت، وزيران و كارمندان عالي رتبه از يك سو و فساد اداري كم اهميت تر كارمندان ماموران جز، گمرك و افراد پليس از سوي ديگر بسيار قوانين سودمنداست ملي برحسب اهميت جرم و معيارهاي ديگر بسيارمتفاوتند همچنانكه اين امر درمورد ساير تخلفات مصداق مي يابد. فساد اداري در دراز مدت نهادها را نيز با خطرمواجه تمايز مي سازد دقيق بين فساد اداري خرد و فساد اداري كلان كار دشواري است و در ضمن نبايد نوع اول را بي اهميت تلقي كرد برعكس، وقتي كه فساد اداري خيلي شيوع يابد به بافت اجتماع نيز آسيب مي رساند چرا كه غالبا فقيرترين وآسيبپذيرترين بخش ها قرباني آن هستند. با وجود اين فساداداري خود مشكلي است كه اساسا بايد توسط دولت حاكم بركشور آسيبديده حل شود كه آن هم در شرايطي كه فساد اداري كلان بيداد مي كند اميد چنداني به حل مشكل نيست. در اينجاتوصيه مي گردد كه جامعه بين الملل به جهت عواقب و آثارفساد اداري كلان در كليه سطوح، نخست بدان بپردازد. فساد اداري خرد و فساد اداري كلان هر دو مي توانند ريشه اي ويا موردي باشند. فساد اداري ريشه اي با تضييع انگيزه هاموجب زيانهاي اقتصادي، با تضعيف نهادها موجب زيانهاي سياسي و با توزيع مجدد ثروت و قدرت بين اغنيا و توانگران موجب زيانهاي اجتماعي مي گردد. مادامي كه فساد اداري حق مالكيت، حاكميت قانون و انگيزه هاي سرمايه گذاري راخدشه دار نمايد، راه توسعه اقتصادي و سياسي مسدود خواهد شدكه در آن صورت دموكراسي معناي خود را از دست خواهد داد. فساد اداري تخلفي است كه معمولا از سوءاستفاده از قدرت نشات مي گيرد. براساس اين مثل كه فراهم آمدن موقعيت منجربه ارتكاب جرم مي گردد، قدرت زياد، زمينه هاي زيادي براي ارتكاب تخلفات سودآور فراهم مي آورد، كه آن خود تاييدكننده اين تئوري است كه قدرت، فساد اداري مي آورد. اگردر خصوص علل تخلفات مربوط به سوءاستفاده از قدرت تحقيقي انجام گيرد اين حقيقت آشكار مي گردد كه هرچند اين تخلفات از حرص و آز و يا ضعف انسان ناشي مي شود، امااكثر مواقع آنها ريشه در موقعيت اجتماعي، اقتصادي و سياسي فرد دارد كه ارتكاب اين تخلفات را آسان مي سازد. اين موقعيت ها هستند كه بايد تغييرشان داد. فساد اداري درمفهوم وسيع كلمه، مي تواند فراملي و يا محلي باشد. در مجموع، به دست آوردن مبالغ هنگفت پول در معاملات بين المللي آسان تر و مطمئن تر است تا در معاملات محلي. حتي وقتي كه يك كلاهبرداري مهم به طور كامل در يك كشور انجام مي گيرد، انتقال سرمايه هاي حاصله به خارج يك عنصر بين المللي به حساب مي آيد. خطرات ناشي از فساد اداري به جهت روابط دو جانبه اين پديده با جرائم فراملي سازمان يافته جدي تر و بزرگترمي شوند. در جهاني كه همواره در حال دگرگوني است و روابطعلت و معلولي بين پديده ها همواره بيشتر مي گردد، عواقب بلند مدت اينگونه روابط سزاوار بررسي و تحقيق است. همكاري بين المللي با توجه به مهارت و زرنگي گروههاي جنايي سازمان يافته فراملي در حال حاضر از اهميت ويژه اي برخوردار بديهي است است كه هدف عمده هرگونه استراتژي مبارزه عليه جرائم سازمان يافته بايد جلوگيري از فساداداري و قطع روابط جرائم