Hamshahri corpus document

DOC ID : H-750803-8090S1

Date of Document: 1996-10-24

.. چنان كه مي نمايي؟ هستي خود را ارزيابي كنيم پيامبراكرم (ص ): بي ترديد مخوف ترين چيزي كه ازآن بر شما بيمناكم شرك اصغر است، پرسيدند: اي رسول خدا! شرك اصغر كدام؟ است فرمود: ريا روزانه با دهها نفر در محيط كار، محله، خانواده با فرهنگ هاي مختلف و رفتارهاي گوناگون برخورد مي كنيد، رفتارهايي كه در نهايت با ارزيابي رفتار هر كس در يك دوره معيني مي توانيد در مورد آنان داوري كنيد كه او انساني دروغگو، دو به هم زن يا صادق و صميمي و يا متظاهر است. اگر قرار باشد در يك ارزيابي شتابزده و صادقانه رفتار خود را ارزيابي كنيد به خود چه نسبتي مي دهيد فردي صادق يا متظاهر و يا بدتر از رياكار آن!، چند بار در محيط كار خود را كاردان و حرفه اي قلمداد؟ كرده ايد چند بار در محل تحصيل خود را فردي آگاه و با سواد جا؟ زده ايد و يا اينكه در روابط خانوادگي و خويشاوندي چندبار مجبور شده ايد تظاهر به داشتن دارايي و ثروت؟ بكنيد! شايد در شرايط ويژه اي خيلي ها اين رفتارهاي نابهنجار را در محل كار، تحصيل و محيط خانواده از خود بروز بدهند. خيلي ها هستند كه باآگاهي به رفتارهاي خود تلاش مي كنند صداقت را جايگزين رفتارهاي ناهنجار كنند. ولي هنوز هستند كساني كه نان تظاهر را مي خورند. خواهي نشوي رسوا... بي ترديد ضربالمثل خواهي نشوي رسوا همرنگ جماعت شو را شنيده ايد، تا چه حد با اين ضربالمثل؟ موافقيد! براي ارزيابي رفتارتان صحنه اي را مطرح مي كنيم يك بار هم كه شده صادقانه اين صحنه را مجسم كنيد و سپس رفتار خود را بسنجيد. در يك محفل خانوادگي همه خويشاوندان حضور دارند. افراد فاميل تلاش دارند از موفقيت هاي تحصيلي، شغلي و خانوادگي سخن بگويند. شخصي سعي مي كندخود را بازرگاني موفق و پردرامد جلوه دهد. او با تشريح موقعيت شغلي و درامدهاي حاصله از كار سعي مي كند جايگاه خود را در بين فاميل بالا ببرد. اگر شما كه در اين مجلس هستيد مرعوب سخنان او شويد و او را تاييد كنيد خود بخود مجبور مي شويد به داشتن ثروت قدرت و مقام تظاهر كنيد! علي حدادي كارمند بخش دولتي با اشاره به شيوع رفتارهاي مصرف گرايي در جامعه مي گويد: باور كردن اين مسئله كه شخصي بتواند در شرايط خاص دروغ بگويد و حتي تظاهر به رفتارهاي خاص بكند كمي دشوار است. وي مي افزايد: بايد اين موضوع را پذيرفت كه يكي از عوامل تشديدكننده رفتارهاي ناهنجار بروز پديده مصرف گرايي در جامعه است. بيائيد خودمان را فريب ندهيم. وقتي مي بينيد همسايه ديوار به ديوارتان هر روز موقعيت بهتري كسب مي كند و يا سعي دارد ادعاي فضل و ثروت و موقعيت بكند شما به هر حال ازصدو يك وسوسه به يكي بندگي مي كنيد و اين تازه آغاز ماجراست! شرك اصغر: تظاهر و به تعبيري ريا نه تنها عمل انسان را فاسد مي كند، بلكه نوعي گناه نيز محسوب مي شود. برخورد رياكارانه در اخلاق اسلامي در حد رفتار شرك آميز قلمداد شده است، پيامبراكرم ( ص ) در مورد رياكاري مي فرمايد: بي ترديد مخوف ترين چيزي كه از آن بر شما بيمناكم شرك اصغر است، پرسيدند: اي رسول خدا شرك اصغر كدام؟ است فرمود: ريا آستين ها را بالازده بود و با آرامش از پله هاي اداره پايين مي رفت، آب از سروصورتش شره مي كرد، صلواتي فرستاد ودوباره از پله ها سرازير شد، كسي در راهروي اداره ديده نمي شد، لحظه اي در پاگرد پله ها ايستاد و به اطراف نگاهي كرد، سپس زيرلب چيزي گفت و براه افتاد. تازه به طبقه اول رسيده بود كه صداي سرفه هايي شنيد. لحظه اي مكث كرد و تسبيح را از جيب شلوارش درآورد و زير لب ذكر گفت. صداي باز وبسته شدن در اتاقي شنيده شد، به اطراف راهرو سرك كشيد خبري نبود، با ناراحتي دوباره از پله ها پائين رفت، به آرامي دكمه هاي آستين پيراهنش را بست، دستي به صورتش كشيد، ايستاد و به پله هاي اداره نگاه كرد، آنگاه نفسي تازه كرد و دوباره از پله ها بالا صدايي رفت، از دور شنيده شد: آقاي كاظمي... شما كه تازه وضو گرفته ايد! مرد كه به زور سعي مي كرد لبخندي بزند، با همان چهره برزخ گفت: آه بله - يادم رفته بود، تازه فكر كردم وضويم فوت شده... تظاهر درفرهنگ ايراني: اكبر اميري كارشناس علوم اجتماعي با اشاره به خرده فرهنگ هاي ايراني مي گويد: پاسخ به اين پرسش كه تظاهر در فرهنگ ايراني چه جايگاهي؟ دارد كمي دشوار است. به هر حال تلفيق فرهنگ ايراني و اسلامي از ما موجود غريبي ساخته است، در برخي موارد ما با فرهنگ ايراني فكر مي كنيم اما در عمل با فرهنگ اسلامي رفتار مي كنيم و يا بالعكس، اما آنچه كه در اين ميان مهم است، زدودن پاره اي رفتارهاي غلط فرهنگ ايراني است، خرده فرهنگ ايراني حكم مي كند كه در برخي موارد تظاهر به دارايي، سواد و مقام بكنيم، اما فرهنگ اسلامي آن را رد مي كند ودر نهايت نوعي شرك قلمداد مي كند. دوگانگي رفتار فرهنگي ارتباطات اجتماعي را واژگونه مي سازد، بي شك اگر درزندگي روزمره خود به اين رفتارها با تعمق بنگريم شايد به اين باور برسيم كه هميشه در تصوير ذهني خود از جامعه باورهاي ناهنجاري داشته باشيم. وي مي افزايد: سادگي و صداقت درجامعه گاهي مورد تمسخر قرار مي گيرد اين موضوع زماني اغراق آميز قلمداد مي شود كه قدم به شهرهاي بزرگ برخي بگذاريد ازدانشجويان در وهله ورود به تهران با اين مقوله آشنا مي شوند اما به ناچار سعي مي كنند همرنگ جماعت شوند، بالاخره پس از يك زندگي اجباري با خرده فرهنگ هاي ديگر مي آموزندتحمل كنند و يادر نهايت تظاهر كنند! براي شناخت افراد رياكار و متظاهر نشانه هايي از سوي علماي دين اسلام ارائه شده كه ذكر آن مي تواند سره را از ناسره منفك سازد: به تعبيردين باوران رياكاران در انظار مردم به نشاط و تظاهر عبادت مي كنند و به قولي ولاالضالين را با غلظت بالا آن هم در جمع و نه در تنهايي بيان مي كنند، آنان دوست دارند مردم در تمام كارها آنها را ستايش كنند. هنگامي كه مردم آنها را مي ستايند، بر رفتارهاي خود مي افزايند وآنگاه كه مدح آنان كاسته مي شود از رفتارهاي آنها خبري نيست. اينگونه افراد اهل فريبكاري و خدعه اند واعمال نيك خود را به رخ ديگران مي كشند، در ظاهر ذكر خدا را مي گويند ولي در دل كمتر خدا را ياد مي كنند، علاوه بر آن افرادي خودپسند و رفاه طلبند. يكي از آفات اخلاقي براي سياستمداران، دانشجويان كارمندان، و تاجران كه بازيچه قدرت، مقام، علم و ثروتند، خودپسندي و تملق دوستي است، آتش چاپلوسي زماني فروزانتر مي شود كه انسانهايي سلطه پذير با مديحه سرايي، غول نخوت و غرور را در دل آنها شعله ور سازند. بزهكاري و ريا در جامعه: تظاهر نيز از اين قاعده مستثني نيست، دستيابي به قدرت، ثروت و دانش اگر از راه درست حاصل نشود، فرد در ذهنيت خود با تظاهر به داشتن اين ابزارها سعي مي كند فرافكني كند. اين روحيه ناسالم به تدريج نفس عصيانگر را درانسان بيدار مي كند واگر در اين ميان كسي برهيمنه آن شعله اي بيفزايد، ناخودآگاه تظاهر همچو غولي او را از درون اسير خود مي سازد. محمدي كارشناس حقوق با اشاره به بزهكاريهاي موجود در جامعه مي گويد: بيشتر پرونده هاي مربوط به كلاهبرداري و چك بي محل به نوعي ريشه در ظاهرسازي افراد فرد دارد در يك كشاكش دروني با خود مجبور مي شود يك شبه به آن چه كه ندارد برسد لذا در صدد برمي آيد رفتارهاي غلط را به عنوان گزينه برتر انتخاب كند. چشم و هم چشمي، تظاهر به ثروت ودارايي و بالاخره دستيابي به آسان به قدرت منجر به بروز اين بزهكاريها مي شود. وي مي افزايد: يك ارزيابي شتابزده نشان مي دهد كه افراد متدين كمتر دچار اين رفتارهاي ناسالم مي شوند، چون فرهنگ و تربيت ديني به آنان مي آموزد كه از آفت هاي اخلاقي ناپسند دوري كنند. تربيت خانوادگي سالم و رفتار مناسب در دوران تحصيل هم در بروز اين