Hamshahri corpus document

DOC ID : H-751118-14763S1

Date of Document: 1997-02-07

امثال قرآن مثل، قولي است درباره چيزي كه شبيه است به قولي درباره چيزي ديگر، تا يكي آن ديگري را بيان و مجسم كند. موضوعاتي كه در قرآن مطرح شده، متنوع و زياد است ونمي توان آنها را به طور جزئي برشمرد. در مورد هر كدام ازموضوعات، كتابها و مقالات بسياري نوشته شده است. يكي ازاين موضوعات، امثال قرآن است كه مختصرا در اين مجال به آن اشاره خواهد شد. رسول اكرم (ص ) فرمود: همانا قرآن بر پنج وجه نازل حلال شد، و حرام و محكم و متشابه و امثال، پس به حلال عمل كنيد و از حرام بپرهيزيد و از محكم پيروي كنيد و به متشابه ايمان بياوريد و به امثال عبرت گيريد. ( ) 1 كلمه مثل در هشتاد آيه و كلمه مثل در هشتاد و يك آيه در قرآن مجيد آمده است و مثل و مثل هر دو به امثال جمع بسته مي شود( ) 2 و معناي آن در هر دو مورد، نظير و شبيه مي باشد. در قاموس قرآن آمده است: مثل قولي است درباره چيزي كه شبيه است، به قولي درباره چيزي ديگر تا يكي آن ديگري را بيان و مجسم كند. ( ) 3 امثال قرآن دو گونه است: الف ) امثالي كه واژه مثل در آن ذكر شده است، مانندآيه: ان مثل عيسي، عندالله كمثل آدم خلقه من تراب ثم قال له كن فيكون ( ) 4 (بدرستي كه مثل عيسي در نزد خدا همچون مثل آدم است، اورا از خاك بيافريد سپس فرمود: باش، پس چنان گرديد. ) اين نوع آيات را خداوند براي تذكر و تعقل و تفكر در قرآن آورده است. به آياتي كه در اين مورد آمده است، اشاره مي شود: ولقد ضربناللناس في هذاالقران من كل مثل لعلهم يتذكرون (زمر) 27 ( و ما در اين قرآن براي مردم هرگونه مثلي آورديم، باشد كه متذكر آن شوند. ) وتلك الامثال نضربهاللناس لعلهم يتفكرون (حشر) 21 (و اين مثلها را براي مردم مي زنيم، باشد كه تفكر كنند ). و تلك الامثال نضربهاللناس و مايعقلها الا العالمون (عنكبوت ) 43 (و ما اين مثلها را مي زنيم، تا براي مردم روشن شود و به جز دانشمندان كسي تعقل در آن نخواهد كرد ). ب - امثال ديگري نيز در قرآن وجود دارد كه واژه مثل درآن ذكر نشده است و به آن امثال سائره گويند. بعضي از آيات به دليل بلاغت و سهولت بيان و عمق معاني در ميان مسلمين ضربالمثل شده است و زبانزد خاص و عام شده، يعني در ميان مردم ساري و جاري است و در موارد مختلف در مقام وعظ و نصيحت و يا تذكر و ارشاد از آن استفاده مي شود. به طور مثال وقتي فردي مردم را به نيكي دعوت مي كند، و خود عامل به آن نمي باشد آيه اتامرون الناس بالبر و تنسون انفسكم ( ) 5 آيا مردم را به نيكي امر مي كنيد و خودتان را فراموش كرده ايد. براي او قرائت مي شود و يا در هنگام مصيبت و مرگ كسي آيه انالله و انااليه راجعون ( ) 6 قرائت مي شود و نيز آيات بسياري بعد از انقلاب اسلامي در ميان مردم رواج پيدا كرده است كه از آن جمله مي توان به آيات زير اشاره كرد: جاءالحق و زهق الباطل ان الباطل كان زهوقا (اسراء) 81 (حق آمد و باطل نابود شد، همانا باطل محو و نابود است ) اين آيه از زماني بيشتر در ميان مردم رواج پيدا كرد كه شاه فرار كرد و حضرت امام خميني ( ره ) به ايران مراجعت فرمودند. ان الله لايغير مابقوم حتي يغيرواما بانفسهم (رعد) 12 همانا خداوند حال هيچ قومي را دگرگون نخواهد كرد، تا زماني كه خود حالشان را تغيير دهند. (اين آيه را علماء و روحانيون قبل از پيروزي انقلاب اسلامي در سخنرانيها بسيار اشاره مي كردند ). هل يستوي الذين يعلمون والذين لايعلمون (زمر) 9 (آيا آنانكه مي دانند و آنانكه نمي دانند يكسانند )اين آيه بر سر در كتابخانه هاي مساجد نوشته مي شود. و نريد ان نمن علي الذين استضعفوا في الارض و نجعلهم ائمه و نجعلهم الوارثين (قصص ) 5 (و ما اراده كرديم كه بركساني كه مستضعف در روي زمين هستند منت گذارده و آنها را پيشوايان (خلق ) قرار دهيم وآنان را وارث (ملك ) گردانيم. ) يورثها من يشاء من عباده والعاقبه للمتقين (اعراف ) 128 (هركس از بندگانش را خداوند بخواهد وارث آن مي كند و عاقبت (پيروزي ) براي متقين است. ) ان اكرمكم عندالله اتقيكم (حجرات ) 13 (به راستي كه گرامي ترين شما نزد خدا با تقواترين شماست. ) و من يتق الله يجعل له مخرجا (طلاق ) 2 (و هركس خداترس و پرهيزگار شود خدا راه بيرون شدن از گناهان و حوادث سخت جهاد را بر او مي گشايد. ) و شاور هم في الامر (آل عمران ) 159 (و در كار با آنان مشورت نما. ) و اعتصموابحبل الله جميعا و لاتفرقوا (آل عمران ) 103 (و همگي به ريسمان خداوند چنگ زنيد و متفرق نشويد. ) تعاونوا علي البر و التقوي (مائده ) 3 (به يكديگر در نيكي و تقوا كمك كنيد ) كلوا و اشربوا و لاتسرفوا (اعراف ) 30 (بخوريد و بياشاميد و اسراف نكنيد ) واحسن كما احسن الله اليك (قصص ) 77 (و نيكي كن همچنانكه خداوند به تو نيكي كرد ) انما المومنون اخوه (حجرات ) 10 (به حقيقت مومنان برادر يكديگرند. ) فاستبقوا الخيرات (بقره ) 148 (پس به خيرات بشتابيد ) الابذكر الله تطمئن القلوب (رعد) 30 (بدان كه دل به ياد خدا آرامش يابد. ) لن تنالوا البر حتي تنفقوا مماتحبون (آل عمران ) 92 (هرگز به نيكي و به مقام خاصان نخواهيد رسيد، مگر آنكه ازآنچه دوست مي داريد انفاق كنيد. ) اين آيات نمونه اي از صدها آيه از قرآن كريم است كه مردم به مناسبتهاي مختلف از آن بهره از مي برند خداوند متعال، توفيق عمل به كلام خداوند رحمان براي عموم مسلمين راخواستارم. محمد محمدي پي نوشتها- 1 ترجمه الاتقان في علوم القران سيوطي ص 411 - 2 امثال قرآن علي اصغر حكمت ص 119 - 3 قاموس قرآن ج 7 ص 233 - 4 آل عمران - 559 بقره 44 - 6 بقره 157