Hamshahri corpus document

DOC ID : H-750708-6470S1

Date of Document: 1996-09-29

نگاهي كوتاه به مسئله اشتغال در ايران غم نداري، غم اندكي نيست و اين را بيكاران با پوست و گوشت خود لمس مي كنند اشاره: نرخ رشد افزونتر قيمت كالاها و خدمات در سالهاي اخيرنسبت به نرخ رشد حقوق و دستمزد موجب شده تا تامين نيازهاي مادي براي بسياري ازافراد كشورمان با دشواري صورت پذيرد. به اين ترتيب آن دسته ازجمعيت كشورمان كه به هر دليل شغل دايمي نداشته يا در مشاغل بادستمزدهاي زير حداقل دستمزد شاغل بوده و يا اصولا بيكار هستند بادشواريهاي به مراتب بيشتري دراين باره مواجه بوده اند. آرايش شاغلان در فعاليتهاي اقتصادي گوناگون و تركيب سني جمعيت كشورمان كه نشان دهنده تورم بيش از حد شاغلان دربخش خدمات و جوان بودن جمعيت كشور است. اين نكته را به ما گوشزد مي كند كه تنگناي بيكاري در سالهاي آتي بيشتر از گذشته خواهد شد، گزارش حاضر نگاه كوتاهي به مسئله اشتغال و بيكاري دارد. در ميدانها و در خيابانهاي پر رفت و آمد تجمع مي كنند. در تجمع آنها مي توان نوجوانان 14 ساله تا مردان بيشتر از 60 سال را پيدا كرد. بر اساس اينكه اهل كدام استان پاتوق هستند، ويژه دارند. اهالي آذربايجان در محلي، لرستاني ها در جاي ديگر، اهالي زنجان در ميداني ... همداني در قهوه خانه... تجمع مي كنند. جوانترها وقتي خلقشان تنگ و كاسه صبرشان لبريز مي شود، با يكديگر سرشاخ مي شوند تا زوربازوي خود را به يكديگر نشان دهند. بالاخره روز بايد به شب برسد... آنهايي كه بهاران بيشتري ديده اند، كم تحرك و با چشماني نگران، زانو به بغل در خود فرومي روند. معلوم نيست به گذشته پررنج يا آينده مبهم، به كدام يك فكر مي كنند. آنقدر جوان نيستند كه خود را به كوچه علي چپ بزنند تا اندوه را حتي براي لحظاتي از دل و از سيماي خود برانند. همچنين آنقدر مسن هستند كه پيامدهاي بيكاري را با گوشت و خون و پوست استخوان خود لمس كنند. غم نداري، غم اندكي نيست و مرداني كه ميانسالي را پشت سر گذاشته اند اين را خوب مي فهمند. يك بار كه از خيابانهاي تهران عبور مي كنيد با دقت بيشتري به پياده روها نگاه كنيد. تجمع بيكاران را مي توانيد اين روزها به صورت گسترده در خيابانها و در بسياري از ميدانهاي تهران ببينيد. اگر گذرتان به شهرهاي كوچك افتاده باشد، لشكر بيكاران را انبوه تر از شهرهاي بزرگ مشاهده خواهيد كرد. چه مي گويندخيابان رودكي در منطقه 10 تهران و چهارراهي كه به چهارراه وثوق معروف است، يكي از پاتوقهاي تجمع بيكاران است. هنگامي كه به اين منطقه رسيدم، خورشيد به وسط آسمان رسيده بود و ساعت 13 را نشان مي داد. تعدادي از بيكاران درصف نانوايي تافتوني كه درست در چند قدمي محل تجمع آنهاست ايستاده و به نوبت يك يا دو تافتون خريداري كرده و نان را با اندكي انگور يا چند گوجه فرنگي به عنوان غذا مي خورند. از سفره، آب خنك، سس، سالاد، سوپ و... خبري نيست. در كنار يكي از آنها كه جوانتر از بقيه است مي ايستم و منتظر مي مانم تا آخرين لقمه غذاي خود را بخورد و پس از آن به او نزديك مي شوم. بعد از جلب اطمينان او براي اينكه بتواند به آساني صحبت كند، مي پرسم: چند روز است كه اينجا؟ مي آيي مي گويد- 40 30 روز است مي پرسم: از اين 3040 روز چند روز كار؟ كرده اي مي گويد: كمتر از 7 روز. تازه اين روزهاي خوب ماست. زمستان كه بيايد كارهاي ساختماني كمتر مي شود و ما روزهاي بيشتري بايد بيكاربمانيم. اهل يكي از روستاهاي غرب كشور است. تا كلاس دوم راهنمايي بيشتر درس نخوانده و مهارت فني - حرفه اي خاصي نيز ندارد. مردي كه حدود 45 ساله به نظر مي رسدبه ما نزديك مي شود و سر صحبت را باز مي كند. مي گويد، كشاورز هستم. اما زمين كشاورزي ام كوچك است و درامدي كه از زمين بدست مي آيد، تكافوي زندگي ما را نمي كند... در ميدان ونك نيز مي توان انبوهي از اين بيكاران را ديد. بعضي از آنها كه فعالتر هستند، با در دست گرفتن يك مقوا كه شماره كوپنها را در آن نوشته اند، بي صحبت منتظرند تا كوپني خريد و فروش كنند. بعضي شان سيگار مي فروشند، بعضي روزنامه... واقعيت اين است كه انجام اين كارها اگر چه در نهايت منجر به كسب درامد مي شود، اما به معني واقعي آن فعاليت اقتصادي محسوب نمي شود... چند نفر بيكار داريم داده هاي سال 1373 بر اساس نتايج طرح نمونه گيري از ويژگيهاي اقتصادي و اشتغال خانوار نشان مي دهد، در اين سال 43 ميليون نفر جمعيت 10 سال به بالا در كشور ساكن بوده اند كه 22 ميليون نفر آنها را مردان و 21 ميليون نفر آنها را زنان تشكيل مي دادند. براساس تعاريفي كه از سوي بعضي مراكز انجام شده و در گزارش طرح فقرزدايي. در كشور جمهوري اسلامي ايران از آن استفاده شده است، از كل تعداد مردان و زنان تنها 15 ميليون نفر جمعيت فعال محسوب مي شوند. بر اين اساس تعداد شاغلان كشور در 1373حدود 13 سال ميليون و هزار 871 نفر شاغل و يك ميليون و 505 هزار نفر نيز بيكار بوده اند. به اين ترتيب نرخ بيكاري در كشور در سال 1373 /9 8معادل درصد بوده است! گزارش يادشده حاكي از اين است كه در سال 1373 نرخ مشاركت جمعيت كشورمان در فعاليتهاي /35 5اقتصادي بوده است. به اين ترتيب بار تكفل در سال ياد شده براي هر نفر /3 4معادل بوده است. به عبارت ديگر در سال 1373 از هر 100 نفر جمعيت كشور 34 نفر شاغل بوده اند و 66 نفر بقيه از دسترنج اين عده ارتزاق كرده اند. زشت و نامطلوب خيابان كارگر جنوبي را از جنوب به شمال كه طي كنيد به ميدان انقلاب سمت مي رسيد راست اين خيابان عموما يكي از مراكز بزرگ تجمع لشكر بيكاران است. مرد ميانسالي كه يك كلنگ كوچك را در داخل يك گوني كرده و به نرده اي كه براي ممانعت از ورود عابران به خيابان نصب شده است تكيه داده است در پاسخ به اين پرسش من كه چند روز است بيكاري، مي گويد: حسابش از دستم در رفته است. وي مي افزايد: در دنيا هيچ چيزي بدتر و زشت تر از بيكاري نيست شرمنده زن و بچه هستيم و رويمان سياه. دكتر عباسعلي زالي رئيس مركز آمار ايران نيز درباره پديده بيكاري مي گويد: بيكاري يكي از پديده هاي مهم اقتصادي است كه حتي از تورم نيز بدتر بيكاري است علاوه بر پيامدهاي نامطلوب اقتصادي داراي تبعاتي اجتماعي به صورت افزايش ناهنجاريهاي اجتماعي، افزايش بزهكاريها، ترويج فساد اخلاقي، مسايل رواني و حتي تنش هاي سياسي است. يك