Hamshahri corpus document

DOC ID : H-750808-8389S1

Date of Document: 1996-10-29

معماري آسماني كشف مجموعه اي كامل از نقوش معماري تبريز در توپكاپي استانبول نصيب اوغلو روي مجموعه كاملي از نقوش معماري كه از قرن دهم هجري قمري درموزه توپكاپي كتابي قرارگرفته است، تحقيقاتي نوشته است كه از سوي جامعه تاريخ شناسان معماري امريكا، بهترين كتاب تحقيقي در زمينه معماري شناخته شده است. خانم گلرو نصيب اوغلواستاد دانشگاه هاروارد درسال 1986 تحقيقي را دركتابخانه موزه قصر توپكاپي استانبول آغاز كرد. طي اين دوره وي با متصدي موزه خانم فيليزكاگمن آشنا شد و اين دو محقق سالها با هم دوست بودند بدون آنكه بدانند نتيجه دوستي آنها چه مي شود. بعد از مدتي كاگمن يكي از مقاله هاي نصيب اوغلو را درباره طرحهاي اوايل دوران معماري اسلامي خواند و مجموعه طرحهايي را كه سالها در اين كتابخانه بايگاني شده بود، به نصيباوغلو نشان داد و گفت: اينجا چيزي شبيه به آنچه شما نوشته ايدوجود دارد. شايد برايتان جالب باشد. بدين ترتيبمجموعه اي ازآثار هنري دوران اوليه معماري اسلامي كه سالهابوددر گوشه اي از انبار اين موزه باقي مانده بود، مجددادر معرض ديد علاقه مندان وپژوهشگران قرار گرفت. به نوشته مجله تايم نصيب اوغلو در اين باره مي گويد: من از ديدن اين طرحها بسيار شگفت زده شده بودم زيرا تا آن زمان چيزهايي شبيه آن نديده بودم. در حقيقت هيچ كس ديگر هم تاكنون چنين نقوشي را نديده بود. اين مجموعه روي كاغذهاي بسيار ضخيم و با بافت سختي كشيده شده و يك مجموعه هنري نادر متعلق به چندين قرن پيش است. مجموعه نقوش با طرح هاي هندسي موزه توپكاپي از 114 تكه تشكيل شده كه بسيار خوب نگهداري شده اند. اين اثر هنري به يك استاد معماري ايراني تعلق دارد كه در اواخر قرن پانزدهم يا شانزدهم ميلادي (دهم و يازدهم ه. ش ) زندگي مي كرده است. مجموعه توپكاپي قديمي ترين مجموعه اي است كه تاكنون پيدا شده و همچنان سالم باقي مانده است. قبل از كشف اين مجموعه در استانبول، قديمي ترين مجموعه اي كه از نقوش معماري اسلامي بجا مانده بود، بخشهايي از طرحهاي مربوط به قرن شانزدهم بود و آن را در اطراف بخارا واقع در ازبكستان يافته بودند. نصيب اوغلو براساس طرحهاي اين مجموعه كتابي به نام مجموعه توپكاپي: هندسه و چگونگي تزئين نما در معماري اسلامي تهيه كرده كه توسط مركز تاريخ، هنر و انسان شناسي كاليفرنيا در 395 صفحه منتشر شده است. در اين كتاب طرحهاي مجموعه توپكاپي همراه با نظرات و تحليلهاي دقيق و كارشناسانه نصيب اوغلو مجموعه كاملي پديد آورده اند كه از سوي جامعه تاريخ شناسان معماري امريكا به عنوان بهترين كتاب تحقيقي جديد در زمينه معماري و طراحي شهري برگزيده شده است. نصيب اوغلو محقق چهل ساله در استانبول متولد شد و در سال 1975 به امريكا رفت. وي درآنجا به تحصيل در رشته تاريخ هنر غرب پرداخت اماتحصيلات خود را به پايان نرساند. نصيب اوغلومي گويد: رك بگويم. من نسبت به هنر اسلامي بي تفاوت بودم تا زماني كه مشاور دانشگاه به من پيشنهاد كرد به تحصيل در اين رشته بپردازم. پس در سال 1979 دردانشگاه هاروارد به تحصيل در رشته هنر اسلامي پرداخت و پس ازفارغ التحصيل شدن در اين رشته آن را در دانشگاه كلمبيا ادامه داد. دو سال بعد دانشگاه هاروارد كرسي آقاخان پروفسور هنر اسلامي را به او اعطا كرد. وي طي سالها آرشيو بسياري از موزه ها را جستجو كرد و در پي اين جستجوها موفق شدمجموعه توپكاپي را در موزه استانبول بيابد. به عقيده او اين مجموعه به دوران تيموريان يا