Hamshahri corpus document

DOC ID : H-750814-8784S1

Date of Document: 1996-11-04

چرا ديگر كتابي منتشر؟ نكرده ايد بررسي وضعيت انتشار كتابهاي شعر و داستان (قسمت اول ) وضعيت نشر و مطالعه كتابدر كشور ما هيچ گاه خالي ازمسئله و مشكل نبوده است اگرچه طبعا در سايرنقاط دنيا نيز نبوده، اماهرچه به زمان حال نزديكتر شده ايم، اين مسائل و مشكلات، روز به روز حساسيت بيشتري برانگيخته اند. اين در حالي است كه كتاب در كشور ما هنوز هم بهتر از ساير وسايل ارتباط و انتقال فرهنگي مي تواند ما را از فرهنگ و انديشه خودمان آگاه و در طريق آن، پويا امروز نگه دارد با تجاربي كه در زمينه هاي توليدات سينمايي و تلويزيوني پيدا كرده ايم، دريافته ايم كه رشد جدي دراين رشته ها نيز محتاج پشتوانه اي قوي از فرهنگ مكتوب و بخصوص كتاب است. البته بر علتهاي اين برانگيختن حساسيت علاقه مندان دلنگران كتاب، بايد پايين تر آمدن تيراژ و عنوان كتابها (باتوجه به نسبت جمعيت حال حاضر كشوربه گذشته ) را نيز اضافه كرد. گوشه اي از وضعيت بد كتابرا نشريه جهان كتاب درشماره مهرماه امسال خود (شماره 22 و) 23 در بخش گزارش كتابهاي منتشر شده در ايران (تير و مرداد)اين گونه منعكس 75 كرده است: خريداران و خوانندگان كتاب كه كتاب هفته را نمي بينند، ممكن است نگران شوند كه در زمينه مورد علاقه شان از انتشار بسياري كتابها مطلع نمي شوند. اما چندان نگران نباشيد! بخش اعظمي از كتابهاي منتشر شده تجديد چاپي است و در بسياري موارد كتابهاي چاپ اول نيز به واقع چاپ اول نيستند، مثل ديوان حافظ كه هرچند در صفحه حقوقشان ذكر مي شود چاپ اول، ولي به واقع چاپ تازه اي نيست جز حروفچيني مجدد اين ديوان. يا در زمينه دين اسلام، تجديد چاپ تفسيرها و جزءهاي قرآن كريم و دعاها، رقم قابل توجهي را تشكيل مي دهد. در زمينه رمانهاي خارجي و فارسي نيز در اين مدت به كمتر اثر مهمي برخورد مي كنيم. اين نكات و تمام اشارات افراد علاقه مند و ذيربط حاكي از يك نگراني جدي و فراگير نسبت به اين مقوله كه است، به صورت سخنرانيها، گله گزاريهاي شفاهي و كتبي، مقالات و گزارشها نمايان شده است. صفحه ادب و هنر همشهري به مناسبت هفته كتاب به سراغ چند تن از شاعران و داستان نويسان نسبتا جوانتر رفته است و اين سوال را كه چرا چند سالي است كه ديگر كتابي منتشر؟ نكرده ايد با آنان درميان گذاشته است و آنان پاسخ داده اند. حافظ موسوي: شعر هنر ملي ما است (حافظ موسوي از دهه پنجاه نوشتن شعر را آغاز كرده، اما اشعارش از سال 1370 به صورت پراكنده در نشريات به چاپ رسيد و علاوه بر آن مقالاتي نيز در حوزه نقد ادبي منتشر كرده است. اولين مجموعه شعر وي با عنوان دستي به شيشه هاي مه گرفته دنيا در سال 1373 منتشر شد و با استقبال خوبي روبه رو شد. ) آخرين شعرهاي دستي به شيشه ها... در نيمه اول سال سروده 73 شده است. از آن تاريخ به بعد تا