Hamshahri corpus document

DOC ID : H-751102-13774S1

Date of Document: 1997-01-22

وفاداري و اخلاق كار نگاهي به پيامدهاي اخلاقيات وفاداري در عرصه زندگي اجتماعي ارزشهاي مذهبي ژاپني همگي در واژه وفاداري و در 4 رابطه تجلي مي كند: وفاداري بين خدا و مخلوق، پدر و پسر، زن و شوهر، برادر بزرگتر و كوچكتر در ژاپن كسي كه در راس يك مسئوليت اجتماعي قرار مي گيرد به همان اندازه احساس تعلق و دلبستگي به كار دارد كه يك كارمند جزء احساس مسئوليت مي كند ملت ژاپن بنابه نظر بسياري همواره شگفتي آفرين بوده و در حقيقت با دستيابي به عاليترين سطوح پيشرفت تكنولوژيكي در واقع نمايش عظيمي از خلاقيت ذهن و استعدادهاي بالقوه بشريت را به نمايش گذارده است. ريشه هاي اين توانمندي در چيست و اين پيشرفت به چه بهايي حاصل شده ؟ است جايگاه معنويات و ارزشهاي اخلاقي در مسير رسيدن به پيشرفتهاي مادي چيست و پيوند هنر و مذهب و صنعت در اين جامعه چگونه؟ است براي درك ويژگيهاي پيشرفت ژاپن بايد ارتباط آموزش و اخلاقيات و مذهب را همراه با پيشرفتهاي صنعتي در يك مجموعه بررسي كرد و شناخت اين امر كه ملت ژاپن با پديده فرهنگ غرب و ارزشهاي بيگانه چگونه برخورد كرده مي تواند راهگشاي ساير مللي باشد كه مايلند با حفظ ارزشها از مواهب تكنولوژيكي عصر جديد نيز بهره مند باشند. ژاپن مدرنيسم را از سال 1868 ميلادي آغاز كرد و در فاصله زماني 18901868 به مدت بيست سال موج عظيمي جهت انتقال دستاوردهاي علمي به راه افتاد و تمام ژاپني ها منابع قابل انتقال را به اشكال مختلف به جامعه خود انتقال دادند. ولي نكته اي كه نبايد از كنار آن به سادگي گذشت و نياز به تعمق بيشتري دارد اين است كه ژاپني ها به هر چيز وارداتي لباس ژاپني پوشاندند و به تعبيري آنرا ژاپنيزه كردند. اين قضيه در مورد مذهب ژاپن هم صدق مي كند. يعني تعاليم بودايي آن با تعاليم موجود در نوع چيني يا كره اي يا تايلندي تفاوت اساسي دارد و در همين دوره در نظام دانشگاهي خود بهترين اساتيد را به خصوص از غرب بكار گرفتند و بهترين امكانات را در اختيار آنها قرار دادند ولي بعد از چند سال اين شعار را پيشه خود ساختند كه همه چيز بايد ژاپني باشد و از آن زمان به بعد زبان ژاپني را اجباري ساختند و برشكوفا ساختن استعدادهاي خود تمركز كردند. پس از سال 1872 كه سيستم آموزش همگاني اجباري شروع گرديد در طي 4 سال %حدود 90 و پس از 9 سال 100 درصد مردم با سواد شدند و اكنون 514 دانشگاه در ژاپن به تعليم و تربيت نسل شيفته دانش مشغولند. از 514 دانشگاه موجود 97 دانشگاه ملي 39 دانشگاه عمومي و دانشگاه 378 خصوصي است. جامعه ژاپن به موازات كسب امكانات علمي مذهب و اخلاقيات خود را كنار نگذاشت و به يكباره در فرهنگ وارداتي غرق نگشت. بلكه به نوعي به ايجاد مصالحه دست زد يعني از ارزشهاي اخلاقي و مذهبي به عنوان عاملي جهت توسعه بهره گرفت. در ژاپن بودائيسم و يكي از فروع آن شينتوئيسم از جايگاه خاصي برخوردار است. شينتوئيسم نوعي مذهب و اعتقاد است كه در