سازمان يافته با مقامات سياسي ودادگاههاي كيفري باشد. رشوه هاي اعطا شده به مستخدمين دولت، سياستمداران بانفوذ و كارمندان شركت هاي خصوصي وسيله خاصي است كه عاملين جرائم سازمان يافته براي جلب حمايت از خويش و گمنامي وجلوگيري از اضمحلال فعاليت هاي بين المللي شان بدان متوسل اگرتعريف مي شوند تطهير پول، يعني كتمان منبع غيرقانوني عوايد ناشي از جرم را مورد بررسي قرار دهيم، رابطه ديگر فساد اداري و جرائم سازمان يافته كاملا روشن تطهير مي گردد پول ممكن است شامل اعمالي شود كه به عنوان فساد اداري فرد دريافت كننده پول به حساب آيد. در دزديهاي كلان از خزانه دولت، كارمندان مجرم غالبا سعي مي كنند منافع غيرقانوني شان پنهان بماند و از شگرد سياسي جديدي كه موجب آسيبپذيري شان در كشف آنها گردد در امان بمانند. توصيف فساد اداري. الف - دامنه معضل بررسي و مطالعه شرايطي كه فساد اداري و فراملي كلان، در آن زمينه بهتري براي انجام شدن مي يابد خالي از لطف نيست. سه معيار ذيل از اهميت ويژه اي برخوردارند: - 10 مبلغ: هرچند كه مبالغ از كشوري به كشور ديگر فرق مي كند و ارقام دقيق معني ندارد، محاسبه آسان است: - درصد 5 /100 000از دلار آمريكا ممكن است براي يك كارمندعاليرتبه كه از حيث مقام به صدر جدول نمي رسد جالب باشد. - درصد 5 از 1 ميليون دلار آمريكا در حد مديران دائمي (مديران كل ) مي باشد. - درصد 5 از 10 ميليون دلار آمريكا مبلغي است كه به يك وزير و همكاران اصلي وي تعلق مي گيرد. - درصد 5 از 100 ميليون دلار آمريكا توجه جدي رئيس دولت را به خود جلب مي نمايد. با وجود اين، در بسياري كشورهاسود پول به طرز مضحكي پايين است. بنابراين، بديهي است كه هرگاه پاي پروژه عظيمي به ميان آيد فساد اداري نيز به دنبال آن خواهد آمد، در بسياري از كشورهاي در حال توسعه به ندرت ديده مي شود كه فروش كلان تجهيزات يااجراي يك پروژه بزرگ با فساد اداري كلان همراه نباشد. - 20 فوريت: سياستمداران و حتي مقامات كشورهاي در حال توسعه مي دانند كه مدت سمت و اختيارات آنان ممكن است كوتاه باشد و همين عامل طبيعتا آنها را به اخذ رشوه وادار مي كند. در نتيجه، جالبترين پروژه ها آنهايي هستند كه قيمت خريد، كامل و يا به صورت قسط كلان در مدت كوتاه پرداخت مي شود به طوري كه قسمت اعظم حق العمل توافق شده بايدقبل از آنكه سود برنده پست خود را ترك كند عايد وي شود. بر مبناي كنوانسيوني كه غالبا نيز پذيرفته مي شود، قسمتي از حق العمل مربوط به قسط، عايد كساني مي شود كه به هنگام عقد قرارداد آن پست را اشغال كرده اند حال آنكه بقيه بدهي نصيب كساني مي شود كه به هنگام پرداخت بدهي صاحب پست باشند. تنها يك تدارك كننده شتابزده كل مبلغ بدهي را يك جامي پردازد چرا كه صاحب منصبان بعدي آن پست كمتر حاضر به همكاري خواهند بود. - 30 تخطئه: هرچه دانش تهيه قرارداد پيشرفته تر باشد و يا به نظر چنين آيد، جذبه بيشتري براي منتفعين بالقوه خواهد داشت چرا كه احتمال سرزنش به جهت پرداخت مبالغ زياد كمتر مي شود. هركسي مي تواند قيمت واقعي شكر و يا سيمان خريداري شده در يك روز معين را پيدا كند حال