پايان سال 74 من به نظر خودم يك دوره فعال كاري داشته ام ودست به تجربه هايي زده ام كه در شعرهاي قبلي ام به چشم نمي خورد. حاصل اين دوره، مجموعه اي شد به نام سطرهاي پنهاني كه از ارديبهشت ماه تابه حال در وزارت ارشاد معطل مجوز مانده است. من ادعا نمي كنم كه همه مشكلات ما از ارشاد و مميزي سخت گيرانه آن است. واقعيت اين است كه بسياري از ما، تاجايي كه من خبر دارم، آن قدر درگير مشكلات زندگي روزمره و به قولي درگير پيچ وخم هاي يك لقمه نان هستيم كه فرصت چنداني براي پرداختن جدي به شعر وادبيات نداريم. شاعري كه ازصبح 8 تا 8 شب و گاهي تا 10 شب مجبور است در اين اداره و آن شركت براي تامين مخارج اوليه زندگيش كاركند، گمان نمي كنم بتواندشق القمر كند. مگر اين كه خيلي نابغه البته باشد اگر عصر ظهور نابغه ها هنوز سرنيامده باشد. بااين همه، گيرم شاعري كه هنوز در آغاز راه است كار هم بكند. چه طور مي خواهدكتابش را چاپ؟ كند باكدام؟ سرمايه و جالب اين كه بعداز چاپ هم تازه اول كار است و بايد از اين كتابفروشي به آن كتابفروشي كتابش را به كول بكشد و با هزار زحمت، توزيع كند. واقعيت ديگر اين است كه شعر در همه دنيا از نظر تيراژ و استقبال مردم، با مشكل مواجه است. شعر، موجود ظريفي است. احتياج به مراقبت دارد. مخصوصا در كشوري مثل ايران كه شعر هنر ملي آن است، بايد روي ارتقاء شعر سرمايه گذاري بشود. ممكن و محتمل است كه در جهان معاصر و آينده، شعر نتواند از برد توده اي وسيعي برخوردار شود. اما شعر كماكان به عنوان يكي از اصيل ترين عناصر فرهنگ بشري به حيات خويش بايد ادامه بدهد و شعر مي دهد در همان برد محدودش مي تواند عميق ترين تاثيرات را در ديگر حوزه هاي هنري و بينش فلسفي بگذارد و مي گذارد شعر، مهم ترين عنصر پالاينده هر فرهنگي است. تصور دنياي بدون شعر، بسيار وحشتناك است. اما در حال حاضر ما با يك مشكل خاص هم مواجه مشكلي هستيم كه تا همين چند سال پيش كمتر وجود داشت. يعني مشكل مميزي سخت گيرانه ارشاد. مثلا در اولين شعر همين مجموعه سطرهاي پنهاني كه يك شعر نسبتا بلند است من دوباره از واژه ميخانه استفاده كرده ام. به من گفته اند بايد واژه ميخانه را حذف كني. (در سطور: و بازي ناتمام /را درميخانه ها و /خيابانها دنبال مي كند - و: ميخانه را به آتش مي كشد ) اين واقعا غيرقابل توجيه است. اگر قرار باشد كه اين جور سخت گيري ها ادامه پيدا كند و مثلا شاعر مجبور باشد كه به جاي ميخانه بنويسدقهوه خانه آن وقت ديگر بايد واقعا از خير انتشار كتاب شعر گذشت. نازنين نظام شهيدي: اگر شعر حرمتي برابر با ارزشش مي داشت از نازنين نظام شهيدي تاكنون مجموعه اشعارماه را دوباره روشن كن (سال ) 1370 وبرسه شنبه برف مي بارد (سال ) 1372 به چاپ رسيده است. ) اولين مجموعه شعرم سال 70 ازچاپ درآمد با نام ماه رادوباره روشن كن. آن موقع حق انتخاب بين دو سه ناشر راداشتم. دومين