اوايل سلسله صفويه تعلق دارد و احتمالا در تبريز واقع در ايران كنار هم قرار گرفته است. وي از تبريز به عنوان شهري كه معماري و تزئيناتش شكوه خاصي دارد ياد مي كند و مي گويد: چنين آثاري كه با دست كشيده مي شدند بخشي از يك سنت برجسته اسلامي در دوران قرون وسطي هستند. اغلب اين آثار در امان نبوده اند و بيشتر آنها در طول قرنها آسيب ديده يا گم شده اند. به عقيده من بعضي از اين آثار هنوز در دستهاي معماراني كه به شيوه سنتي كار مي كنند وجود دارد اما آنان غيورانه از اين طرحها حفاظت مي كنند و آنها را همچون اسرار خانوادگي دست به دست به فرزندان خويش مي سپارند. مجموعه توپكاپي نيز تقريبا تصادفي به استانبول رسيده است. در كاخ سلطنتي عثمان ازآجرها و كاشي هاي ظريف ونقش دار شيوه تيموري استفاده شده كه در آن زمان متداول بودند. در آن دوره آجرسازان و كاشيكاران ايراني به كشورهاي ديگر مي رفتند تا اين طراحيها را انجام دهند. مجموعه توپكاپي يك نوع راهنماي چگونگي انجام و ساخت اين تزئينات، نازك كاري ها و گنبدهاي تزئين شده و كاشيكاري شده است كه بايد در دوراني كه ديگر ساخت اينگونه طرحها متداول نبود به خزانه سلطنتي سپرده شده باشد. متني كه با نقاشي هاي جوهري دو و سه بعدي اين مجموعه همراه است اهميت طرحهاي انتزاعي در جهان اسلامي قرون وسطي را شرح مي دهد. در قرن بيستم غربيها متوجه اهميت طرحهاي انتزاعي اسلامي كه بيشتر جنبه تزئيني داشتند شدند. نصيب اوغلو نشان مي دهدكه طرحهاي انتزاعي اسلامي كه معمولا با نقش اسليمي عربسك 6 سبك در ارتباط هستند، تمامي هنر اسلامي نبوده اند و هنر اسلامي بسيار متفاوت و غني تر از آن چيزي است كه غربيها فكر مي كنند. نصيب اوغلو مي گويدبه هنرمندان در اسلام بسيارارزش مي داده اند زيرا به اعتقاد مسلمانان هنروري وصنعتكاري تنها كار دست نيست، بلكه عميقا باقدرتهاي خلاق روح در ارتباطاست و به همين دليل هنرمندان مسلمان از موفقيت برتري نسبت به سايرين برخوردار بوده اند. معماران اسلامي كه با خلاقيت به ساخت و طراحي آثار هنري مي پرداختند از نظم جهان تقليد گنبد مي كردند يك مسجد با شكوه قرن هفدهم اغلب استعاره اي از بهشت بوده است و تالارها و سرسراهاي با شكوه مساجد با طاقهاي قوس دار به كوهها شباهت داشته اند. آنها اعتقاد داشتند كه هندسه مدخلي به حكمت معنوي بوده است، و اين همان مفهومي است كه به اعتقادنصيباوغلو پيش زمينه اي براي افزايش تمايل مسلمانان به تجريد هندسه در اواخر قرن دهم و قرن يازدهم بوده وي است مي گويد: تزئينات هندسي به عنوان يك نظام مملو از علائم كه به صورت چند لايه چيده شده انددر نظر گرفته مي شد و از اين نظام معناها و قرائن فراواني استنباط مي شد. طرحهاي تكرار شده نشانه اي ازستارگان بوده و شكلهاي هندسي پرزاويه بيشتر اوقات از سوي آنان به عنوان استعاره اي از وحدت خداوندبه كار گرفته مي شد. نصيباوغلو مي گويد: پيچيدگي رنگها و خطوط در اين طرحها بينندگان را مبهوت مي كند و اين باعث مي شود كه آنان با ديدن اين پيچيدگيها به معناي ديگري دست يابند. بينندگان با مشاهده اين طرحها به جهان ژرفي كه مستلزم تعمق بيشتر است پي مي برند و نسبت به هماهنگي موجود در جهان آگاه مي شوند و در مي يابند كه هماهنگي جهان مانند هماهنگي موجود در اين اشكال هندسي توسط معماري آگاه ساخته شده است. اين طرحهاي زيبا توسطهنرمنداني كشيده شده اند كه نامهايشان مدتهاست از صحنه تاريخ حذف شده است اماطرحهايشان هنوز با قدرت تمام انسان را از خود بي خودمي سازند وبه تفكر وامي دارند. واحد رسانه هاي خارجي