Hamshahri corpus document

DOC ID : H-750730-7929S1

Date of Document: 1996-10-21

چند نفر هستيم، چه كار؟ مي كنيم با ماموران سرشماري عمومي نفوس و مسكن همكاري كنيم در شرايط حاضر، يكي ازمهمترين مشكلات مسئولان كشور براي برنامه ريزي و تصميم گيري اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي كمبود آمار و ارقام گوياوقابل اعتماد است. اين معضل از ديرباز و از شروع برنامه ريزي در ايران به عنوان يك عامل بازدارنده وجود داشته است و اكنون با گذشت حدود 80 سال، هنوز از آن به عنوان يكي از مهمترين مشكلات برنامه ريزي در كشور ياد مي شود. يكي از دلايل كمبود در اين باره ساختار نظام آماري كشور است كه موجب شده تا كمتر آمار دقيق و بي طرف و بهنگام در اختيار برنامه ريزان و پژوهشگران قرار گيرد و آمار و ارقام موجود در كشور نيز به هيچ وجه تكافوي نياز مسئولان و برنامه ريزان را نكند. با چنين ويژگيهايي كه نظام آماري كشور با آن مواجه است، از فردا كار پنجمين سرشماري عمومي نفوس و مسكن در كشور شروع و به مدت 25 روز ادامه خواهد داشت. از آنجا كه حجم عمليات اجرايي اين طرح بسيار گسترده است، دقت عمل نيروي انساني به كار گرفته در اين سرشماري براي دقيق تر شدن آمار به دست آمده از درجه اهميت بالايي برخوردار است. از طرف ديگر مردم سراسر كشورمان بايد توجه داشته باشند كه دادن اطلاعات درست بيش از هر امري به نفع خود آنان است. در غير اين صورت سرشماري عمومي نفوس و مسكن كه با صرف ميلياردها ريال هزينه صورت مي پذيرد فايده زيادي نصيب جامعه نخواهد كرد. به نظر مي رسد سرعت عمل در انتشار نتايج سرشماري از سوي دست اندركاران از يك سو و اعلام نتايج درابعاد مختلف - حتي اگر منفي تشخيص داده مي شود - مي توانداشتياق عمومي را براي انجام بهينه اين امر در سالهاي آتي برانگيزد. گزارش حاضر بانگاهي به تاريخچه سرشماري عمومي نفوس و مسكن تلاش داردبعضي مسائل را درباره سرشماري حاضر در اختيار خوانندگان قرار دهد. در يك ميليون و ششصد و چهل و هشت هزار كيلومتر مربع سرزمين ايران چند نفر زندگي؟ مي كنند روند افزايش جمعيت طي ده ساله 1365 تا 1375 نسبت به دهه هاي قبل از آن چگونه بوده است. ميزان افزايش باسوادان درمقايسه با ميزان افزايش جمعيت كشور از چه نسبتي برخوردار بوده؟ است ميزان اشتغال و بيكاري در كشور چقدر؟ است چند درصد از كودكان ونوجوانان در نقاط مختلف كشور به تحصيل ؟ اشتغال دارند چند درصد مردم از مسكن مناسب و بهداشت؟ كافي برخوردارند برنامه هاي توسعه اقتصادي - اجتماعي و فرهنگي چه تاثيراتي در پيشرفت كشور داشته ؟ است سرشماري عمومي نفوس و مسكن كه 1375 به گفته دكترعباسعلي زالي رئيس مركزآمار ايران توسط 55 هزارنفر نيروي آموزش ديده ازفردا انجام خواهد شد در تلاش است تا پاسخ پرسش هاي يادشده را از لابلاي نتايج اين سرشماري استخراج و در اختيار پژوهشگران و علاقه مندان و مسئولان قرار دهد. شل و لنگ و يك چشم هر كسي در قريه اي كه ساكن است اعم از غريبه و از بومي، مرد و زن، صغير و خواه كبير، طفل شيرخواره گهواره باشد و يا آن كه پيرمرد صدساله، خواه غني باشد و صاحب ملك و علاقه و زارع و كاسب و خوش نشين و عمله و بيگانه و صحيح الاعضا و شل و لنگ و يك چشم، زن باشد يا مرد، زن بي شوهر يا اطفال بي پدر و مادر، رعيت قديم يا جديدي كه از جاي ديگر آمده باشد، هر كسي به هر صنف و صنعت كه باشد، مشخص نمايند و تا ممكن است بر وجه تحقيق والا از روي تخمين سن و سال آنها را بنويسند و از اين حكم احدي مستثني نيست... آنچه كه در سطور بالاخوانديد، دستور عملي است كه در دوره قاجار ميرزاحسن خان سپهسالاربراي تهيه آمار همگاني وسرشماري كليه منابع مالي كشوربه ماموران دولت صادر كرده است. در اواخر قرن سيزدهم در شمسي، كابينه تصويبنامه اي وثوق الدوله، مشتمل بر 41 ماده براي ثبت احوال در سنبله (شهريور ) از 1295 تصويب هيات وزيران گذشت و بر اساس