Hamshahri corpus document

DOC ID : H-751115-14589S1

Date of Document: 1997-02-04

پيزا; نماد تسليم در برابركليسا ديدگاه تازه يك كارشناس ايراني در مورد برج پيزا برج پيزا براي آفرينش شگفتي و به عنوان نماد تعظيم در برابر كليسا به عمد كج ساخته شده است. با توجه به شكل فيزيكي برج پيزا، اين برج از همان آغاز به گونه اريب ساخته شده و سپس به صورت كنوني به فرم دلخواه در آمده است. اگر برج پيزا كج نبود آيا ارزش آن را داشت كه سالانه ميليون ها بازديدكننده داشته باشد روزنامه رسمي كوريره دلاسراچاپ ايتاليا چندي پيش مقاله اي را در مورد پيش گيري از فروريزي احتمالي برج پيزا درج كرده بود كه بخشي از آن به نقل از يك روزنامه صبح تهران - چنين است: گروهي از مهندسان انگليسي عضوكامپانايل گروپ براي جلوگيري از فرو ريختن طرحي برج، ارايه داده اند و علت انحراف را رسي بودن خاك منطقه دانسته اند و بر اساس مطالعات اين گروه اكنون درزير اين برج از شمال به جنوبآب زيرزميني در جريان است كه مي خواهند با حفر كانال به دور برج با كمك پمپ هاي قوي مسير آب را ازجنوب به شمال منحرف سازند تا گل و لاي رس موجود در آن پايه برج رامحكم تر كند و علاوه بر آن با قرار دادن پايه در سيلندري به عمق متر 40 و قطر 70 متر مقداري تضمين كننده عدم سقوط آن باشد. يعني با اين تمهيدات ناخواسته، سقوط آن را تسريع خواهند كرد و با بر هم زدن موازنه، فشردگي و تراكم مولكولي ذرات كلوئيدي متورم خاك رس با وزن و ارتفاع برج، آن را فرو خواهند انداخت. انسان در خلاقيت هاي خود هميشه خواهان شگفت بودن دست ساخته هاي خود بوده و با مكتوم نگه داشتن شگرد و لم كارهاي خود، اين شگفتي را براي آيندگان به ميراث گذاشته كه نتايج آن عجايب هفتگانه دنياي باستان ياديوار چين و يا همين برج پيزا است كه هر يك در جاي خود و به عللي مايه شگفتي است. برج پيزا اگر كج نبود آياارزش آن را داشت كه سالانه ميليون ها بازديدكننده داشته باشد و در مورد آن تصميم گيري؟ شود به يقين نه. و آنچه به اين برج ارزش بخشيده همين پنج متر انحراف در طول 55 متر ارتفاع آن است كه قرن ها است به همين حالت باقي مانده و به دلايلي مدت هاي مديد ديگر نيز باقي خواهد ماند به شرط آن كه طراحان انگليسي آن را به حال خود بگذارند. سنگ بناي اين برج بر پايه دوهدف گذاشته شد: نخستين هدف شگفتي آفرين بودن بنا است كه اين منظور را مورب بودن آن تامين مي كرد. اما هدف واپسين جنبه نمادين داشتن آن از لحاظ آئين كليسايي و حالت نوعي اكرام و تعظيم به مقدسات و مكانهاي مذهبي مسيحيت است كه اين خميدگي در عظمت برج حاكي از جنبه نمادين آن است. بر پايه چنين ايده هايي بود كه برج پيزا كج پي ريزي شد اما با توجه به محدود بودن ابزار و وسايل در آن زمان، نمي شد آن را به همين صورت مورب و كج بالا آورد. پابرجا ماندن برج تا همين لحظه بيانگر اين واقعيت است كه در واقع با تصميم قبلي و حساب شده به اين كارها پرداخته اند: نخست آن را به صورت گونيا و عمودي بالا آورده و سپس با روندي كه در ادامه مطلب خواهد آمد، شيب و انحراف دلخواه را به آن داده و آن را به صورت فعلي در آورده اند. با اين انحراف بسيار راس برج تا شاقولي زمين كه پنج متر است، دو نتيجه به دست مي آيد: - 1 عاملي كه باعث نيفتادن برج شده ريشه دار بودن برج در زمين است: نشكستن برج به خاطر نوع مصالح و چگونگي بند و بست آن و شكل هندسي و فرم فيزيكي آن است كه منجربه خنثي شدن برايندنيروهاي ثقل حاصل از وزن برج مي شود. در حدود يك سوم از ارتفاع برج، ريشه يا پايه هاي آن است و همين سنگيني وزن ريشه توانسته است قامت برج را در زاويه نگه دارد. گذشته بر