رفتارها موثرند. تظاهر خودبخود به دوگانگي رفتار و تناقض ذهني دامن مي زند. در محيط كار اگر مسئله اي را نمي پذيريد نيازي نيست حتما تظاهر به پذيرش آن بكنيد، چون اين رويه فرد را از درون متلاشي مي كند وبالاخره روزي نهان او را عريان مي سازد. از امام صادق ( ع ) نقل است كه فرمود: خودستايي عبارت است از آنكه انسان نماز و روزه و ساير عبادات و كارهاي نيك خود را براي ديگران اظهار كند. دوگانگي رفتاري: متاسفانه اين آفت به گونه اي در جامعه شيوع پيدا كرده است. رفتارهاي دين دارانه، اعمال رفتارهاي نيكوكاري و تظاهر به رفتارهاي دوگانه نه تنها افراد را بيمار مي كند بلكه نگاههاي سالم در جامعه را آشفته مي سازد، در اين ميان مرز بين صداقت و تظاهر شناخته نمي شود. ليدي شيل يكي از سفرنامه نويسان عهد قاجار با اشاره به رفتارهاي تظاهرآميز ايرانيان بر اين باور است كه مردم ايران براي باوراندن گفته هاي خود به قسم خوردن دست مي يازند، و در اين ميان به خدا يا پيغمبر يا علي (ع ) يا حسين (ع ) و غيره قسم مي خورند. او طي ديدار از ايران در طول سفر به تهران از رفتارهاي دوگانه مردم سخن ها به ميان آورده، تصويرهايي او كه از وضعيت آن روز، ايران ترسيم كرده است نمايانگر اين واقعيت تلخ است كه به هر حال ما ايرانيان قبل از آنكه تابع رفتارهاي ديني خود باشيم تابع خرده فرهنگ هاي غلط ايراني هستيم. خانم بختياري دانشجوي رشته ارتباطات با اشاره به رفتارهاي تظاهرآميززنان مي گويد: شايد طرح اين موضوع كه تظاهر بيشتر در رفتارهاي زنان مشاهده مي شود تا مردان، به نوعي خود كمتربيني باشد. اما به هر حال زنان با داشتن رفتارهاي تظاهرآميز سعي دارند بر اين نقص رواني فائق آيند. خودآرايي، مسابقه در رفتارهاي چشم هم چشمي، شرايط سخت همسرگزيني، توجه به تجملات وآرايش منزل همه به نوعي بر اين باور غلط صحه مي گذارند. امازنان عاقل با استفاده از رفتارهاي خردمندانه بر اين نفس نهيب مي زنند. به هر حال تعادل رفتاري زنان مي تواند مانع بروز بزهكاري مردان شود. وي مي افزايد: اگر به رويه متحدالشكل كردن لباس دختران در مدارس توجه كنيد شايد متوجه اين نكته ظريف بشويد كه چرا اين موضوع در مدارس پسرانه اعمال؟ نمي شود بديهي است كه دختران در صورت داشتن اين امكان رفتارهاي متظاهرانه اي ازخودبروز مي دهند و از آنجا كه احساس لطيفي دارند بروز رفتارهاي نابهنجاراجتناب ناپذير خواهد بود. اين مسئله هم اينك در قالب بحث هاي دوسويه حجاب در جامعه جريان دارد. فريبرز بيات كارشناس علوم اجتماعي با اشاره به هرم نيازهاي ابراهام مزلو مي گويد: تظاهر از نگاه روانشناسي به گونه اي نياز بزرگداشت از احترام خود، به خويشتن و جلب توجه ديگران را بيان مي كند، اين مسئله در نيازهاي اجتماعي افراد مطرح شده، طرح پرسش چگونه خودمان را بزرگ بشماريم و يا چگونه توجه ديگران را جلب كنيم و.. مقدمه بروز رفتارهاي تظاهرآميز در جامعه است. به هر حال افراد با توجه به امكانات مادي و معنوي خود از جمله توانايي فكري، پول، زيبايي، چهره، ورزش و قدرت تلاش دارند اين موضوع را بيان كنند و به نوعي سعي دارند آن چيزي كه براي آنها اهميت دارد در معرض قضاوت ديگران قرار دهند. وي مي افزايد: كساني كه شايد در زندگي مسئله قابل طرحي نداشته باشند در نهايت به نمايش جسم و بدن خود دست مي يازند، چون موضوع قابل طرح ندارند. پرداختن برخي افراد به زيبايي اندام و يا شرارت و خشونت بزهكاران از اين موضوع يا نيازاجتماعي نشات مي گيرد. حتي برخي كودكان در مدرسه نيز با گفتن جوك و اذيت كردن ساير كودكان سعي دارند نسبت به معلم جلب توجه كنند. با اين حال بايد ميدان هايي براي طرح مثبت اين نيازها فراهم شود، مسابقات المپياد و جشنواره ها مي تواند معبر خوبي براي طرح اين مسئله باشد، حتي ادامه تحصيل نيز از رويه هاي سالمي است كه نياز جوانان را برطرف مي كند.