Hamshahri corpus document

DOC ID : H-751113-14404S1

Date of Document: 1997-02-02

شب عاشقان بي دل، چه شبي دراز باشد به مناسبت شبهاي احيا خداوند عالم يكي از شبهاي سال را شب قدر قرار داده و آن را بر شبهاي ديگر سال، برتري و فضيلت بخشيده و در قرآن كريم درباره آن مي فرمايد: شب قدر ازهزار ماه برتر است. درباره وجه تسميه ليله القدر قول هاي زيادي در تفسيرهاي قرآن آمده كه از جمله مي توان به موارد زير اشاره نمود: شب قدر به معني شب تقدير، يعني خداوند همه وقايع و امور سال آينده رادرآن شب مقدر فرموده و بر آن حكم مي كند. شب قدر به معني شب شرف و منزلت. از آن جهت كه اين شب داراي شان و منزلتي ويژه است به آن شب قدر گفته مي شود، اين مفهوم در قرآن كريم نيز آمده است: ما قدرواالله حق قدره يعني قدر و منزلت خداي تعالي را آن چنان كه حق قدر اوست نشناختند. شب قدر به معني شبي كه خداوند عالم، نزول قرآن كريم را در آن شب تقدير نموده است. شب قدر به مفهوم شبي كه فرشتگان بر زمين فرود آمده و در تنگنا و مضيقه قرار مي گيرند. در قرآن كريم شب قدر به طور قطعي معين نشده است اما وجود آيات انا انزلناه في ليله القدر يعني ما قرآن را در شب قدر نازل كرديم و شهر رمضان الذي انزل فيه القرآن يعني ماه رمضان ماهي است كه قرآن در آن نازل شده است، بنابراين با توجه به آيات قرآني مي توان گفت كه به طور حتم شب قدر در ماه مبارك رمضان است. تعيين دقيق شب قدر از نگاه معصومين نشان دهنده آن است كه شب قدر يكي ازشبهاي نوزده، بيست ويك و بيست و سوم ماه رمضان است، روايت است كه عبدالله بن رئيس انصاري به علت واقع شدن خانه اش در اطراف مدينه نمي توانست هر شب براي شبزنده داري به مدينه بيايد، از اين رو از رسول اكرم درخواست نمود كه يك شب را معين نمايد تا در آن شب به مدينه بيايد و ازفضاي معنوي آن شب در كنار پيامبر گرامي بهره مند شود. رسول اكرم ( ص ) نيز شب بيست و سوم را معين فرمود. شب قدر، شبي از شبهاي رمضان است، يك شب از شبهاي رمضان كه در اخبار و احاديث در اينكه كدام شب از شبهاي ماه رمضان شب قدر است اختلاف وجود دارد. گروهي از مخبران و محدثان، شب اول ماه رمضان را شب قدر مي دانند، گروهي براين باور هستند كه شب بيست و هفتم رمضان، شب قدر است. اما بيشتر محدثان شيعه در اين قول اتفاق نظر دارند كه شب قدر، يكي از شبهاي احياء است. شبي است كه در نوزدهم، بيست و يكم يا در بيست و سوم رمضان واقع شده است. شايد از رحمت هاي ماه رمضان باشد كه مومنان، تمام شبهاي رمضان را به اعتبارشب قدر، به عبادت مي پردازند و براي آخرت خويش توشه ايمان برمي دارند. شب قدر، هر كدام از شبهاي رمضان باشد، در فضيلتش لسان الغيب اينگونه مي گويد: دوش وقت سحر از غصه نجاتم دادند وندر آن ظلمت شب، آب حياتم دادند بي خود از شعشعه پرتو ذاتم كردند باده از جام تجلي صفاتم دادند چه مبارك سحري بود و چه فرخنده شبي آن شب قدر كه اين تازه براتم دادند در منزلت ماه رمضان و شبهاي آن رسول اكرم ( ص ) در خطبه اواخر ماه شعبان مي فرمايد: اي مردم! ماه خداي متعال، با بركت و رحمت و آمرزش به سوي شماآمده است. اين ماه در نزد خدا، برترين ماه هاست. روزهايش بهترين شبهايش روزها، بهترين شبها و ساعاتش بهترين اين ساعت هاست ماه ماهي است كه شما به مهماني خدا دعوت مي شويد و درشمار افرادي قرار مي گيريد كه مشمول