Hamshahri corpus document

DOC ID : H-751111-14348S1

Date of Document: 1997-01-31

تفسير سوره قدر ظاهرا مراد از قدر تقدير و اندازه گيري است، پس شب قدر شب اندازه گيري است، خداي تعالي در آن شب حوادث يك سال را يعني از آن شب تا شب قدر سال آينده را تقدير مي كند. علامه فقيد سيدمحمدحسين طباطبايي سوره قدر مكي است و پنج آيه دارد. بسم الله الرحمن الرحيم انا انزلناه في ليله القدر ( ) 1 و ما ادريك ما ليله القدر ( ) 2 ليله القدر خير من الف شهر ( ) 3 تنزل الملئكه و الروح فيها باذن ربهم من كل امر ( ) 4 سلام هي حتي مطلع الفجر ( ). به 5 نام خداوند رحمان و رحيم. ما اين قرآن عظيم الشان را (كه رحمت واسع و حكمت جامع است ) در شب قدر نازل كرديم ( ) 1 و توچه مي داني شب قدر؟ چيست ( ) 2 شب قدر (درمقام مرتبه )از هزار ماه بهتر و بالاتر است ( ) 3 در اين شب فرشتگان و روح (يعني جبرئيل ) به اذن خدا از هر فرمان (و دستورالهي و سرنوشت خلق ) نازل مي شوند ( ) 4 اين شب رحمت و سلامت و تهنيت است تا صبحگاه ( ) 5 بيان آيات اين سوره نزول قرآن در شب قدر را بيان مي كند، و آن شب را تعظيم نموده از هزار ماه بالاتر مي داند; چون در آن شب ملائكه و روح نازل مي شوند، و اين سوره، هم احتمال مكي بودن را دارد، و هم مي تواند مدني باشد، و رواياتي كه درباره سبب نزول آن از امامان اهل بيت ( عليهم السلام ) و از ديگران رسيده خالي از تاييد مدني بودن آن نيست، وآن رواياتي است كه دلالت دارد بر اينكه اين سوره بعد از خوابي بود كه رسول خدا (صلي الله عليه وآله وسلم ) ديد، و آن خواب اين بود كه ديد بني اميه بر منبر او بالا مي روند، و سخت اندوهناك شد، و خداي تعالي براي تسليتش اين سوره را نازل كرد (و در آن فرمود شب قدر بهتر از هزار ماه حكومت بني اميه است ). انا انزلناه في ليله القدر ضمير درانزلناه به قرآن برمي گردد، و ظاهرش اين است كه: مي خواهد بفرمايد همه قرآن را در شب قدر نازل كرده، نه بعضي از آيات آن را، مويدش هم اين است كه تعبير به انزال كرده، كه ظاهر در اعتبار يكپارچگي است، نه تنزيل كه ظاهر در نازل كردن تدريجي است. و در معناي آيه مورد بحث آيه زير است كه مي فرمايد: و الكتاب المبين انا انزلناه في ليله مباركه ( ) 1 كه صريحا فرموده همه كتاب را در آن شب نازل كرده; چون ظاهرش اين است كه نخست سوگند به همه كتاب خورده، بعد فرمود اين كتاب را كه به حرمتش سوگند خورديم، در يك شب و يكپارچه نازل كرديم. پس مدلول آيات اين مي شود كه قرآن كريم دو جور نازل شده، يكي يكپارچه دريك شب معين، و يكي هم به تدريج در طول بيست و سه سال نبوت كه آيه شريفه وقرانا فرقناه لتقراه علي الناس علي مكث و نزلناه تنزيلا( ) 2 نزول تدريجي آن را بيان مي كند و همچنين آيه زير كه مي فرمايد: و قال الذين كفروالولا نزل عليه القران جمله واحده كذلك لنثبت به فوادك ورتلناه ترتيلا. ( ) 3 و بنابراين ديگر نبايد به گفته بعضي ( ) 4 اعتنا كرد كه گفته اند: معناي آيه انزلناه اين است كه شروع به انزال آن كرديم، و منظور از انزال هم انزال چند آيه از قرآن است، كه آن شب يكباره نازل شد نه همه آن. و در كلام خداي تعالي آيه اي كه بيان كند ليله مذكور چه شبي بوده ديده نمي شود بجز آيه شهر رمضان الذي انزل فيه القران ( ) 5 كه مي فرمايد: قرآن يكپارچه در ماه رمضان نازل شده، و با انضمام آن به آيه مورد بحث معلوم مي شود شب قدر يكي از شبهاي ماه رمضان است، و اما اينكه كداميك از شبهاي آن است در قرآن چيزي كه بر آن دلالت كند نيامده، تنهااز اخبار استفاده مي شود، كه ان شاءالله در بحث روايتي آينده بعضي از آنها از نظر خواننده مي گذرد. در اين سوره آن شبي كه قرآن نازل