مجموعه شعرم با نام بر سه شنبه برف مي بارد سال 72 منتشر شد و تعداد ناشريني كه مي توانستم از ميان آن ها يكي را انتخاب كنم دو برابر شده بود. البته اين ماجرا در مسيرخلاف جهت كتابهايي كه دال بر خوشبختي، روزافزون هستندپيش مي رود. حالا در سال 75 بعد از چندسال كه در سايه روشن مصيبت ها و شادي ها گذشت و مجموعه شعر مفصلي از اين همه پديد آمده است، حكايت آب را چون يافت، خود كوزه شكست است. حالا من اگر بتوانم فرض كنم كه ناشريني مشتاق، قراردادهاي شيريني مي بندند و اگرنبود ترس ازحذف بشود ونباشد ونماندها جاي هياتي ذيصلاح كه از نظر فرهنگي و ارزش ادبي، كارها را نظارت كند، و اگر نبود مشكل پخش كتاب و نگرفتن كتاب شعر توسط كتابفروشي ها و خوانندگان شعر نو بسيار بودند و مشتاق، و جلسات مرتب و متعدد شعر برگزار مي شد، و خلاصه اين كه شعر حرمتي برابر باارزشش مي داشت، آن وقت مي توانستم از انگيزه هايي عميق تر براي چاپ نكردن يك مجموعه شعر تازه حرف بزنم. مثل وسواس ها، كمال طلبي ها. يا اين خواست كه براي مدتي فقط آواهاي پنهان جهان را يا بشنوم از افسردگي و ملال كه سخن گفتن را بيهوده بدانم. و يا از وقفه در كار خلاقه و خيلي چيزهاي ديگر كه مشكلات دروني هر آدمي است كه كاري را انجام مي دهد، و اين مسائل فقط به حيطه شخصي او برمي گردد. اما حالا من فقط حق دارم بپرسم: من كارم را انجام مي دهم و تمام مسئله زندگيم اين است كه آن را خيلي خوب به انجام برسانم، اما شما كه بيرون من هستيد، آيا شما كارتان را درست انجام؟ مي دهيد! فرخنده آقايي: مهجور ماندن كارهاي اصيل و ماندگار (فرخنده آقايي اولين مجموعه داستان خود را با نام تپه هاي سبز در سال 1366 ودومين مجموعه را با عنوان راز كوچك در سال 1372 منتشر كرده است. ) فعلا براي چاپ كتاب جديددر انتظار شرايط مناسب علت هستم، آن هم تعدد و تراكم كتابهاي داستان و رمان اعم ازترجمه و تاليف است كه درانتظار نوبت چاپ باقي مانده اند. تمام مدت زمان صرف شده بابت حروفچيني و انجام كارهاي فني و كسب مجوز ازارشاد و بعد چاپ و تكثيرمجموعه داستان راز كوچك درسال 1372 سه ماه طول كشيد. اين مدت براي مجموعه تپه هاي قبلي ام سبز در سال 1366 دو ماه بود. اما در حال حاضر علاوه برهزينه هاي گزاف، اين مدت هم خيلي طولاني تر شده است و از طرفي فروش خوب انواع كتابهاي سياسي با ديد ژورناليستي و كتابهاي خاطرات و خودآموز روانشناسي و عرفان، هر ناشري را جذب اين بازار نموده و موجب مهجور ماندن كارهاي اصيل و ماندگار گرديده است. در شرايط فعلي كه توليدكنندگان برنامه هاي تلويزيوني و فيلم هاي سينمايي و ساير امور فرهنگي از طريق كمكهاي مستقيم مادي و معنوي مورد حمايت قرار گرفته اند، به نظر من ضرورت دارد كه دولت از طريق يك برنامه ريزي منسجم و حمايت هاي همه جانبه به چاپ كارهاي اصيل و ماندگار و حتي ترجمه آثار برتر به زبانهاي خارجي