Hamshahri corpus document

DOC ID : H-751104-13863S1

Date of Document: 1997-01-24

شيعه و صيانت قرآن كريم حفظ قرآن از تحريف (بخش آخر ) اشاره: مطلب حاضر دنباله بحثي است كه در آن به نقش شيعه از جمع و تدوين و حفظ قرآن مجيداشاره شده بود. علي الخصوص نقش منحصر به فرد حضرت امير ( ع ) در تدوين و حفظ صحت قرآن مجيد مورد توجه قرار گرفته بود. در اين بخش، مسائل مربوط به تحريف قرآن به عنوان تكميل آن بحث به نظر خوانندگان عزيز مي رسد. دكتر محمد مهدي جعفري از همان صدر اسلام، رواياتي از منابع غيرموثق عامه و خاصه، مبني بر كم و زياد شدن قرآن در ميان مسلمانان، رواج يافته است; گاه به عنوان نسخ تلاوت و بقاي حكم، گاه به عنوان نسخ قرآن به وسيله سنت، و احيانا به اتهام برداشته شدن برخي از آيات كه زيان قومي در آنها مشاهده مي شده است. ليكن ما هرگز روايتي موثق از هيچ منبعي، شيعه يا سني، در اين باره دردست نداريم و رواياتي هم كه درباره نسخ تلاوت آيه اي يا آياتي به عايشه و عمر نسبت مي دهند قابل اثبات نيست. از طرف ديگر، دلايل فراواني نيز برجامعيت و دست نخوردگي وتحريف نشدن قرآن از ائمه (ع ) و بزرگان شيعه موجود است كه هرگونه اتهامي را درباره قول به تحريف قرآن از دامان پاك شيعه مي زدايد. محققان از علماي اماميه، از دوران شيخ مفيد تاكنون، به پيروي از نظرات محققانه اين مرد بزرگ، قاطعانه شبهه تحريف را رد كرده به هيچ وجه آن را قابل قبول ندانسته اند. ( ) 1 نظريات و آراء علماي اماميه مبني بر روايات ائمه (ع ) است. از جمله آن روايات، گفتار امام محمدبن علي الباقر ( ع ) است در ضمن نامه اي به سعدالخيركه مي فرمايد: و كان من نبذهم الكتاب ان اقاموا حروفه و حرفوحدوده ( ) 2 امام در اين نامه، در پاسخ سوال از چگونگي به پشت سرانداختن كتاب خدامي فرمايد: اين افراد حروف و كلمات قرآن را حفظ كردند و هيچ گونه دستي در آن نبرده اند; ليكن حدود و احكام آن را تحريف كردند و به گونه اي كه باهواو ميلشان تطبيق مي كرد به اجرا درآوردند. روايات ديگري از امام علي ( ع ) - چه در نهج البلاغه و چه در منابع و ماخذديگر - و از امام باقر و امام صادق و امام رضاعليهم السلام، و ائمه ديگر درباره تماميت و جامعيت و راه نيافتن اضافه و نقصان به قرآن فراوان است. شيخ مفيد در رساله سرويه گويد: بدون شك، آنچه امروزه مابين دو جلد مصحف شريف قرار دارد، به طور كامل، قرآن كريم و كلام وحي الهي است، هرگز بر آن زيادتي نشده و چيزي ازكلام بشري در آن وجود ندارد.. و در روايات صحيحه از ائمه هدي عليهم السلام دستوررسيده كه همان را بخوانيم و مورد عمل قرار دهيم، و به ديگر پندارها درزمينه كم و زياد شدن قرآن ارج ننهيم. ( ) 3 پيش از شيخ مفيد، استاد او شيخ صدوق درباره حجم قرآن مي گويد: اعتقادناان القرآن الذي انزله الله تعالي علي نبيه محمد ( ص ) هو مابين الدفتين، وهو ما في ايدي الناس، ليس باكثر من ذلك، و مبلغ سوره عندالناس ماه واربع عشره سوره.. و من نسب الينا انانقول انه اكثر من ذلك فهو كاذب. ( ) 4 و پس از شيخ مفيد، شاگرد بزرگ و اصولي او شيخ طوسي، قول به زيادت و نقصان در قرآن را رد مي كند و مي گويد: و رواياتنا متناصره بالحث علي قراءته والتمسك بما فيه بدليل حديث الثقلين. ( ) 5 و بعد از شيخ طوسي، ديگر دانشمندان شيعه نيز تا امروز همين عقيده رادارند كه در اينجا به يكي دو نظر از دانشمندان معاصر اشاره مي شود. تنها در دوران رواج و حاكميت حديث، عده اي از كساني كه حديث را بر قرآن ترجيح مي داده اند و بر خلاف گفته رسول اكرم (ص ) و ائمه اطهار (ع ) درستي قرآن را با معيار و ملاك حديث مي سنجيده اند، و به علت حفظمقدار زيادي حديث وانباشتن آنها درذهن سطحي خود، به حشويه مشهورشده اند، تحت تاثير شرايطسياسي و اجتماعي روزگار خويش، قائل به وقوع تحريف در قرآن شدند. اين قول بامخالفت شديد علماي شيعه مواجه شده و دررد قولشان اظهار نظرهاي مستدلي كرده اند، و از همه آنها شديدتر، شيخ به مفيد، حشويه و رد گفتارشان