بزرگواري خدايند. نفس شما در اين ماه تسبيح خداوند است. خواب شما عبادت است و اعمال شمامقبول درگاه خدا و دعاي شما مستجاب است. از خداوند خود با نيت هاي صادقانه و بادل هايي پاك بخواهيد كه شما را براي روزه داشتن آن و تلاوت كتابش قرآن، توفيق دهد و چه تيره بخت است كسي كه در اين ماه بزرگ از غفران و آمرزش خداوند محروم بماند. روزه داشتن در ماه رمضان، شكستن بت نفس است براي تجلي ايمان، ايمان به باورهايي كه در عمل بايد عينيت داشته باشند و ارزش انساني اهل ايمان، در همان باورهاي عيني و عملي است. پيامبر اكرم ( ص ) در فوايد روزه مي فرمايد: هر چيزي زكاتي دارد، زكات بدن روزه است، روزه بگيريد تا سالم و تندرست باشيد. روزه در تمامي اديان به خاطر فوايد آن واجب شده است، در طب پرهيزاز سنتي، غذا و روزه داشتن بويژه درماه رمضان جايگاهي والا ابن سيناي حكيم دارد داشتن روزه را به بيماران خود واجب مي كرد. شبهاي احيا در اعتقاد شيعه از قربت و منزلت خاصي برخوردار است. در اين شبها شيعيان تا سحر به عبادت و خواندن قرآن و دعا مشغول هستند، برخي در خانه و بسياري در مساجد اعمال و مراسم احيا را به جا مي آورند. بعضي سراسر شب را بيدار مي مانند و برخي تا پاسي از شب به خواندن دعا ونيايش پروردگار مي پردازند، در شبهاي قدر روزه داران پس ازخواندن نماز مغربو عشا مانند شبهاي ديگر افطار مي كنند، در اين شبها غذاهاي مخصوصي مي خورند تااز نظر عاطفي آمادگي پيدا كنند. پس از صرف افطار و كمي استراحت آنهايي كه قصد شب زنده داري و راز و نيازبا خدا را دارند براي پاس داشت شبهاي احيا به مسجد مي روند و هركسي جاي مناسبي را انتخاب و جا نمازش را پهن مي كند. هر يك از شبزنده داران شبقدر مهر و تسبيح و گاهي تربت سيدالشهدا، يك جلد قرآن مجيد و يك كتابدعاي مفاتيح الجنان به همراه مي برند. دعاهايي كه در شبهاي احيا مي خوانند همان دعاهاي شبهاي ماه رمضان و دعاهاي مخصوص شبهاي احيا است. دعاهاي مخصوص شبهاي احيا عبارتند از: جوشن جوشن كبير، صغير، دعاي توسل به ائمه، مجير، دعاي اللهم اني امسيت... و دعاي اللهم اني اسئلك... دعاي جوشن كبير مشهورترين و متداولترين دعايي است كه در شبهاي احيا خوانده مي شود. اين دعا را بعد از همه دعاها مي خوانند و يك نفر كه صدايي خوش و رسا دارد دعا را خوانده و ديگران آهسته آن را زمزمه مي كنند. در شب نوزدهم، علاوه بر اين دعاها دو دعاي ديگر هم خوانده مي شود، شب بيست و يكم هم دودعاي ديگر خوانده مي شود. در شبهاي احيا قرائت چند سوره از منزلت خاصي برخوردار است. از جمله سوره هاي قدر، دخان، روم و عنكبوت. آنها كه وقت دارند و خود را مقيد مي بينند در هر شب از شبهاي رمضان هزار مرتبه سوره قدر را قرائت مي كنند. نمازهاي مستحبي نيز در شبهاي قدر، علاوه بر نمازهاي واجب خوانده مي شود، مانند نماز نافله، نماز انافتحنا، نماز سه حمد وسوره اي، نماز هزار ركعتي، نماز هفت قل هواللهي، نماز صدركعتي و نماز قضا. آخرين عمل در شبهاي احيا، قرآن به سر گذاشتن است كه با تشريفات خاصي برگزار مي شود. پيش نماز براي شروع مراسم قرآن به سرگذاشتن درمحراب مي ايستد و دستور مي دهد چراغ ها را خاموش كنند. آنگاه پيش نماز اهميت قرآن به سرگذاشتن را توضيح مي دهد و از حاضران مي خواهد در حالي كه از گناهان خود استغفار مي كنند قرآنها را بر سر بعد بگيرند هر كس قرآنش