Hamshahri corpus document

DOC ID : H-750709-6530S1

Date of Document: 1996-09-30

شهري به نام مركز شهر تهران پژوهشي پيرامون مركز شهر تهران ( ) 1 مركز شهر تهران عموما با اختصاص به كاربريهاي تجاري و اداري شهر تهران خصوصيت بارزي پيدا كرده و محدوده بزرگي از حدفاصل خيابانهاي مولوي و بلوار كشاورز از يكسو و خيابانهاي بهارستان و سي متري كارگر از سوي ديگراست اشاره: شهر تهران به عنوان پايتخت كشور و نيز به عنوان يك مجموعه شهري بزرگ، داراي عملكردهاي وسيع اقتصادي، ارتباطي، خدماتي، اداري، فرهنگي و غيره در مقياس منطقه اي، ملي و حتي بين المللي است. بويژه از اين نظر، مركز شهر تهران، از يك هويت فرهنگي و عملكرد ملي و بين المللي برخوردار است و از اين رو هر نوع برنامه ريزي و تصميم گيري در مورد آن، ابعاد سياسي و ملي پيدا مي كند كه فراتر از حوزه عمل مديريت شهري و برنامه ريزي شهري است. از طرفي گسترش بي رويه و مداوم شهر تهران، و افزايش جمعيت به موازات تحليل اصالت زندگي از يكسو و عدم توجه به توسعه خدمات در حومه از سوي ديگر، موجبفشار روزافزون بر هسته مركزي شهر شده و سيماي شهر تهران را به گونه اي بيگانه بافرهنگ و سنت زيستي كشورمان درآورده است. اين فشار به صور گوناگون بروز ميدانها مي كند به پاركينگ، ايستگاه و انبار تبديل مي شوند، بناهاي قديمي تخريب شده و جاي خود را به ساختمانهاي بساز و بفروش مي سپارند و در مجموع كالبد استحاله پيشين، مي يابد و از هم مي پاشد. حاصل اين از هم پاشيدگي، محو ردپاي تاريخ وفرهنگي است كه شهر برپايه آن بنا شده است. اما در ميان همه اين تباهي ها مي توان به امكان جستجو و يافتن نشانه هاي ارزشمندي از معماري تهران قديم اميد بست وهنوز تعداد بسياري از بناهاي گذشته را مي توان ترميم، حفظ و نگهداري كرد. با توجه به مواردي كه به آنها اشاره گرديد، گزارشي تهيه شده كه در آن به جمع آوري اطلاعاتي مربوط به كليات وضع موجود، آمارهاي مقايسه اي كاربريها و فعاليتهاي شهر تهران و همچنين نظرات مردم و كارشناسان در زمينه مركز شهر تهران و مشكلات و معضلات آن پرداخته شده است و ضمن آن سعي شده تا توجه مردم و مسئولان امر به اهميت حفظ هويت فرهنگي اين مركز كه بايد به عنوان موجود زنده و همچنين ثروت و ميراثي نهفته به آن نگريست، معطوف شود. بدان اميد كه مورد توجه خوانندگان محترم قرار گيرد. كليات وضع موجود و گسترش شهر تهران تحولات شهر تهران به عنوان پايتخت و توسعه شهري آن طي ادوار مختلف تا ابعاد و وسعت امروزي آن بسيار فراوان و عميق بوده است. گسترش شهر تهران عمدتا داراي چهار مقطع مشخص است: گسترش در زمان صفويه و قاجاريه، گسترش در زمان پهلوي اول، توسعه در دوران پهلوي دوم و بالاخره پيشرفت سطح شهري بعد از انقلاب اسلامي. حركت طبيعي گسترش شهر تهران طي دوران صفويه و قاجاريه به ناگاه با به حكومت رسيدن رضاخان دچار تحولي سريع شد تا جايي كه وسعت شهر، ناگهان در طي دوران كوتاه حكومت وي از حدود 24 كيلومتر مربع در سال 1301 ( هـ. ش ) به حدود 44 كيلومتر مربع در سال 1320 رسيد. يعني در كمتر از سال 20 تقريبا دو برابر مي شود. هسته مركزي شهر نيز با توجه به جاذبه شمال شهر و منطقه شميرانات به طرف آن كشيده شد. به طوري كه در سال 1367 مركز