آن، با نگاهي به شكل فيزيكي برج مشخص مي شود استقامت و سنگيني موجود در سرتاسر قامت برج در محور وسط آن نيز نهفته است و در محيط ظاهري و اطراف اين استوانه، تنها سر ستون ها وجود دارند. حال اگر در پلان ذهني اين ساختمان سر ستون ها را حذف كنيم و تنها استخوان بندي را فراديد آوريم و در مقياس كوچك گونيائي، از راس اين استخوان بندي به پائين نگاه كنيم و برايند نيروهاي حاصل از جرم كل را بسنجيم، خواهيم ديد بسياري از برايند اوزان ثقلي، همديگر را خنثي آن مي كنند مقدار هم كه باقي مي ماند از طريق استحكام مصالح به كار رفته، به ريشه وزين پايه منتقل و خنثي مي شود. در نتيجه، برج به همين حالت پابرجا باقي مانده و باقي خواهد ماند. با اين توصيف و با توجه به شكل فيزيكي پيزا برج، از همان آغاز به گونه اريب ساخته شده و سپس به صورت كنوني و به فرم دلخواه در آمده ولي است؟ چگونه قدر مسلم اين روند بايد با تاني و ملايمت انجام شود كه اين عمل با ايجاد حفره مستطيل شكل - به عمق ريشه - در جهت مخالف امتداد فروافتادگي تحقق پذيرفته است. طول اين حفره، بستگي به مقدار زاويه شيب فروافتادگي در نظر گرفته شده بود كه پس از انباشته كردن اين چاله از آب و فروكش كردن قسمتي از زير پايه ريشه، برج شروع به فروافتادگي كرده تا مرحله ائي كه طول چاله قسمت مخالف جهت، اجازه داده و در آن نقطه توقف كرده است. پس از خشكانيدن و پر كردن اين حفره، برج به صورت فعلي ومستحكم باقي مانده است. با اين توصيف مي توان پرسيد اگرهمان طور كه گفته شد خاك رس عامل كج شدن برج است (يعني يك سمت از پايه برج مقداري در خاك رس پيشروي داشته )آيا نبايد اين پيشروي در ديگر بخش هاي پايه برج نيز صورت؟ گيرد وآيا نبايد مقداري هم فشار عمودي ثقلي به طرف خاك رس پائين برج وجود داشته باشد تا مقداري از برج نيز درخاك فرو ؟ رود از آن جا كه در بررسي استحكام و كژي برج پيزا به خاك رس نيز اشاره شده بد نيست به ويژگي هاي اين خاك نيز اشاره كنيم. در شهر رفسنجان هر خانه ائي كه ساخته مي شود پس از مدتي شكاف عميق و پهن در سرتاسر ديوار و سقف به وجود مي آيد. علاوه بر خطرآفريني، مشكلات بارندگي و نفوذ آب باران و... نيز به بار مي آيد. اهالي رفسنجان به گويش محلي خود به اين پديده درم زمين مي گويند. جالب اين كه اين مشكل پس از پيدايش پمپ هاي سانتري فوژ براي چاه هاي عميق به وجود آمده است. يعني در گذشته ها كه هنوز سطح آبهاي زيرزميني پائين نبود اين مشكل وجود نداشت. خاك رس جذبكننده رطوبت است. يعني مقداري از ملكول هاي آب را به خود مي پذيرد و به صورت يك ماده كلوئيدي چسبنده در مي آورد كه با اين مقدار آب جذب شده و متورم شدن، فضاي بيشتري را در اختيار مي گيرد. پوسته زمين بر اثر بالا بودن سطح آبهاي زيرزميني در دوران هاي گذشته اين رس را به صورت مرطوب و متورم و حجيم همراه خود داشته است. حال با پيدايش پمپ ها و چاههاي عميق و به هم خوردن اكوسيستم بر اثر كشيدن آبهاي زيرزميني در نهايت خشك شدن و كم رطوبت شدن اين رس، لايه هاي خاك مقدار حجم خود را كاهش مي دهند و اين كاهش دردرم ساختمانها خود را نشان در مي دهد منطقه ده شيخ كه درون شهر رفسنجان است. چنين موردي وجود ندارد و علت فقط وجود كشتزار و باغ در نزديك آن است. يعني آبياري و فروكش كردن آب در لايه هاي سطحي زمين، خاصيت تورمي به رس مي بخشد. اين لايه مستحكم به وجود آمده، آستري محافظي در برابر واكنش هاي رس خشك زيرين است. اين مورد در همه باغ ها و كشتزارهاي اطراف شهر صادق است و اين فقط خود شهر است كه توسط پمپ هاي مناطق اطراف آبهاي زيرزمين خود را از دست داده و اين حالت را پيدا كرده است. احمد فتحي - كرمان