آن ثبت احوال تهران در قوس (آذر ) 1297 در وزارت داخله (كشور ) تاسيس گرديد و براي اولين بار، آيين نامه وظايف اداره آمار و مسئول آن به تصويب هيات وزيران رسيد و از اول فروردين ماه 1304 به مرحله اجرا گذاشته شد. اين تصويبنامه با تغييراتي كه در آن داده شد در 1307 به تصويب مجلس شوراي ملي رسيد ليكن به وسعتي كه مورد نظر قانونگذار بود به مورد اجرا درنيامد. در سال 1328 اعتبار انجام اولين سرشماري عمومي نفوس در قالب برنامه هفت ساله سازمان برنامه، از تصويبمجلس شوراي ملي گذشت و در صندوق مشترك اسفندماه 1331 سازمان همكاري آمارتشكيل گرديد و به دنبال آن در 28 فروردين 1332 قانون آمار و سرشماري از تصويب مجلس گذشت واداره آمار و سرشماري به عنوان واحدي از اداره كل آمار و ثبت احوال تاسيس شد و /2/1332 15از آغاز به كار كرد. ليكن با توجه به كودتاي 28 مرداد 1332 و وقايع سياسي ديگري كه در پي آن اتفاق افتاد، تحرك و تفكر عميقي كه در ارتباط با توليد آمار صحيح و آموزش علم آمار به وجود آمده بود، متوقف شد و يا به كندي گراييد. با اين حال بر اساس قانون مزبور در سال 1333 از شهرهاي آبادان خرمشهر و كاشان و در سال 1334 از شهرهاي: اروميه سبزوار زابل و دشت ميشان (دشت آزادگان ) به، طور آزمايشي سرشماري به عمل آمد. در اداره 1334تيرماه آمارو سرشماري از اداره كل آمار و ثبت احوال منتزع وبه اداره آمار عمومي تغيير يافت و نام اداره كل آمار و ثبت احوال نيز به اداره كل ثبت احوال اصلاح گرديد. به دنبال اين قانون تحول آمار و سرشماري با سازماني جديد در 15 اسفند 1334 از تصويب مجلس گذشت و /12/1334 22در متن آن جهت اجرا به دولت ابلاغ شد. به موجب قانون آمار وسرشماري سازمان مزبور ازاول سال 1335 به نام اداره كل آمار عمومي ناميده شد ومبادرت به انجام اولين سرشماري عمومي نفوس كشوركرد. در اين سرشماري جمعااز وجود نفر 26836 از ماموران و كارمندان دولت كه براي امر سرشماري تعليم كافي ديده بودند، استفاده به عمل آمد. اغلب ماموران سرشماري و سرپرستان آنان از بين معلمين مدارس و يا دانش آموزان سالهاي پنجم و ششم متوسطه انتخاب سرشماري شده بودند در دهم آبانماه 1335 آغاز شد و طبق برنامه تا روز 25 آبانماه در كليه نقاط كشور به اتمام رسيد و نتايج كامل آن در قالب 119 جلد نشريه آماري مربوطه به 119 حوزه سرشماري كشور و همچنين خلاصه اي از سرشماري عمومي كل كشور در دو جلد كه جلد اول آن شامل اطلاعاتي از تعداد سكنه: كشور، استانها، حوزه هاي سرشماري، دهستانها، شهرها و دهات و جلد دوم آن حاوي اطلاعاتي راجع به مشخصات جمعيت و خانوار، كشور، استانها، مناطق شهرنشين و ده نشين و حوزه هاي سرشماري بود، در نشريات مستقل به هر يك از زبانهاي فارسي و انگليسي منتشر شد. از 2 سال پيش در حال حاضر مركز آمار ايران و بانك مركزي دو نهاد اصلي توليد كننده آماردر ايران هستند و در طول سال آمارگيريهاي مختلفي انجام مي دهند. مركز آمار ايران انجام سرشماريها و آمارگيريهاي نمونه اي ازجمعيت، كشاورزي، صنعت و كارگاههاي معدن، بازرگاني و خدماتي، ساختمان، بودجه خانوار و.. را برعهده دارد و بانك مركزي نيز از شاخص بهاي كالاها و. خدمات مصرفي، شاخص كرايه مسكن، شاخص بهاي كالاهاي وارده به كشور،. بررسي بودجه خانوارشهري، شاخص هاي ماهانه اقتصادي آمار تهيه كرده و براي استفاده در برنامه ريزي در اختيارمسئولان قرار مي دهد. اما سرشماري عمومي نفوس ومسكن هر 10 سال يكبار صورت مي پذيرد. وبا توجه به گستردگي اين سرشماري اقدامات متعددي بايد صورت پذيرد. دكتر حاجي زاده يكي از دست اندركاران سرشماري عمومي نفوس و مسكن در اين باره مي گويد: براي طراحي سرشماري عمومي نفوس و مسكن 1375 از آذرسال 1373 كار را شروع كرديم. در اولين مرحله از تمام نهادها و دستگاهها درخواست شد تا نيازهاي آماري خود را اعلام كنند كه در طراحي پرسش نامه ها منظور شود. پس از دريافت اطلاعات مورد