كارشناس اجتماعي مي گويد: بيكاري و محدود بودن فرصتهاي شغلي يكي از عوامل عمده در ايجاد فقر است كه اين پديده نيز به نوبه خود آثار و نتايج منفي فراواني دارد. به گفته وي گسترش دامنه بيكاري در جوامع مي تواند مبنايي باشد براي ايجاد تنش هاي اجتماعي و سياسي و بي ثبات شدن حكومتها و ازاين ديدگاه يك پيامد نامطلوب براي حكومتهاست. بايزيد مردوخي در گزارشي از گردهمايي اقتصادي جهان در سال 1996 در مجله فراز از قول خانم زرابث ماس كانتر استاد دانشكده اقتصاد دانشگاه هاروارد نقل مي كند: اگر صاحبان كسب و كار، تجار صنعتگران، و مديران تعهد و التزام خود را نسبت به نيروي كار و جوامعي كه در آنها به فعاليت مي پردازند نشان ندهند، با قيامهاي مردمي در بخشهاي زيادي از جهان و با احياي نهضتهاي كارگري مواجه خواهيم شد. چون سيل آيندبر اساس ارقام در دست در سال 1373 تعدادجمعيت بين 14 10 تا سال معادل 8 ميليون و 563 هزار نفر جمعيت بين 15 تا 19 سال معادل 6 ميليون و 637 هزار نفر بوده و جمعيت بين 20 تا 24 سال نيز معادل 5 ميليون و 511 هزار نفر بوده است. همين ارقام نشان مي دهند كه از اين تعداد جمعيت كه در مجموع رقمي معادل 20 ميليون و هزار 711 نفر هستند رقمي معادل 10 ميليون نفر را جمعيت مردان تشكيل مي دهند. از طرف ديگر بر اساس گزارش مراكز رسمي در سال 1373 تنها يك ميليون و 500 هزار نفر از مردان كشور بيكار بوده اند. به اين ترتيب در سالهاي آتي جمعيت جوياي كار رقمي /11 5معادل ميليون نفر مرد جوياي كار خواهند اگر بود توجه داشته باشيم كه فرصتهاي شغلي ايجاد شده در بخش كشاورزي درسال 1373 تنها 42 هزار شغل در بخش صنعت 157 هزار شغل و در بخش خدمات 170 هزار شغل بوده است وخامت اوضاع براي سالهاي آتي را نمايان مي كند. هجوم سيل وار اين تعداد جمعيت را به بازار كار چگونه پاسخ خواهيم ؟ داد توسعه صنعتي براساس طرح نمونه گيري ويژگيهاي اقتصادي واشتغال خانوار سال 1373 نسبت شاغلان در بخش هاي سه گانه كشاورزي صنعت و خدمات به /26 4ترتيب /30 2درصد /43 4درصد درصد بوده است. كارشناسان اقتصادي مي گويند، با توجه به اينكه بخش كشاورزي به دليل محدوديتهاي آب ازيك سو و تمايل اندك صاحبان سرمايه به سرمايه گذاري در اين بخش وهمچنين تراكم بيش از اندازه مطلوب نيروي كار بر زمين نمي تواند درسالهاي آتي در ايجاد فرصتهاي شغلي توفيق چنداني داشته باشد. به اعتقاد اين گروه براي رشد كشاورزي حتي لازم است كه از شاغلان اين بخش كاسته شود. ازطرف ديگر به گمان كارشناسان بخش خدمات در كشورمان به دليل اينكه توليد صنعتي و كشاورزي كشور در حد چشمگير نيست، هم اكنون نيزمتورم است. فراهم كردن شرايطي كه باز هم نيروي كار بيشتري جذب اين بخش شوند يك عمل غير اقتصادي است. به اين ترتيب براي جذب نيروي كار بالقوه كنوني كه بيكارند و جويندگان كار كه در سالهاي آتي به تدريج وارد بازار كار خواهند شد، توسعه صنعتي و گسترش واحدهاي صنعتي يك ضرورت اجتنابناپذير است. براي رسيدن به اين هدف كه مي تواند زمينه ساز رفع بحران بيكاري بوده و ثبات اجتماعي و سياسي كشور را تضمين كند، سرمايه گذاري در بخش صنعت بايد يك هدف اساسي باشد.