ثقل تهران از بازار تا ميدان انقلاب چهار كيلومتر حركت كرده است. امروزه با در نظر گرفتن گسترش فضاي شرقي - غربي تهران كه در طرح جامع پيش بيني شده است، مركز شهر از جهت غرب در فلكه صادقيه مستقر مي شود و مركز شرقي شهر تهران، فلكه سوم تهران پارس خواهد بود. با توجه به اين حركت عظيمي كه تهران در چند سال آينده دارد، آيا هنوز بايد ديدگاه گذشته خود را نسبت به مركز شهر تهران حفظ كنيم و آنرا با تحولات اخير و برنامه ريزيهاي آتي هماهنگ؟ نكنيم ارزيابي توزيع كاربريها برحسب تعداد فعاليتها در مركز شهر تهران مركز شهر تهران عموما با اختصاص به كاربريهاي تجاري و اداري شهر تهران خصوصيت بارزي پيدا كرده و محدوده بزرگي از حد فاصل خيابانهاي مولوي و بلوار كشاورز از يكسو و خيابانهاي بهارستان و سي متري كارگر از سوي ديگر در اشغال مراكز تجاري و اداري تهران بوده و مراكز مختلف تجاري در راسته هايي از شريانهاي ارتباطي اين منطقه قرار دارد. ادامه اين مركز بزرگ تجاري و اداري شهر از طريق خيابانهاي ميرزاي شيرازي و ولي عصر به سوي منطقه شمالي خود، ميدان آفريقا و ميدان ونك متصل گشته است منطقه 6 و 12 شهرداري تهران در واقع محل استقرار اكثريت كاربريهاي تجاري، اداري، سازمانهاي بازرگاني سفارتخانه ها و بيمارستانهاي مشهور تهران است. از مراكز تجاري عمده شهر تهران مي توان از واحدهاي تجاري مستقر در ميدان هفت حوض نارمك و خيابان سي متري نارمك نام برد. بازار شهرري و بازار شميران نيز از مراكز تجاري فعال هستند. همچنين خيابان ولي عصر و ميدان ولي عصر به عنوان مراكز خريد و گشت و گذار داراي نقش مهمي هستند. حال ميزان عددي فعاليتهاي كاري در عرصه تهران چگونه؟ است به جز واحدهاي مسكوني در تهران 279546 فعاليت كاربري در تهران پراكنده است كه بالغ بر 30 درصد از اين فعاليتها در هسته مركزي شهر تهران يعني در مناطق 11 و 12 متمركز شده اند. و نيز فعاليتهاي تجاري كه در مركز شهر جريان دارد معادل 51 درصد فعاليتهاي مستقر در شهر تهران است. بعد از فعاليتهاي تجاري در تهران، بيشترين سهم مربوط به فعاليتهاي صنعتي توليدي كارگاهي است كه 34 درصد از كل فعاليتهاي صورت گرفته در تهران است. بنابراين بايد به سهم 27 درصدي مناطق 11 و از 12 اين فعاليتها توجه نمود. آمارهاي مقايسه اي از مركز شهر تهران و سطح شهرصرفنظر از ابعاد و وسعت مناطق بيستگانه تهران از نظر تعداد فعاليتها و كاربريها، بيشترين تعداد واحد مسكوني در منطقه 4 ( درصد ) 8 بيشترين واحدهاي تجاري در منطقه 12 ( درصد ) 24 بيشترين واحدهاي آموزشي در منطقه 6 ( درصد ) 11 بيشترين مراكز تحقيقاتي و آموزش عالي در منطقه 6 ( 36 درصد ) بيشترين واحدهاي فرهنگي در منطقه 12 ( درصد ) 17 بيشترين مساجد و حسينيه ها در منطقه 12 ( درصد ) 15 بيشترين واحدهاي خدمات جهانگردي و پذيرايي در منطقه 12 ( درصد ) 17 بيشترين واحدهاي خدمات درماني در منطقه 6 ( درصد ) 23 بيشترين واحدهاي خدمات بهداشتي در منطقه 12 ( درصد ) 18 بيشترين فعاليتهاي ورزشي در منطقه 12 ( 10 درصد ) بيشترين فعاليتهاي كشاورزي و فضاي سبز در منطقه 14 ( 20 درصد ) بيشترين واحدهاي كارگاهي و توليدي و صنعتي در منطقه 12 ( 20 درصد ) بيشترين واحدهاي تاسيسات و تجهيزات شهري در مناطق 4 و 5 (هر