را بر سرگذاشته و با دست راست آن را نگه مي دارد و دست ديگر را به سمت آسمان بلند مي كند. پس از آنكه همه قرآن به سر گذاشتند، پيشنماز خداوند را به قرآني كه در اين شبهاي قدر نازل شده قسم مي دهد تا گناهان همه حاضران مجلس را بيامرزد. سپس خداوند را به چهارده معصوم قسم مي دهد واز احيا گزاران مي خواهد كه ده مرتبه بگويند بك يا الله بلافاصله همه با صداي بلند و با تضرع در حالي كه با چشمان تقاضامندشان نگاهي به سوي آسمان دارند تكرار مي كنند بك يا الله. مي گويند هر كس در شبهاي احيا بخوابد از رحمت حق بي نصيب مي شود. احياگزاران عقيده دارند اگر اعمالشان در شبهاي احيا خصوصا شب بيست و سوم كه به شبمزد معروف است مورد قبول درگاه الهي واقع شود خداوند از خير گناهانش مي گذرد. چرا پيامبر اكرم (ص ) و ائمه اطهار (ع ) شبهاي قدر را مخفي نگه داشته اند و زمان آن را به طور صريح روشن؟ نساخته اند شايد به آن جهت كه مومنان شبهاي بيشتري از ماه مبارك رمضان را به اميد شب قدر پاس بدارند و در احياي آن بكوشند. اين حكمت در برخي از عبادات نيز منظور شده است، مثلا اسم اعظم پروردگار دربين اسامي خداي تعالي به طور صريح مشخص نشده تا مومنان، هم اسامي جلاله را حرمت نهاده و در حكم اسم اعظم بدانند. از پيامبر اكرم (ص ) نقل است كه: من قام ليله القدرايمانا و احتسابا غفرله ما تقدم من زنبه يعني كسي كه شب قدر را از روي ايمان و حسابرسي برخيزد، خداوند وي را مشمول مغفرت خود قرار مي دهد و گناهان گذشته اش رامي آمرزد. آيت الله جوادي آملي در فضيلت ماه مبارك رمضان مي گويد: ماه مبارك رمضان در روايات به عنوان راس السنه شناخته شده است. يعني اول سال. همچنين از ادعيه مربوط به ماه مبارك برمي آيد كه هذااول السنه پس ماه رمضان، موقع شروع است. هر ماهي يك نمره اي دارد. يعني اول و هر سالي نيز نمره اي ماه دارد، مبارك رمضان نمره السنه است. ولذااخيار واوليا، اول سالشان را ماه مبارك مي دانند، كشاورزان مثلا اول سالشان پائيز است. مردم عادي اول فروردين را اول سال مي دانند ولي كساني كه در راه تهذيب و خودسازي گام برمي دارند، سود و زيان اخلاقي خود را از اين ماه مي سنجند. احمد حسيني دانشجوي دانشگاه تهران با اشاره به فرارسيدن شبهاي قدر مي گويد: شب قدر شبي است كه از هزار ماه برتر است، طبق روايات اسلامي حضرت فاطمه (ع ) حسن ( ع )، و حسين (ع ) را در زمان كودكي تا سحر بيدار نگه مي داشت تافضيلت اين شب را درك كنند. در اين شب قدر، مراسمي را برگزار مي كنند، بدين ترتيب كه با قرآن سرگرفتن، صدا كردن چهارده معصوم، خواندن دعاي ابوحمزه وجوشن كبير سعي مي كنند موردلطف الهي واقع شوند. پيشه ور ساكن تهران ضمن تاكيد بر مقدر شدن زندگي يك سال انسان در شب قدرمي گويدآنطور كه در احاديث آمده، احيا در لغت عرب به مفهوم زنده كردن و زنده نگهداشتن شب قدر است، شبهاي نوزدهم، بيست و يكم و بيست و هفتم و بيست و سوم ماه مبارك رمضان و بنا به روايتي نيمه شعبان هم جزو شبهاي قدر هستند. شب قدر يكي از اين شبهاست، يعني شب اندازه گيري، شبي كه در يك سال آنچه كه به سر انسان بيايد مقدر مي شود و در نتيجه به امضاء امام رمضان ( عج ) مي رسد. در اين شب آدمي مي كوشد خود را در درياي مواج شب قدر غرقه كند، فضيلت اين شب با اينكه در ماه مبارك رمضان است ولي به خاطر ضربت خوردن مولي الموحدين ( ع ) است.