Hamshahri corpus document

DOC ID : H-751109-14166S1

Date of Document: 1997-01-29

فرسودگي اسكناس، ثروتي كه هدر مي دهيم مراقبت و نگهداري از اسكناس يك صرفه جويي بزرگ ملي است يك كارمند بانك: بسياري از مردم در حفظ و نگهداري اسكناس هاي خود دقت كافي به خرج نمي دهند. اگر هركدام از شهروندان از كيف پول استفاده كنند، به طور حتم اسكناس ها با اين سرعت فرسوده نمي شوند. پولهاي كاغذي كه در بين مردم ردوبدل مي شود به عنوان ثروت ملي بايد به صورت بهينه مورد استفاده قرار گيرد و مردم بايد با استفاده از كيفهاي مخصوص حداكثر مراقبت را از اين ثروت ملي به عمل آورند. به گفته صاحبنظران نگهداري صحيح از پول علاوه بر كمك به خزانه دولت، به حفظ سلامتي و بهداشت مردم كمك مي كند. وقتي مردم پولهاي كاغذي را مچاله مي كنند در حقيقت سطح آسيبپذيري آنها در برابر آلودگي هاي محيطي را افزايش مي دهند. يكي از راههاي مقابله با اين پديده استفاده از چك و ديگر امكاناتي است كه گردش پول را به حداقل كاهش مي دهد. سير تكامل پول بشر در مبادلات خود قبل ازرواج پول از اشياي گوناگوني استفاده مي كرد و نوع اشياي مورد استفاده در اجتماعات مختلف با هم فرق داشت و به عواملي از قبيل آب و درجه هوا، تمدن، محل سكونت و خصوصيات زندگي افراد وابسته بود. مشكلات حمل و نقل و مسائل ايمني نگهداري فلزات گران قيمت سبب ضرب مسكوكات مختلف و رواج اولين آنهاشد سكه در ايران از طلابه نام دريك در قبل 516سال از ميلاد مسيح و در زمان داريوش ضرب شد و بعد از آن بيشتر كشورهاي متمدن اقدام به ضرب سكه كردند. به گفته مورخان اولين اسكناس ها درليدي و چين چاپ شده و درايران در زمان فرمانروايي كي خاتون مغول به سال هجري 694690 قمري به نام چاومبادك در تبريز و يكي دو شهر ديگر چاپ شد اما پس از مدتي به سرعت جمع آوري پول شد شامل اسكناس و سكه مي باشد و اولين محل دريافت و پرداخت آن شعبه بانكها بانكها است سكه و اسكناس خود را از چه منبعي دريافت؟ مي دارند اين سكه و اسكناس چگونه توليد و وارد بازار ؟ مي شود نظارت برگردش آن چگونه صورت؟ مي گيرد چه هزينه هايي براي تهيه و نگهداري آنها صرف؟ مي شود اينها سوالاتي است كه سيدجلال جليليان رئيس اداره نشر اسكناس و خزانه بانك مركزي جمهوري اسلامي ايران به اين پرسش ها پاسخ داده است: عمده ترين وظيفه اداره نشراسكناس و خزانه تامين اسكناس و مسكوك كل سيستم بانكي و چرخه اقتصادي كشوراست، به علاوه نگهداري كل موجودي ريالي و ارزي، طلا وجواهرات و اشياء گرانبهاي بانك مركزي در اين اداره انجام تا مي شود سال 1363 كل اسكناس مورد نياز كشور از خارج از كشور تامين مي شد. از اين سال كه چاپخانه بانك مركزي آغاز به كار كرد، بخشي از سفارش خود را به صورت ورق هاي چاپ شده وارد كرديم و برش و بسته بندي را در داخل انجام داديم. به اين ترتيب قسمتي از هزينه ارزي به ريالي تبديل شد. پس از رواج اسكناس در ايران تمام اسكناس هاي رايج در خارج از كشور چاپ مي شد در سال 1363 دوخط توليد چاپ اسكناس در كشور راه اندازي شد و نيمي از اسكناس كشور را تامين كرد و بقيه آن باز هم در خارج از كشور چاپ در مي شد سال 1368 دوخط توليد ديگر راه اندازي شد و هم اكنون تمام اسكناسهاي مورد نياز كشور در چاپخانه بانك مركزي چاپ مي شود. البته 50 درصد ازهزينه هاي توليد اسكناس مانند هزينه كاغذ، مركب وقطعات ماشين آلات ارزي است. البته اقداماتي درباره توليدكاغذ مخصوص اسكناس درحال انجام است با توجه به اينكه، تامين كاغذ مورد نيازو دستيابي به استقلال لازم براي چاپ اسكناس توسط بانك مركزي در جريان بازديد رئيس جمهوري اسلامي ايران مورد تاكيد ايشان قرار گرفت در همين زمينه بانك مركزي طرحي دارد كه براساس آن در شهرستان نور منطقه اي براي احداث كارخانه انتخاب شده است و اجراي طرح و تامين ماشين آلات آن نيز آغاز شده است. كه با اتمام اين طرح ان شاءا.. از نظر كاغذ هم بي نياز خواهيم شد و از ديگر وظائف اداره نشر اسكناس و خزانه اين است كه اسكناس هاي مازاد برمصرف بانكها را در تهران توسط خزائن مركزي بانكها و شهرستانها توسط بانك ملي ايران به عنوان كارگزار بانك مركزي جمع آوري مي كند، پس