Hamshahri corpus document

DOC ID : H-750717-7086S1

Date of Document: 1996-10-08

هر كشوري بايد طرح ملي مقابله با بلاياي طبيعي را داشته باشد نگاهي نو به مديريت بلاياي طبيعي - (بخش نخست ) پيش بيني احتمال وقوع يك مصيبت طبيعي، مهم ترين راه براي كاهش اثرات زيان بار آن است بسياري از بلاياي طبيعي تحت تاثير دست كاري هاي مخرب و كوته بينانه انسان در طبيعت به وقوع مي پيوندند اشاره: هماره با فرارسيدن فصل سرما و بارندگي، نگراني از وقوع بلاياي طبيعي ابعادي فزاينده مي يابد. بلايايي همچون سيل، سرما، قطع راه هاي ارتباطي و... فقط دراين فصل رخ مي دهند و افزون بر آن وقوع مصيبت هايي همچون زمين لرزه، آتشفشان و... نيز در اين موعد همچون ديگر فصول سال قابل انتظار است. در كشور ما نيزمتاسفانه با توجه به شرايط ويژه اقليمي و همچنين تخريب پوشش گياهي در سال هاي اخير، به تدريج وقوع سيل هاي ويرانگر در هر زمستان به امري معمول و نگران كننده مبدل شده است. نوشتاري كه در پي مي خوانيد با نگاهي جامع به فرآيند وقوع بلاياي طبيعي، راه هاي مقابله با آنها را نيز برشمرده است. اميدواريم در آستانه فصل بارش و سرما، اين نوشتار به مثابه يك هشدار لازم، كارگر افتد. دهه 1990 را دهه كاهش بلاياي طبيعي نام نهاده اند. در زمان ما با وجود پيشرفت علوم و ابزار تكنولوژيك به دليل عدم آشنايي با نيروهاي طبيعي هنوز سالانه شاهد مرگ هزاران نفر از انسان هاي بي گناهي هستيم كه نمي دانند چرا دردناك تر مي ميرند آن كه گاهي در مقايسه ميان كشورهاي پيشرفته و كمتر توسعه يافته به علت تراكم جمعيت در اين كشورهاي اخير خسارات بيشتري به بار مي آيد. به اين جهت ضروريست براي كاهش اين خسارات موضوع مديريت محيط جدي تر تلقي يكي شود از ابزارهاي مهم مديران محيطي، آشنايي با بلاياي طبيعي و فرايندهاي مسئول آن مي باشد. زيرا دو شعار مشهورپيشگيري بهتر از درمان است وتشخيص نيمي از پيشگيري است در مورد مديريت بلاياي طبيعي نيز مصداق دارد. فهرست بلاياي طبيعي اولين گام در اين جهت، شناخت بلاياي طبيعي و آشنايي مقدماتي با نحوه ايجاد آنهااست. به اين ترتيب بدون هيچ ملاكي مي توان بلاياي طبيعي را شامل: زمين لرزه، آتشفشان، تسونومي (امواج مهيب اقيانوس ها ) سيلابهاي رودخانه اي، بهمن برف يا سنگ، ريزش توده هاي خاك، كوه هاي يخ، گردبادها، صاعقه و آتش سوزي ناشي از آن، مد، طوفان هاي تگرگي، كولاك برف، طوفان هاي باد (هاريكانها )،، خشكسالي همه گيري بيماريهاي واگيردار، شيوع آفات نباتي و هجوم حشرات موذي نظير ملخ و... را نام برد و يا تركيبي از دو يا چند نوع بلاي اشاره شده را در فهرست بلاياي طبيعي مشاهده كرد. فرايندهاي مسئول بلاياي طبيعي براي تعيين فرايندهاي مسئول بايد ملاك يا ملاك هايي را براي دسته بندي آنها درنظر گرفت، از جمله فرايندهاي مربوط به علوم زمين، فرايندهاي مربوط به علوم هواشناسي، فرايندهاي مربوط به علوم بيولوژيكي. براي استفاده از يك زبان مشترك ما اين فرايندها را به فرايندهاي دروني و بيروني تقسيم كرده ايم (منظور درون و بيرون زمين است ). فرايندهاي دروني شامل زمين لرزه