يك 7 درصد ) بيشترين فعاليت در زمينه حمل و نقل و انبارداري در منطقه 12 ( درصد ) 33 و بيشترين فعاليت خدمات اجتماعي در منطقه 6 شهرداري ( درصد ) 18 مستقر هستند. با بررسي اجمالي به برداشتهاي آماري فوق به سادگي مي توان دريافت از 14 موضوع كاربري شهري منطقه 12 با 9 مورد و منطقه 6 با 4 مورد بيشترين فعاليت شهري را در خود دارند. معضلات مركز شهر و آراء مردم در حال حاضر كلانشهر تهران از ساختار كالبدي - فضايي گسترده و پيچيده اي برخوردار است كه به صورت يك منظومه شهري بزرگ و متشكل از دهها شهر و شهرك، عمل از مي كند اين نظر، ديگر نمي توان محدوده مركزي شهر تهران و مسايل آن را در مقياس قديمي شهر در نظر گرفت. در واقع عملكرد كنوني مركز شهر بازتاب و مظهر عملكردها و مسايل تمام عناصر و واحدهاي تهران در مقياس كلانشهري و فراتر آن است. اين نحوه نگرش معلوم مي دارد كه هم شناسايي خصايل و مسايل مركز تهران، و هم يافتن راه حل براي آنها، بدون شناسايي روابط متقابل ميان مركز شهر و مجموعه پيراموني آن، امكان پذير نخواهد بود. بنابراين لازم است كه جايگاه مركز شهر در مقياس كلانشهر تهران، از جهات عملكردهاي مختلف اقتصادي، ارتباطي، خدماتي، فرهنگي و فراغتي و غيره مورد شناسايي و ارزيابي قرار گيرد و محورها و معيارهاي ساماندهي مركز شهر در انطباق با ساختار و عملكردهاي مجموعه كلانشهر تعيين گردد. به منظور آگاهي از آراء و نظرات مردم در زمينه جايگاه مركز شهر در ساختار عمومي كلان شهر تهران و معضلات موجود در اين بخش، به ميان آنها رفته و به گفتگو در پرداختيم اينجا پاره اي از اين نظرات را در پي مي آوريم. نعمت هاشمي يكي از فروشندگان لوازم برقي در خيابان ناصرخسرو است كه عقيده دارد محل كار او بدترين نقطه در تهران است. چرا كه هر روز براي آنكه از منزل به محل كارش برود، مجبور است مدت يك ساعت در مسيرهاي مختلف سوار اتوبوس شود تا به اصطلاح به مركز شهر برسد. وقتي از او پرسيديم چه دليلي دارد كه تمامي الكتريكي ها و فروشندگان لوازم برقي در يك محله گرد آمده اند، وي پاسخ داد: اين سنتي است كه به ما ارث رسيده است. فكر مي كنم نوعي بورس و راسته بازار ايجاد مي كند كه هم مشتري در يك محل انواع مختلفي از يك كالا را مي تواند انتخاب كند و هم فروشندگان از قيمت بازار و تغييرات آن به سرعت با خبر مي شوند. در پاسخ به اين سوال كه اگر اين راسته بازار به خارج از محدوده ترافيك يا مركزشهر انتقال پيدا كند چه تاثيري در كار او دارد، وي گفت: از نظر رفت و آمد وجلب مشتري تازه خيلي بهتر است. اما شايد از مسايل بازار و ديگر كسبه ها بي اطلاع باشيم. اگر به نوعي در جريان روز تجارت باشيم اتفاقا بهتر است. ولي الله حجتي كارمند اداره ماليات نيز عقيده دارد جابجايي محل كاراو به خارج از مركز فعلي شهر باعث تقويت روحيه كاري وي و همكارانش مي شود چرا كه بناي قديمي وزارت دارايي و ساختمانهاي مجاور آن با آنكه از قدمت شصت ساله اي برخوردارند و شايد يكي از ميراثهاي فرهنگي شهر تهران باشند، اما كارايي لازم را نداشته و هماهنگ با تغيير و تحولات اخير سيستم اداري نيست. به نظر او بهتر است ترتيبي اتخاذ شود تا از اين ساختمان قديمي به عنوان يك بناي يادبود با متقاضي و كارمند استفاده شود. ادامه دارد