از پاكسازي و تفكيك، اسكناس هاي ناقص و فرسوده امحاء شده و با اسكناس نو تعويض مي شوند. مهمترين وسيله معامله با اين كه سالهاست در كشورهاي پيشرفته از كارت هاي اعتباري و چك كارت براي انجام معاملات روزمره استفاده مي كنند اما در ايران هنوز بيش از درصد 90 معاملات با اسكناس صورت مي گيرد. براساس آمار كارشناسان بانك مركزي سرانه اسكناس به ازاي /96 1هرايراني برگ اسكناس است و اين رقم در برگ 28آلمان و در /20 3انگليس برگ به ازاي هر نفر است و اين در حالي است كه نيمي ازاسكناس هاي اين كشورها درخارج از كشور خودشان رواج دارد. نزديك به 6 ميلياردبرگ اسكناس براي 60 ميليون جمعيت ايران در گردش كارشناسان مي باشد بانك مركزي مي گويند: با توجه به اين كه پول ما گردش جهاني ندارد، اين ميزان اسكناس بسيار زياد است، چون مردم ما در معاملاتشان بيشتر از پول استفاده مي كنند. فرسودگي سريع فرسودگي اسكناس ها دلايل گوناگوني دارد، ولي عمده ترين آن دست به دست شدن مكرر ونگهداري نامناسب از اسكناس است. يكي از مسئولان بانك در مورداسكناس هاي فرسوده مي گويد: بسياري از مردم در حفظ ونگهداري اسكناس هاي خود دقت كافي به خرج نمي دهند. اگر هر كدام از شهروندان از كيف پول استفاده كنند، به طور حتم اسكناس ها با اين سرعت فرسوده نمي شوند. مهرناز فاتحي معلم بازنشسته در صف تعويض اسكناس هاي فرسوده در بانك مركزي مي گويد: كاغذ اسكناس هاي ايران اگرچه از كيفيت لازم برخوردار است، اما اين اسكناس ها سريع فرسوده و پاره مي شوند، چون برخي مردم در نگهداري آنها دقت كافي به خرج نمي دهند. همچنين آقاي جليليان مي گويد: در حال حاضر براي چاپ اسكناس از كاغذهاي خاصي كه معروف به كاغذهاي امنيتي هستند استفاده مي شود. تعداد توليدكنندگان كاغذ اسكناس در دنيا از انگشتان يك دست هم تجاوز نمي كند. وي همچنين در مورد عمر اسكناس در ايران مي گويد: اسكناس مثل همه كالاهاي ديگر يك عمر مفيد دارد اما همين عمر مفيد نيز به نحوه نگهداري از اسكناس وابسته مي باشد. مثلا در كشور ما اين عمر مفيد به طور متوسط 3 سال است در حالي كه در كشورهاي پيشرفته اين رقم بيش از اينهاست. البته در بعضي از كشورها عمر مفيد اسكناس از اين هم كمتر است، مثلا يك روپيه در پاكستان حدود يك ماه و نيم عمر مفيد دارد. ولي عمر متوسط ساير اسكناس ها در پاكستان 2 سال اين است حرف به معناي تاييد كار آنان نيست، بلكه بايد با توجه به كشورهايي كه در آنها اسكناس ها عمر مفيدش از 8 تا 9 سال دارند در نگهداري اسكناس ها بيشتر دقت كنيم. پزشكان مي گويند: كثيف ترين و آلوده ترين شي ء اسكناس است چون در دست همه مي چرخد. كه در حال حاضر كثيف ترين اسكناس مربوط به كشور روسيه و تميزترين آن مربوط به كشور فرانسه است. چون در اين كشور يك نوع ماده ضدعفوني كننده به اسكناس اضافه مي كنند. در ايران هر ساله رقمي بين 400 تا 600 ميليون برگ اسكناس فرسوده توسط بانكها جمع آوري و به اداره نشر اسكناس برگردانده مي شود. مدير اداره نشر اسكناس در اين باره مي گويد: در سال 1371 بيش از 617 ميليون برگ اسكناس را از گردش خارج و نابود كرديم كه ارزش اسمي اين تعداد برگ اسكناس 246 ميليارد ريال بود البته ارزش اسمي با هزينه چاپ اسكناس تفاوت دارد. چون زماني كه يك ده هزار ريالي نابود مي شود به اين معني نيست كه ده هزار ريال هزينه برمي دارد. هزينه عمليات تفكيك و جداسازي و شمارش اسكناس و هزينه جايگزيني جزو مهمترين هزينه هايي است كه به عهده بانك مركزي قرار مي گيرد. وي در ادامه افزود: چاپ مجدد هر برگ اسكناس 5 تا 100 ريال هزينه برمي دارد. اسكناس هايي با ارزش اسمي كمتر به دليل ايمني پايين تر، طبعا هزينه كمتري مي برند. ولي هرچه ارزش اسمي اسكناس بيشتر شود به خاطر مقابله با جعل اسكناس مجبوريم عوامل ايمني را بيشتر كنيم و در نتيجه هزينه هم بالاتر مي رود. با اين حساب براي چاپ مجدد 600 ميليون برگ اسكناس حداقل 30 ميليارد ريال و حداكثر 60 ميليارد ريال بايد هزينه شود. كه اگر مردم بدانند كه اين هزينه از بيت المال خرج مي شود و در واقع به طور غيرمستقيم از مردم گرفته مي شود، به طور حتم دقت بيشتري در نگهداري اسكناس مي كنند. ادامه دارد