Hamshahri corpus document

DOC ID : H-750809-8529S1

Date of Document: 1996-10-30

درياي خزر و خليج فارس; اولويتهاي استراتژيك ايران نقش آفريني ايران در تحولات سياسي جهان در گفت وگو با دكترپيروز مجتهدزاده - (بخش آخر ) اشاره: در بخش اول و دوم گفت وگو با دكتر پيروز مجتهدزاده دگرگوني ها در موازنه ژئوپوليتيك از مرحله رقابت هاي ايدئولوژيك - سياسي، به مرحله رقابت هاي اقتصادي - سياسي، ظهورنظامي اقتصادي چندقطبي، وضعيت روسيه در نظام چندقطبي نقش گالوپليس ها (شهرها ) در نظام شكل گيرنده جهاني، بيم ها و اميدهادر دنياي ژئوپوليتيك و نقش ملت ها در نظام نوين، تصويبقانون داماتو و تحريم اقتصادي ايران و ديگران توسط كنگره ايالات متحده و نقش ايران در نظام بين الملل موردبررسي قرارگرفت، اكنون در بخش آخر اين گفت وگو نظر خوانندگان را به نقش ايران در حاشيه درياي خزر و خليج فارس جلب مي كنيم. سرويس مقالات همشهري: در منطقه درياي خزر وضع ما چگونه است و افتتاح راه آهن مشهد - سرخس - تجن چه نقشي در زندگي ژئوپوليتيك ايران در آن بخش خواهد؟ داشت . در منطقه درياي خزر، ايران يكي از پنج كشور كرانه اي است. ديگر كشورهاي هم كرانه عبارتند از روسيه، قزاقستان، تركمنستان و جمهوري آذربايجان. قاره اي بودن سه كشور تركمنستان، قزاقستان و جمهوري آذربايجان و عدم دسترسي آنان به درياهاي آزاد، همكاري منطقه اي را ميان آنان و ايران و روسيه غيرقابل اجتناب مي سازد. در حالي كه جغرافيا همكاري هاي نزديك را ميان اين كشورهاي منطقه اي ديكته مي كند، و در حالي كه همين جغرافيا ايران را وادار مي سازد تا منافع ژئواكونوميك را در اولويت قرار دهد، طرح هاي ژئواستراتژيك ايالات متحده براي اين منطقه، با همكاري ميان جمهوري هاي آذربايجان، تركمنستان و قزاقستان از يك سو و ايران و روسيه از سوي ديگر، سرسازگاري ندارد. تلاش هاي ايالات متحده در اين منطقه، به ويژه عليه گسترش نفوذ ايران چشمگير ولي از منطق جغرافيايي و بازرگاني بي بهره است. در قبال اين شرايط، افتتاح راه آهن مشهد - سرخس - تجن يك رويداد اميدواركننده و مثبت است و نتايج نيكويي به بار خواهد آورد. چشم اندازي كه گشايش راه آهن مشهد - سرخس - تجن ما را بايد به تماشايش جلب كند، چشم انداز ژئوپوليتيك و ژئواستراتژيك اين رويداد است. گشايش اين راه آهن مقدمه اي است كه همراه با گسترش شبكه راه هاي ارتباطي ديگر و گسترش شبكه هاي لوله نفت و گاز در منطقه مي رود بالقوه هاي جغرافيايي موقعيت استثنايي ايران را به واقعيت عملي تبديل كند. ما قراردادهاي پراهميتي با كشورهاي منطقه داريم براي گسترش اين گونه شبكه هاي ارتباطي و مبادلاتي كه پس از دوران تكميل نقش آفريني ژئوپوليتيك و ژئواستراتژيك منطقه خزر... آسياي مركزي، نقش آفريني ژئوپوليتيك و ژئواستراتژيك ايران را به طوركلي دگرگون خواهد در كرد دسامبر 1991 با قزاقستان قراردادي امضاء شد كه براساس آن راه آهن موجود در سراسر آسياي مركزي باشبكه راه آهن ايران مربوط خواهد ايران شد و تركمنستان درژانويه 1995 قراردادي امضاء كردند كه براساس آن صدور نفت تركمنستان، از راه ايران و خليج فارس، نخست از راه هاي زميني آغاز شده و در مرحله دوم، با تاسيس لوله صادراتي آن كشور رابه خليج فارس و دنياي خارج مربوط خواهد ساخت. پروژه هاي موردبحث با تركمنستان شامل لوله هايي به ظرفيت روزانه 120 هزار وهزار 400 بشكه طي است قرارداد ديگري در دسامبر 1995 ميان ايران و تركمنستان تاسيس يك شبكه از لوله هاي گازرساني منابع گاز طبيعي كشورهاي خزر آسياي مركزي را به شبكه لوله هاي گازرساني ماوراي ايران متصل خواهد ساخت و از راه خليج فارس روانه دنياي خارج خواهد كرد. با اجراي پروژه