مركز و راس آن امپراتور به منزله پسر خدا قرار دارد و خانه امپراتور در واقع تجسم تداوم فرهنگ، تاريخ و مذهب اين ژاپني هاست مذهب به همراه تعاليم كنفسيوس در توسعه اقتصادي ژاپن نيز تاثير بسزايي داشته تعاليم است كنفسيوس كه مبتني بر اصول فلسفي است نوعي فلسفه اجتماعي اخلاقي است كه اساس آن را اساسنامه اي 17 ماده اي تشكيل مي دهد. ارزشهاي كنفسيوس در زندگي شخصي و اجتماعي ژاپني ها تاثير فزاينده اي دارد و آنچه كه در اين تعاليم مشهود است عنصر توازن و هماهنگي و تعادل در است بخشي از اين تعاليم مي خوانيم كه وقتي توافق و هماهنگي و وحدت بين همه عناصر برقرار باشد، هماهنگي و تعادل بر امور جاري مي شود و در اين تعاليم بر اصولي چون سعه صدر، وفاداري، خيرخواهي، صميميت و عدالت تاكيد مي شود و نمود اين عناصر در زندگي عادي و صنعتي ژاپن به راحتي قابل مشاهده است. در ژاپن وقتي كسي كاري و شغلي را انتخاب مي كند، اين كار نوعي كار هميشگي اوست و شخص مي تواند در آن مدارج ترقي را بپيمايد و البته عنصر سابقه و سن نيز از اهميت خاصي برخوردار است. كسي كه در راس يك مسئوليت اجتماعي قرار مي گيرد به همان اندازه احساس تعلق و دلبستگي به كار دارد كه يك كارمند جزء احساس مسئوليت مي كند. ارزشهاي مذهبي ژاپن همگي در واژه اي به نام وفاداري تجلي مي كند كه اين رابطه بنيادي وفاداري يكي از اساسي ترين عوامل پايبندي ژاپني ها به اخلاقيات است. وفاداري در 4 رابطه متجلي وفاداري مي گردد بين خدا و مخلوق، پدر و پسر، شوهر و زن، برادر بزرگتر و كوچكتر. ژاپني ها خود را عضو يك گروه و حلقه خاص مي بينند كه در آن هر فرد بايد نقش خود را ايفا كند. و اين عناصر مجموعا يك كار واحد را به نمايش مي گذارند. نگاه ژاپني ها به زندگي و شغل خود جاي انديشه دارد. فرد ژاپني هنگامي كه شغلي انتخاب مي كند معني اش اين است كه آگاهانه آن را انتخاب كرده است. وقتي فردي شركتي را انتخاب مي كند در واقع آن طرف قضيه اين است كه شركت هم او را انتخاب كرده است و عنصر وفاداري به شركت و كارخانه در همين نقطه اهميت مي يابد. چون كارگر يا كارمند خود را عضوي از آن مجموعه مي داند و آن را به منزله خانواده خود ارزيابي مي كند كه هرگونه ضرر و زيان رساندن به آن مثل ضرر و زيان رساندن به خانواده خود اوست. در ژاپن سياستمدار، پليس، كارگر و همه اقشار هر روز ساعاتي را در عبادتگاههاي ثابت مي نشينند و بر كار جاري خود تمركز مي كنند و هنر ژاپني هم درهمين راستا متاثر از كنترل نفس است. توليد دقيق و توام با وسواس ژاپني ها و دقت نظري كه بر وسايل بسيار ريز خط توليد اعمال مي شود نيز ناشي از همين تسلط بر نفس و تمركز است و حاصل كار ژاپني آميخته اي از زيبايي و مهارت هنوز است هم بخش مهمي از زندگي ژاپني ها را مذهب و اصول اخلاقي تشكيل مي دهد. عنصر مهم ديگر در جامعه ژاپن اجماع آراء است براي هر مشكل نظر جمع اهميت بيشتري دارد و مثلا در هنگام بحران كارفرمايان كارخانه ها با كارگران هم شور مي كنند و اين اعتقاد و تابع بودن از