اقدام به نمايد هر حال امروزه درعمل امكان تامين مالي ازطريق نوشتن داستان وجود ندارد و يك نويسنده به عنوان يك شهروند در وهله اول مي بايست مشكلات اقتصادي - اجتماعي خود را حل كند تا بعد اگر وقت و شور و احساسي باقي مانده باشد بتواند بنويسد. كمك هاي بي طرفانه دولت مي تواند نقش تعيين كننده اي داشته باشد براي خيل داستان نويسان جوان كه تجربه انقلاب و جنگ را پشت سر گذاشته اند و كارهاي ارائه شده ايشان در سالهاي اخير و تنوع زبان و بينش و گوناگوني تجربه هاي ارائه شده شان مي توانست نويدي باشد بر شكوفايي هر چه بيشتر داستان نويسي در ايران و بازيافتن جايگاه واقعي آن در ادبيات جهان. گزيده اي از نظرات مسئولان ودست اندركاران هاشمي رفسنجاني رئيس جمهور: - در نشر كتاب بايدرهنمودهاي مقام معظم رهبري محور كار قرار گيرد و هرگونه اعمال سليقه شخصي، تنگ نظري، كج انديشي، و افراط و تفريط در مميزي كتاب براي نوآوري، پديدآوري، ونشر كتاب و آثارمكتوب، زيان آور است. (همشهري 8 آبان ) 1375 مهندس ميرسليم، وزير فرهنگ و ارشاد اسلامي: - درست است كه اينهامسائلي است كه به لحاظقانوني بايد ضابطه مند ولي باشند، قطعا نمي توانيم به تشخيص فرد و به سليقه اوواگذار كنيم كه به مباني اسلام دارد اخلال وارد مي شود وشما بررس محترم، كتب رابررسي بكنيد با تشخيص خودتان و با سليقه خودتان آنچه را كه مخل به مباني اسلام مي دانيد كنار بگذاريد. اين رويه، رويه اي نيست كه منجربه نتايج مطلوب بشود. - رودربايستي بين ما به عنوان ضابط قانوني و مجري قانون و نويسندگان و ناشران به مصلحت نيست. ما بايد به هم كمك كنيم. آنها مي توانند اشكالات مربوط به ما را مطرح كنند و ما آماده هستيم كه درزمينه هاي مختلف كار خود رابهبود ببخشيم و فكر مي كنم آنها هم نيازمند كمكهاي مختلفي كه به لحاظ قانوني در اختيارما قرار دارد، هستند تابتوانند به انتشار آثار خود در سطح گسترده بپردازند. (اطلاعات 6 آبان ) 1375 عليرضا برازش، معاون فرهنگي وزير ارشاد: - مميزان و ناظران نشر كتاببراساس تفسير و سليقه خود قانون را به اجرا مي گذارند. (سلام 26 مهر) 1375 اميررضا ستوده، مدير انتشارات ذكر: - من خودم معتقدم كه نبايد هر كتابي چاپ شود; ما به اسلام اعتقاد داريم و متاثر از فرهنگ انقلاب، ولي مساله مجوز كتاب متاسفانه سليقه اي شده است. مثلا در كتابي كه من براي چاپ اقدام كردم كلمه سگ داشت و آنها مي گفتندكه سگ نجس است و بايد حذف شود و ياكتابخانه لخت و عور و ياعبارت مرد، دست رد به سينه زنش زد و... و من اينها را پيگيري كردم و عاقبت معلوم شد كه اينها مساله اي نبوده و... (ابرار 6 آبان ) 1375 مصطفي زماني، مدير انتشارات پيام آزادي: - براي بهبود اوضاع صدور مجوزكتاب به نظر من بايدنيروهاي كمي و كيفي را بالابرد; متاسفانه الان برخي ازنيروهاي موجود، يا تازه كار هستند و يا ناشي. (ابرار 6 آبان ) 1375