ديگري مي توان باتاسيس يك خط لوله 1400 كيلومتري گاز طبيعي آسياي مركزي رااز راه تركيه به اروپا رساند. تاسيس فرودگاه ها و گسترش راه هاي موجود، تكميل راه آهن بافق - مشهد با اميد به همكاري هندوستان در اين برخورد، ارتباط راه آهن ايران به پاكستان ازراه سيستان و زاهدان، و همچنين اجراي قرارداد سه جانبه ژوئن ايران - 1995 تركمنستان - ارمنستان براي گسترش مبادله بازرگاني از راه شوسه و راه آهن اجراي قرارداد اوت 1995 با هندوستان براي تاسيس لوله گازرساني 2000 كيلومتري بين ايران و هندوستان از راه پاكستان و ارتباط اين كشورها با خزر - آسياي مركزي، اجراي قرارداد اخير ( 1375 20 ارديبهشت ) با قزاقستان در زمينه صدور نفت آن كشور از راه ايران و خليج فارس به دنياي توام خارج، با اجراي قراردادهاي گوناگون دوجانبه و سه جانبه باكشورهاي منطقه، از جمله قراردادهاي همكاري نفتي با روسيه وجمهوري آذربايجان در درياي خزر، دنياي تازه اي را پيش روي ماخواهد گذارد كه شرايط و نقش آفريني هاي هيجان انگيزي را ايجابخواهد كرد. روزي كه همه اين پروژه ها تكميل شده و نقش آفريني هاي متكي برآن آغاز گردد، روزي است كه جغرافياي استثنايي ايران تبديل به موقعيت ژئوپوليتيك و ژئواستراتژيك فعال و پويايي شده است و اين موقعيت تبديل به قدرت و نفوذ سياسي كم نظير ايران خواهد شد. موقعيت جغرافيايي استثنايي ايران ميان پراهميت ترين منابع انرژي جهان، يعني خليج فارس و درياي خزر، هنگامي كارآيي ژئوپوليتيك و ژئواستراتژيك پراهميتي خواهد يافت كه همه اين پروژه ها و پروژه هاي مشابه به اجرا درآمده و اين شبكه هاي راه و راه آهن و راه هاي دريايي و هوايي و شبكه لوله هاي نفت و گاز همانند ريسمان هاي پولادين ژرفاي ژئوپوليتيك شمالي ايران را به ژرفاي ژئوپوليتيك جنوبي ايران پيوندي مستحكم دهد و خليج فارس را به درياي خزر متصل سازد. چنين شرايطي، صادركنندگان و واردكنندگان مبادلات بازرگاني دو منطقه را پايبند جغرافياي استثنايي ايران خواهد ساخت. همشهري: در چشم انداز ژئوپوليتيك فراآينده كه ترسيم كرديد، وضع ايران را در خليج فارس چگونه؟ مي بينيد ترديدي ندارد كه پيوند دادن خليج فارس به درياي خزر وگسترش مبادلات ميان دو منطقه و ميان آن دو با دنياي خارج سبب نزديك شدن سرنوشت هاي سياسي دو منطقه خواهد شد و اين دگرگوني اثر ژرفي بر شرايط ژئوپوليتيك و ژئواستراتژيك خليج فارس خواهد ترديدي گذارد نيست كه گسترش تسهيلات ارتباطي ميان دو منطقه به ويژه براي كشورهايي درخليج فارس اهميت حياتي پيدا خواهد كرد كه بخش بزرگي از زندگي اقتصادي آنان برپايه بازرگاني ترانزيت استوار است، مانند بحرين و دوبي. از سوي ديگر، گسترش زياده ازحد توليد و صدور نفت و گاز منطقه خزر - آسياي مركزي مي تواند بر ميزان توليد و صدور نفت و گاز ديگر مناطق، از جمله منطقه خليج فارس، اثر گذارد. در آن شرايط است كه كشورهاي خليج فارس ناچار خواهند بود با گسترش درگيري در منطقه خزر - آسياي مركزي كاستي يافتن هاي ياد شده را جبران كنند. ما از هم اكنون شاهد آن هستيم كه كشور عمان، براي مثال، در كنسرسيوم لوله كشي نفت جمهوري آذربايجان به اروپا سرمايه گذاري چشمگيري كرده است. همچنين، گسترش ارتباطات وشبكه هاي راه و راه آهن و لوله هاي نفت و گاز ميان خزر - آسياي مركزي و خليج فارس همه كشورهاي منطقه خزر -آسياي مركزي راپايبند مسئله حفظ امنيت وآرامش منطقه خليج فارس خواهد كرد واين تماما به سود ايران خواهد بود. اميد فراوان دارم اين دنياي بالقوه، با تكميل بي كم و كاست پروژه هاي موجود و پروژه هاي مشابه، هرچه زودتر به واقعيت مبدل شود. همشهري: آقاي دكتر، از اينكه در اين گفت و گو شركت كرديد، تشكر مي كنيم.