پرداخته و به آنان حمله كرده است. شايد نتوان هيچ يك از دانشمندان متقدم و متاخرشيعه را يافت كه قائل به تحريف قرآن باشد. حتي محدث نوري هم كه در اين باره سخن بسياري دارد، مي گويد من گفته قائلان به تحريف رانقل كرده ام، و نه نظر خود را، و از اين گفته مستفاد مي شود كه وي هم قائل به تحريف و نقصان در قرآن موجود نبوده است. از شيعيان، كساني كه قائل به تحريف و كم و زياد در نخست قرآن اند، همان اهل ظاهر و اخباريه، يا به قولي، حشويه هستند كه هيچ سند و دليلي برادعاي خود ندارند و همه علماي شيعه اماميه بخصوص از شيخ مفيد به گفتارشان را بعد، بي پايه و بر خلاف قرآن وشرع و سنت و عقل و دليل دانسته اند. از دانشمندان معاصر شيعه اماميه، مرحوم آيه الله خويي، در جلد اول كتاب البيان، وعلامه طباطبايي، در مطاوي كتاب الميزان، و بخصوص در كتاب قرآن در اسلام، و آيت الله طالقاني در تفسير پرتوي از قرآن و استاد شيخ محمدتقي شريعتي در مقدمه تفسير نوين، و ديگران در آثار خود، در رد قول به تحريف دلايلي آورده اند كه مبين رد هر نوع تحريف مستقيم - مانندكاستن، افزودن، و تحريف غيرمستقيم - مانند نسخ تلاوت و بقاي حكم، يا نسخ تلاوت و حكم، و يا نسخ آيه به وسيله سنت - است. خلاصه دلايل اين بزرگان در رد هر نوع تحريف در قرآن به شرح زير است: - 1 خداوند به صراحت در قرآن حفظ آن را براي پيغمبراكرم ( ص ) تضمين كرده است و مي فرمايد: انا نحن نزلنا الذكر و اناله الحافظون ( ) 6 و اين حفظاعم از حفظ معني و لفظ و سوره و آيه آن است و قول و وعده خدا خلاف وخلف ندارد. - 2 حديث ثقلين - خواه منظور از ثقل اصغر عترت باشد و خواه سنت - كه صدور آن از جانب مقدس رسول خدا ( ص ) مورد اتفاق سني و شيعه است. در اين روايت، رسول بزرگوار اسلام شرط گمراه نشدن امت را تمسك به هر دو ثقل اعلام فرموده است، واگر كوچكترين تحريف يا نقصاني در قرآن به وجودآمده بود، تمسك به آن نه توصيه مي شد و نه مفيد بود. - 3 روايات متواتر و متناصر و متسالم و متفق عليه فراواني از ائمه (ع )رسيده است مبني بر كامل و تمام بودن و جامعيت قرآن كريم، با همين ترتيب سوره هاو شمار سوره ها و آيات و همين قرائت - 40 علماي اماميه، استدلالهاي عقلي فراواني، علاوه بر مستندات نقلي، برتحريف ناپذيري قرآن آورده اند; در حالي كه مستندات قائلان به عموما تحريف، سست و بي پايه و غيرعقلاني و خلاف شرع است. - 5 اگر روايات وجود مصحف علي (ع ) و برخي ديگر از اصحاب را مسلم و موثق بدانيم و بپذيريم كه با قرآن موجود تفاوت داشته است، شكي نيست كه تفاوت، در ترتيب سوره ها (و نه آيه ها ) بوده، است، و احيانا تاويل آيات را دربرداشته است، و در تنزيل، هيچ گونه اختلافي وجود نداشته چنان است، كه درهيچ زماني هيچ گونه اظهاري از جانب ائمه (ع ) درباره تحريف نرسيده است. - 6 نظرهاي سخيف ديگري نيز در اين باره ابراز شده است كه به همگي آنها جواب قاطع و محكوم كننده اي داده شده كه شايسته ذكر در اينجا نيست. بنابراين موضع شيعه از امام علي بن ابي طالب (ع ) و ابي بن كعب و ابن عباس گرفته تا امامان پس از اميرالمومنين علي ( ع ) و پيروان و اصحاب آنان و دانشمندان شيعه در طول تاريخ تاكنون، همگي مبتني بر تاييد و تعليم و ترويج قرآن موجود بوده است و اعتقاد به آن را به عنوان وحي الهي كه بر پيغمبر اكرم نازل شده، به طور جامع و كامل، جزء ضروريات دين دانسته اند، وشك درباره آن يا قول به نقص و تحريف آن را، كفر به اعتقادات ديني به شمار آورده اند، و بر اين اعتقادند كه خداي متعال تاكنون به وعده خود درحفظ قرآن، عمل كرده و از اين پس نيز تا روزقيامت، عمل خواهد كرد. منابع: - 1 محمدهادي معرفه تعريف و نزول دفعي قرآن مقالات فارسي ج (از 72 مجموعه مقالات كنگره هزاره شيخ مفيد ) ص 47 به بعد. - 2 از منبع قبل به نقل از روضه كافي ص 53 رقم. 16 - 3 همان به نقل از رسائل شيخ مفيد ص. 226225 - 4 الاعتقادات ص 84 من منشورات الموتمر العالي لالفيه الشيخ المفيد. - 5 النبيان ص. 3 - 6 الحجر/. 9