شده را شب قدر ناميده، و ظاهرا مراد ازقدر تقدير و اندازه گيري است، پس شب قدر شب اندازه گيري است، خداي تعالي در آن شب حوادث يك سال را يعني از آن شب تا شب قدر سال آينده را تقدير مي كند، زندگي، مرگ، رزق، سعادت، شقاوت و چيزهايي ديگر از اين قبيل را مقدر مي سازد، آيه سوره دخان هم كه در وصف شب قدر است بر اين معنا دلالت دارد: فيها يفرق كل امر حكيم امرا من عندنا انا كنا مرسلين رحمه من ربك ( ) 6 چون فرق به معناي جداسازي و مشخص كردن دو چيز از يكديگر است، و فرق هر امر حكيم جز اين معنا ندارد كه آن امر و آن واقعه اي كه بايد رخ دهد را با تقدير و اندازه گيري مشخص سازند. و از اين استفاده مي شود كه شب قدر منحصر در شب نزول قرآن و آن سالي كه قرآن در آن شبش نازل شد نيست، بلكه با تكرر سنوات، آن شب هم مكرر مي شود، پس در هر ماه رمضان از هر سال قمري شب قدري هست، كه در آن شب امور سال آينده تا شب قدر سال بعد اندازه گيري و مقدر مي شود. براي اينكه اين فرض امكان دارد كه در يكي از شبهاي قدر چهارده قرن گذشته قرآن يكپارچه نازل شده باشد، ولي اين فرض معنا ندارد كه در آن شب حوادث تمامي قرون گذشته و آينده تعيين گردد. علاوه براين، كلمه يفرق به خاطراينكه فعل مضارع است استمرار را مي رساند، در سوره مورد بحث هم كه فرموده: شب قدر از هزار ماه بهتر است و نيز فرموده: ملائكه در آن شب نازل مي شوند مويد اين معنا است. پس وجهي براي تفسير زير نيست كه بعضي ( ) 7 كرده و گفته اند: شب قدر در تمام دهر فقط يك شب بود، و آن شبي بود كه قرآن در آن نازل گرديد، و ديگر تكرار نمي شود. و همچنين تفسير ديگري كه بعضي ( ) 8 كرده و گفته اند: تا رسول خدا (صلي الله عليه و آله وسلم ) زنده بود شب قدر در هر سال تكرار مي شد، و بعد از رحمت آن جناب خدا شب قدر را هم از بين برد. و نيز سخن آن مفسر ( ) 9 ديگر كه گفته: شب قدر تنها يك شب معين در تمام سال است نه در ماه رمضان. و نيز سخن آن مفسر ديگر كه گفته ( ): 10 شب قدر شبي است در تمام سال، ولي در هر سال يك شب نامعلومي است، در سال بعثت در ماه رمضان بوده در سال هاي ديگر در ماههاي ديگر، مثلا شعبان يا ذي القعده واقع مي شود; هيچ يك از اين اقوال درست نيست. بعضي ( ) 11 ديگر گفته اند كلمه قدر به معناي منزلت است و اگر شب نزول قرآن را شب قدر خوانده به خاطر اهتمامي بوده كه به مقام و منزلت آن شب داشته، و يا عنايتي كه به عبادت متعبدين در آن شب داشته. بعضي ( ) 12 ديگر گفته اند: كلمه قدر به معناي ضيق و تنگي است و شب قدر را بدان جهت قدر خوانده اند كه زمين با نزول ملائكه تنگ مي گردد. و اين دو وجه به طوري كه ملاحظه مي كنيد چنگي به دل نمي زند. ادامه دارد پانوشتها: ( ) 1 سوگند به كتاب ما مبين آن را در شبي مبارك نازل كرديم. سوره آيه 3 دخان. ( ) 2 ما قرآني بر تو نازل كرديم كه به صورت آيات جدا از هم مي باشد تا آن را تدريجا و با آرامش بر مردم بخواني. و به طور قطع اين قرآن را ما سوره نازل كرديم اسراء آيه. 106 ( ) 3 آنانكه كافر شدند گفتند: چرا قرآن يكباره بر او نازل نشد بلكه يكباره نازل نكرديم، تا قلب تو را ثبات و آرامش بخشيم، و بدين منظور آيه آيه اش كرديم. سوره فرقان آيه. 32 ( ) 4 مجمع البيان ج 10 ص. 518 ( ) 5 سوره بقره آيه. 185 ( ) 6 در آن شب هر حادثه اي كه بايد واقع شود خصوصياتش مشخص و محدود مي گردد، اين امري است خلف ناپذير، امري است از ناحيه ما كه اين ماييم فرستنده رحمتي از ناحيه پروردگارت. سوره دخان آيه. 6 ( ) 7 تفسير قرطبي ج 20 ص. 135 ( ) 8 مجمع البيان ج 10 ص. 518 ( ) 9 تفسير قرطبي ج 20 ص. 135 ( ) 10 روح المعاني ج 30 ص. 190 ( 12 11 و) مجمع البيان ج 10 ص. 518