نياز از دستگاهها و سازمانهاي دولتي اولين اقدام ما اين بود كه آنها را پالايش كنيم. وي مي افزايد: در آبان سرشماري 1374آزمايشي در بعضي از نقاط كشور كه واجد يك مشخصه آماري بود انتخابو سرشماري آزمايشي انجام شد تا كار سرشماري عمومي كه از اول آبان آغاز مي شودبا سرعت، سهولت و دقت بيشتري صورت پذيرد. به چه درد مردم مي خوردتعدادي از افراد در پاسخ به اين پرسش كه تهيه آمارهاي گوناگون ازجمله سرشماري عمومي نفوس و مسكن چه فايده هايي براي آنان دارد اظهار بي اطلاعي كرده و معتقدند، فايده آماري و سرشماري كمتر از هزينه هاي آنان است. اما كارشناسان دفتر بررسي هاي اقتصادي مركز پژوهشهاي مجلس شوراي اسلامي اعتقاد دارند: آمار ابزاري است كه به كمك آن مردم توانايي پيدا مي كنند كه از يك سو فعاليتها و برنامه هاي دولت را ارزيابي كنند و از طرف ديگر آن رابه عنوان معياري در انتخاب مديران به كار گيرند. به گفته اين كارشناسان آمارهاي مربوط به قيمت، اشتغال توزيع، بهداشت درآمد، و درمان، آموزش، افزايش توليد و... همه مورد استفاده عامه مردم قرار مي گيرد. علاوه بر مردم، مهمترين مصرف كننده آمار، نهاد دولت به معناي عام آن است. بخش هاي خصوصي و تعاوني نيز معمولا براي تصميم گيري در مورد محل، نوع، ميزان سرمايه گذاري، سنجش بازار و پيش بيني هاي آينده به آمارهاي موضعي و منطقه اي نياز دارند. پنهان كاري يكي از دردسرهاي سرشماري و تهيه آمار در كشورهاي توسعه نيافته - از جمله ايران - در دهه هاي گذشته پنهان كاري مردم در دادن اطلاعات درست و دقيق بوده است. دكتر فرشاد مومني استاد دانشگاه مي گويد: در جامعه هاي ناامن، الگوي رفتاري خاصي شكل مي گيرد كه پنهان كاري محور آن است و در چنين جامعه اي بحث از آمار به عنوان يك كار لوكس مطرح است. وي مي افزايد: گامهاي ارزنده اي كه در زمينه آمار در سالهاي پس از انقلاب اسلامي برداشته شده است نشان مي دهد كه احساس ناامني را كه در نظام پيشين وجود داشت كاهش داده ايم. كليدآمارگيريها و سرشماريها هرچقدر دقيق تر انجام شوند، اطلاعات جامع تري را در دسترس مي گذارند و بر اساس اين اطلاعات، برنامه ريزيهاي مناسبتري براي پيشرفت جامعه صورت مي پذيرد. همكاري مردم با ماموران سرشماري عمومي نفوس و مسكن 1375 موجب خواهد شدتا اين اطلاعات با دقت و صحت بيشتري جمع آوري شود ودر برنامه ريزيهاي اقتصادي - اجتماعي و فرهنگي كشور، كاربرد بيشتري داشته باشد. كارشناسان مي گويند: نقش كليدي در سرشماري عمومي نفوس و مسكن و هر نوع آمارگيري ديگر را مردم دارند. در صورتي كه مردم همكاري لازم را با ماموران سرشماري نداشته باشند، در پاسخ به پرسشها دقت كافي نداشته باشند و از سربي ميلي با ماموران سرشماري برخورد كنند و... زحمات شبانه روزي ماموران سرشماري، برنامه ريزان، مسئولان و هزينه هاي زيادي كه براي اين كار صورت مي پذيرد بدون فايده كافي خواهد بود. سنگ صبوروجود نيروهاي كارآزموده براي سرشماري عمومي نفوس و مسكن در مراحل مختلف طراحي، برنامه ريزي و اجرا يكي از شرايط اساسي موفقيت در هر امري از جمله سرشماري عمومي نفوس و مسكن سال 1375 است. با توجه به گستردگي كار در حدود 55 هزار نفر از نيروهاي فعال جامعه پس از گذراندن يك دوره آموزشي براي كار سرشماري انتخاب شده اند. به نظر مي رسد با توجه به شرايط اجتماعي و فرهنگي كشورمان اين گروه پس ازمردم بيشترين نقش را در انجام موفقيت آميز سرشماري امسال دارند. كساني كه امر خطير سرشماري برعهده آنان گذاشته شده است بايد توجه برخي كنند، افراد ممكن است به دليل آگاهيهاي اندك - و يا هر دليل ديگر به ويژه در روستاها و شهرهاي كوچك - نتوانند پاسخهاي خود را سريع و درست در اختيار ماموران قرار دهند، در اين شرايط ماموران سرشماري بايد سنگ صبور مردم باشند و با حوصله، دلسوزي، و دقت، فرمهاي مربوطه را پركنند و انتظاراتشان از مردم در اندازه هاي آنان باشد. گزارش از: مريم غفاري