Hamshahri corpus document

DOC ID : H-750803-8114S1

Date of Document: 1996-10-24

تعيين رژيم حقوقي درياي خزر اجلاس معاونان وزراي خارجه كشورهاي درياي خزر كه از ديروز در تهران آغاز شد و امروز به پايان مي رسد، گامي ديگر در راه دستيابي به توافقي همه جانبه براي استفاده از منابع و توانمنديهاي بزرگترين درياي محصور جهان است. تا پيش از فروپاشي اتحاد شوروي، فقط اين كشور و ايران داراي مرزهاي ساحلي با درياي خزر اما بودند اكنون كرانه متعلق به شوروي ميان چهار كشور روسيه، آذربايجان، قزاقستان و تركمنستان تقسيم شده و در نتيجه موضوع چگونگي بهره برداري و حفاظت از اين دريا ابعاد پيچيده و گسترده تري به خود گرفته است. درياي خزر به آبهاي آزاد راه ندارد و تنها چند رود به آن مي ريزند. وجود منابع غني نفت وگاز و نيز ثروتهاي طبيعي خدادادي همچون ماهي خاويار اهميت ويژه اي به اين دريا داده با است اين حال هرگونه استفاده بي رويه، شتابزده و غيرعلمي از منابع درياي خزر مي تواند تبعات فاجعه باري را براي كشورهاي ميليونها مجاور، نفر از ساكنان پيرامون دريا و در يك كلام كل اقتصاد وتعادل زيست محيطي منطقه به همراه آورد. پيش بيني چگونگي بروز ونشانه هاي چنين فاجعه اي دشوارنيست. اكنون درياچه آرال درفاصله 400 كيلومتري درياي خزر بامرگ دست وپنجه نرم مي كند. سالهابهره برداري گسيخته بند از دو رودخانه اصلي تغذيه كننده اين دريا يعني آمودريا و سيردريا براي مقاصد كشاورزي، اين درياچه قديمي را در آستانه خشكيدن قرار داده است. از حالا پيامدهاي اين رخداد به صورت برهم خوردن تعادل بوم زيستي منطقه بروز كرده است. ديگر موضوعي كه در ارتباط باملاحظات زيست محيطي اين دريامطرح است، بهره برداري از منابع نفت غني آن است. هرگونه بي توجهي و سهل انگاري در اكتشاف و استخراج نفت مي تواند تعادل بوم زيستي شكننده اين دريا رابرهم زند. كارشناسان خاطرنشان مي كنند ظرف كمتر از 20 سال آب درياي خزر /2 5حدود متر بالا آمده و بيش از 2 ميليون هكتار زمين را بلعيده است. برخي از آنان معتقدند يكي از علل بروز اين پديده نشت و ايجاد قشري از نفت روي آب است كه از تبخير عادي جلوگيري مي كند. آنان هشدار مي دهند در صورت عدم اقدام عاجل تا حدود 25 سال ديگر 50 كيلومتر ديگر از ساحل اين دريا زير آب خواهد رفت. وضعيت كشتيراني و ماهيگيري نيزاز ديگر مسائلي است كه در چارچوب تعيين رژيم حقوقي درياي خزر بايد مشخص شوددرصد 900 خاويار جهان از درياي خزر تامين مي شود و حفظ اين نعمت خدادادي اهميت ويژه اي از نظر اقتصادي برخوردار است. در ميان كشورهاي ساحلي درياي خزر سه نظريه عمده راجع به بهره برداري از امكانات اين دريا وجود دارد. نخستين نظريه آن است كه كل بستر دريا ميان 5 كشور ساحلي تقسيم شود. آذربايجان از اين پيشنهاد حمايت مي كند. نظريه بعدي اختصاص آبهاي تا فاصله 20 مايلي از ساحل هر كشور به عنوان قلمرو ملي هركدام از كشورها و بقيه براي استفاده مشترك است. اختصاص فاصله اي بين 20 تا 40 مايل از بستر دريا به هر كشور ساحلي و استفاده مشترك از منطقه باقيمانده نيز پيشنهاد سوم است. مذاكرات كارشناسي در تهران زمينه ساز توافقي تمام عيار در زمينه بهره برداري از درياي خزر است كه قرار است در گفتگوهاي آتي وزراي خارجه كشورهاي ساحلي در عشق آباد صورت قطعي بگيرد. وحيدرضا نعيمي