ويژگيهاي جامعه ژاپن است، يعني تصميم جمع همواره تعيين كننده است و در عقد قرارداد با ساير شركتها، چندين گروه به شور و مشورت مي پردازند و تصميمات تابع فرد نيست كه البته اين امر گاهي از نقاط ضعف ژاپن هم محسوب مي شود. در ژاپن به ندرت با اعتصاب كارگري مواجه مي شويد چون براي كارگر ژاپني اعتصاب در واقع به منزله آسيب رساندن به خود اوست. رهبران كارخانه ها نيز پله هاي ترقي را از سطوح پائين آغاز نموده اند و نوعي همدلي با كارگران و كارمندان احساس مي كنند. در انتخاب كارمند به اين دليل گزينش سخت صورت مي گيرد كه مبنا را بر تداوم كار قرار مي دهند. اين سيستم وفاداري آنچنان محكم و ريشه دار است كه اصولا كسي به فكر اين نمي افتد كه شركت خود را عوض كند. حتي اگر شركتهاي ديگر مزايا و امكانات بيشتري را پيشنهاد كنند. اين اعتماد و افتخار به عضويت در شركت ها به حدي است كه في المثل در كارت ويزيت يك ژاپني شما قبل از نام فرد نام شركت را مي بينيد و اين اخلاقيات و وفاداري و تعاليم در همه امور جاري زندگي ژاپني احساس مي شود: در ازدواج، در جشن حاصلخيزي، زندگي. كار نتيجه گناه نيست بلكه وسيله اي براي تعالي است در اصول كنفسيوس واژه اي به نام ماگوموشين وجود دارد كه به معني انكار نفس و پشت پا زدن به همه دلبستگيها و به نوعي تصوف است. زيرا هركس وابسته به اخلاقيات گروهي و عضو آن است، در ارتباط با ساير گروههاي بيگانه دچار مشكلاتي مي گردد. عنصر خلاقيت و كمال گرايي كه متاثر از ذن بودائيسم است در تمام اعمال ژاپني ها جاري است. مثلا در آئين چاي خوري سنتي، يا شمشيرزني، سيستم وفاداري از كارآيي بالايي برخوردار است. مثلا در اين كشور با وجود 124 ميليون جمعيت تنها 12000 نفر به كار وكالت اشتغال دارند چون بيشتر تضادها و اختلافات از طريق همان اخلاقيات و وابستگي به تعاليم مذهبي حل و فصل مي شود و مردم نيازي به مراجعه به دادگاه و مراجع قضايي نمي بينند. در هنگام اجراي يك پروژه نياز به استخدام وكيل جهت انجام امور حقوقي احساس نمي شود چون بحث اعتماد متقابل مطرح است اين اخلاقيات به منزله خاكريزي فرد ژاپني را از درون مجهز مي سازد. البته تعلق بيش از حد به اين اخلاقيات گروهي باعث نوعي عدم توانايي در ارتباط و پيوند با ساير گروهها شده است. نكته جالب توجه اين است كه با وجود سطح بالاي پيشرفت هاي تكنولوژيكي از نظر آماري رقم بزهكاري در ژاپن يك سوم كشورهاي ديگر صنعتي است. حرمت قانون در اين كشور بسيار بالاست. مثلا در مورد حمل سلاح مقررات سفت و سختي اعمال مي شود و واژه پليس در زبان ژاپني نمايانگر كسي است كه دور مي زند و همواره مراقب است. پيوند پليس و مردم بسيار بالاست و مردم در صورت مشاهده هرگونه خلافي با پليس همكاري مي كنند و بيش از نيمي از نيروهاي پليس ژاپن فارغ التحصيل دانشگاه هستند. روحيه تعاون و همكاري بالا در همه امور جاري است و هر چند فشار زندگي كار بيشتر را طلب مي كند ولي در عين حال جامعه ژاپن از شادي و تفريح هم غافل نيست. عبدالمجيد اسكندري