Hamshahri corpus document

DOC ID : H-751109-14215S1

Date of Document: 1997-01-29

ارزشها و بركات صيام ( ) 6 فلسفه اجتماعي روزه در يادداشتهاي پيشين، ارزشهاي معنوي و برخي از منافع جسماني و بهداشتي روزه را به اختصار متذكر گرديديم، اما در كنار همه اين ارزشها و بركات، مسائل مهم ديگري نيز هست كه هنگام بحث در پيرامون اين فريضه نبايد از آن غفلت ازجمله كرد اين مسائل، توجه به ابعاد اجتماعي و اصلاحي روزه در روابط انساني است. در وسايل الشيعه، روايتي از آموزگار بزرگ فرهنگ تشيع، امام جعفر صادق (ع )نقل گرديد كه در آن به صراحت بر تاثير اصلاحي و اجتماعي روزه تاكيد شده است. در اين روايت از امام ششم پرسيده اند: چرا روزه واجب؟ شد ايشان در پاسخ فرموده اند: ليجد الغني مضض الجوع فيحنوا علي الفقير. تا ثروتمندان نيز بتوانند تلخي گرسنگي را احساس كنند و بر تنگدستان ترحم نمايند (وسايل / ج 7 / ص ) 3 اين مسئله كه امام صادق (ع ) بر آن تاكيد فرموده، نه فقط درباره روزه صادق است، بلكه اصلي عام از قانونمنديهاي تربيتي زندگي انسان مي باشد. زيراهنگامي كه انسانها در برخورد با مشكلات اجتماعي، دركي عيني و حسي نداشته باشند، به سختي بر اهميت آن وقوف كسي مي يابند كه بار دردي سهمگين بر تن خويش نكشيده باشد هيچگاه رنجهاي دربند كشيدگاني را كه به شلاق ستم مي سوزند نمي فهمد و كسي كه تحقير استثمارگران را همچون صاعقه اي بر فراز سر خود نديده باشد، اعماق اين ستم انساني و متعفن را احساس نخواهد كرد. به همين اعتبار كسي كه گرسنگي را به صورت متداوم و متوالي تجربه نكرده باشد از حال گرسنگان خبري نخواهد داشت. در اين زمينه امام موسي بن جعفر ( ع ) فرمايشي عميق دارند كه سخت تكان دهنده و عبرت انگيز است: انما يعلم شده الجور من حكم عليه تنها به كسي قادر است مفهوم شكننده و ] صعب [ ستم را بفهمد كه در حق او ستم شده باشد. باري، قدرت ويرانگر نسيان و فراموشي، همواره مجال عبرت اندوزي و توجه انسان به فضيلت و عدالت و همه مفاهيم انساني را از ميان مي برد و به جاي آن، موجودي حقير و تنك مايه كه به حقارتهاي محدود و روزمرگي هاي ناپايدار دلخوش است برجاي مي نهد. به گفته مورخ بزرگ ايران ابوالفضل بيهقي: سير خورده، گرسنه را مست و ديوانه پندارد (تاريخ بيهقي / ص ) 129 بنابراين لازم است انسان براي دگرگون ساختن ادراك و فهم خود نسبت به شرايط همنوعان خويش، از آزمونهايي همچون روزه بگذرد. تعالي اجتماعي انسان منوط به همين آزمونها و تربيت و بهسازي روحاني است. حضرت فاطمه زهرا ( س ) در جستاري از خطابه اي كه در مسجد پيامبر در حضور مردم مدينه -و در انتقاد و استيضاح خليفه - ايراد فرموده است، فلسفه روزه را بدينگونه تشريح مي كنند: والصيام تثبيتا للاخلاص خداوند روزه را براي تثبيت اخلاص مردمان واجب كرد. (احتجاج /طبرسي /ج 1 ص ) 99 اين مسائل، بخشي از ارزشهاي جنبي فريضه صيام محسوب مي شود. با اينحال محورو مركز عبادت روزه، همانا، تهذيب و تنبيه نفس اماره در وجود انسان است. روزه عبادتي ژرف و شيرين است كه تلخي گرسنگي را به حلاوت تعالي درهم مي شكند زيرا اين فريضه به دستور پروردگار جاري شده و به اراده انسان اجرا از مي شود اينرو درست در جهت عكس ويرانگري استثمار و گرسنگي هاي ناشي از فقر و بيچارگي عمل مي كند. اين مسئله درست نظير دو گفتار پيامبر اكرم (ص ) است كه يكبار فرموده اند: چون فقر از دري وارد شود، كفر نيز از همان در وارد خواهد شد و در كلامي ديگر فرمودند: الفقر فخري - فقر، افتخار من است. نكته در ارادي بودن دومي و تحميلي بودن فقر از نوع نخست است. فقري كه مقارن كفر است، محصول بي عدالتي، بيچارگي و جهل و آزمندي و پليدي گروهي اندك است. حال آنكه انتخاب فقر از سوي مردمان متعالي، در حقيقت از سر استغناء و بي نيازي، و تحقير ماديات و پرورش مدارج روحاني است. تا باد چنين بادا...