و آتشفشان است و فرايندهاي بيروني شامل دو دسته فعاليت هاي مربوط به اوضاع جوي و فعاليتهاي بيولوژيكي مي شود. زيرمجموعه فرايندهاي بيروني مربوط به اوضاع جوي عبارتند از: فعاليتهاي باد و يخ، جريانهاي دريايي، جزر و مد، روانابهاي سطحي، فرسايش، زمين لغزه و... و فرايندهاي بيروني مربوط به فعاليتهاي بيولوژيكي شامل فعاليتهاي گياهي و جانوري در محيطهاي آبي و خشكي خواهد بود. آنچه كه در اين ميان حائز اهميت است توجه به نقش انسان است كه در هر محيطبايد به طور جداگانه مورد بررسي قرار گيرد. زيرا اگر مجموعه تاثيرات عوامل ذكر شده را در يك كفه ترازو قرار دهيم و عملكرد انسان را در كفه ديگر، شايد تعادل برقرار شود كه به زعم برخي هنوز كفه اثر انسان بر محيط سنگين تر نيز خواهد بود. موتور محرك فرايندهاي مسئول بلاياي طبيعي انرژي لازم را از منابع مختلفي دريافت مي دارد. از جمله 3 منبع مهم تامين كننده اين انرژي عبارتند از انرژي خورشيدي كه به صورت امواج كوتاه به زمين مي رسد و به صورت امواج بلند و مادون قرمز منعكس مي شود و حاصل آن تغيير در دماي سطح زمين و جو است. اين تغييرات دما خود موجب تغييرات فشار در مقياس محلي و جهاني خواهد بود وتغييرات فشار در چرخش عمومي جو و وضعيت هواي كره زمين در مقياس هاي زماني متفاوت اثر مي گذارد و موجب تغيير در ميزان رطوبت و اشكال بارندگي مي گردد. تغيير در ميزان رطوبت و اشكال بارندگي در الگوهاي پراكندگي و ايجاد گياهان سبز به عنوان اولين حلقه از زنجيره غذايي چرخه حيات موجودات زنده اثرات غيرقابل انكاري را به دنبال دارد. دومين منبع انرژي فرايندهاي مسئول بلاياي طبيعي از تجزيه مواد. پرتوفشان ( راديواكتيو ) از جمله اورانيوم و توريم حاصل مي شود. نوع سوم اين منبع انرژي نيروي جاذبه زمين است كه به خصوص در به انجام رساندن اعمال دو منبع قبلي نقش تكميلي داشته و هم خود به تنهايي مسئوليتي در ايجاد شدت بلاياي طبيعي برعهده دارد. نقش اين منبع سوم انرژي در فرايندهاي بيروني زمين نمايان تر است به طوري كه حركت مواد بر روي دامنه ها از جمله حركت جويبارها و آب رفتهاي آنها، توده هاي سنگ، بهمن برف و يخ، تاثير جاذبه ماه و خورشيد بر جريان هاي جزر و مدي كاملا مشهود است. بلاياي طبيعي را از جهت قدرت شان (شدت انرژي آزاد شده ) و سرعت تكرارشان (باچه سرعتي مجددا اتفاق مي افتند ) دسته بندي مي كنند و بين قدرت و دوره بازگشت (كثرت تكرار ) آنها يك رابطه معكوس وجود دارد. حادثه =بزرگتر تكرار كمتر. البته تاثير بلاياي طبيعي بر روي انسانها و ديگرموجودات زنده و ارتباطي به اندازه و بزرگي آنها ندارد. واضح است كه يك زمين لرزه در مناطق كوهستاني و غيرمسكوني با هر شدتي كه باشد نمي تواند همان تاثيري را داشته باشد كه اگر در يك شهر پرجمعيت اتفاق مي افتاد. شدت ويراني به عوامل مختلفي ارتباط دارد، از جمله تمركز جمعيت در ناحيه مورد نظر و آمادگي براي مقابله با حوادث طبيعي و يا ميزان تمهيدات لازم براي جلوگيري از خسارت زياد در آن ناحيه را مي توان نام برد. دكتر مهدي چوبينه شرح عكس: توفان آتش پس از وقوع زلزله در شهر كوبه ژاپن