آنكه پيش گويي قيمت يك هواپيماي جنگي با مدل خاص به 21 ميليون دلار /22 5يا ميليون دلار كاري بس دشوار است. براساس معيارهاي ذيل، مي توان زمينه ها يا فعاليت هايي راكه جنبه بيشتري دارند تعيين نمود. هرچه نوع قرارداد عالي تر باشد، جذبه بيشتري براي كارمندان فاسد دارد. به عنوان مثال گونه اي از نوع شناسي به شرح زير اعلام شده است: الف ) هواپيماها، كشتيها و تجهيزات نظامي (از جمله وسايل ارتباط از راه دور ) اهميت عمده دارند. نه تنها مبالغ پول كلان هستند بلكه تكنولوژي بالا و نياز گاه ساده لوحانه به اختفاء سبب مي شود كه زير سوال بردن اعتبار و ارزش تصميم خريد بسيار دشوار گردد. مهلت هاي تحويل ممكن است طولاني باشد، اما ميزان اقساط واريز شده جهت تسهيل دريافت فوري قسمت اعظم حق العمل (رشوه ) بسيار مهم بدين است ترتيب، يك پيش پرداخت 10 درصدي كه به دنبال آن بازپرداخت منظم اقساط صورت خواهد گرفت، ممكن است حداقل شرط تدارك كننده باشد، اما در صورتي كه دولت با 20 درصد پيش پرداخت موافقت كند متعهدله ممكن است استطاعت كسب فوري 7 درصد از حق العمل كامل 10 درصدرا داشته باشد. اين راه حل براي هر دوي تدارك كننده و متعهدله مناسب است اما به طور محسوسي بهاي واقعي كامل را افزايش خواهد داد. ب ) كالاهاي سرمايه اي پروژه هاي عظيم صنعتي و كشاورزي -صنعتي نيز عنصر بسيار مهمي به شمار مي آيد. مبالغ مورد نظر عموما كم هستند اما يك شگرد تكنولوژيك موجب مي گردد پيش پرداختها براي تدارك تجهيزات با سهولت بيشتري تامين گردد. ج ) قراردادهاي بزرگ مهندسي راه و ساختمان، مثل پلها، سدها، جاده ها، فرودگاهها و بيمارستان ها، هزينه هاي گزافي به بار مي آورند و استفاده مشاوران (براي طرح ريزي و نظارت ) و نقشه برداران الزامي مي گردد. شايد مبالغ هنگفتي جهت بسيج منابع لازم باشد اما توجيه پرداخت ماهها قبل از به كارگيري عملي منابع انساني و مادي، بسيار دشوار است. هيچ پيمانكاري حاضر نيست شاهد فروريزي سد يا پل اجرا شده تحت نظر وي باشد، اكثر كساني كه به كشورهاي در حال توسعه سفر مي كنند از ديدن جاده هاي در حال احداثي كه آشيانه مرغان شده اند تعجبي نمي كنند چرا كه نهاد يا سازماني كه بر كار پيمكانكار، كه او نيز سعي در بازستاندن هزينه ها دارد، نظارت ننموده است. د ) همچنين ممكن است مبالغ هنگفتي براي خريد مقادير عظيمي كالا (مانند نفت، كود، سيمان و... ) هزينه گردد. طبيعي است بررسي اين هزينه ها كار مشكلي است و به اين ترتيب رشوه دادن وگرفتن ساده خواهد بود. ه ) بهره گيري از شركت ها و سازمان هايي كه نقش مشاور راايفا مي كنند، خود موجب دريافت رشوه مي شود. اين سازمان هابا پرداختن مبلغي حدود 30 20 تا درصد حق مشاوره خود به فرد يا وزارتخانه يا موسسه اي كه با آنها قرارداد مي بندند مي توانند وضعيت خودرا تثبيت اگر كنند شخصي غير از مشاور از پيش تعيين شده پيشنهاد بهتري ارائه دهد، مي توان اين پيشنهاد را به دلايل فريبنده اي هميشه رد كرد. حق العمل دريافت شده توسط كارمندان مربوطه ممكن است نسبتا كم باشد، اما او احتمالا آن را با روساي خود تقسيم نخواهد كرد. ادامه دارد