Hamshahri corpus document

DOC ID : H-750707-6378S1

Date of Document: 1996-09-28

پژوهش در علوم انساني; سرمايه گذاري: كم، حوصله: ناكافي، باور: هيچ گفتگو با دكتر حسينعلي قبادي، رئيس و چند تن از اعضاي پژوهشكده علوم انساني و اجتماعي جهاد دانشگاهي فرهنگي در جامعه ما ايجاد شده است كه براساس آن ما زياد احتياج نداريم كه به كارهاي پرمشقت پژوهشي بپردازيم، چرا كه همواره متكي به منابع موجود هستيم مساله جدا بودن تحقيق از آموزش در نظام آموزش عالي از جمله مشكلات نظام كنوني آموزش در ايران است اشاره: نبود نظام پژوهشي كارامد درمراكز علمي كشور بحثي كهنه است، اما مشكلات مربوط به پژوهش در علوم انساني همچون خود علوم انساني بيشتر دربوته فراموشي نهاده شده است. اين در حالي است كه اعتناي جدي به اين علوم شايد تنها راه گريز از سرنوشت محتوم جوامعي است كه توسعه اقتصادي را تنها هدف خود قرار داده اند و اكنون مشكلات اجتماعي و رواني اين رويكرد يكسويه را چون صليب غفلت هاي خويش بر دوش مي كشند. علوم انساني در كشور ما در اساس با مشكلي تحت عنوان عدم جامع نگري مواجهند، كمتر كسي به اين واقعيت اساسي توجه مي كند كه ميدان عمل علوم انساني مي تواند و بايد يك جامعه بزرگ در تمام ابعاد و پيچيدگي هاي آن باشد و بديهي است بايد باور كرد كه سرمايه گذاري در اين علوم و تحمل سالهايي براي به ثمر نشستن آن، نتيجه مطلوب و حتمي خواهد داد. اخيرا در خبرها آمده بود كه جهاد دانشگاهي بودجه اي بيش از 2 ميليارد ريال صرف تحقيقات كرده است. با توجه به اهميت مطلب گفتگويي با دست اندركاران پژوهشكده علوم انساني و اجتماعي جهاد دانشگاهي انجام داده ايم كه طي آن موانع و دشواريهاي پژوهش مورد بحث قرار گرفته است. با هم مي خوانيم: وضعيت و جايگاه فعلي پژوهش را در كشور چگونه ارزيابي؟ مي كنيد مهمترين موانع موجود بر سر راه توسعه و تقويت تحقيق، بويژه تحقيقات كاربردي در؟ چيست كشور، امروزه نظامهاي مختلف اجتماعي، دستيابي به توسعه همه جانبه را هدف خود قرارداده اند و تجربه و علم معاصر حاكي از اين است كه يكي ازمهمترين شاخص هاي دستيابي به اين هدف تحقيق و توسعه ( R&D) است. تحقيق و توسعه به هر حال در كشورهاي در حال توسعه يكي از مشكلات مهم توسعه است چون از وضعيت مناسبي برخوردار در نيست كشور ما هم از سالهاي پيش از انقلاب به مساله تحقيق و توسعه توجه كافي و وافي نشده است و البته وضعيت خصوصا از 5 يا شش سال اخير تغييراتي داشته و شاخص هاي مختلف آن رو به بهبود است. امروزه شاخص هايي براي سنجش وضعيت تحقيق در جوامع مختلف موجود است كه از جمله آنها بررسي هزينه پژوهش به توليد ناخالص ملي، نسبت نشريات علمي و فني به تعداد محققين و دانشجويان، تعداد مراكز تحقيقاتي و كتابخانه ها و نظاير آن كه كشور ما با توجه به اين شاخص ها راه طولاني در پيش دارد تا بحث پژوهش رانهادينه كند. به عنوان نمونه طبق آمارهاي موجود (براساس گزارش ملي تحقيقات )وضعيت 72 تحقيق در ايران درمقايسه با ديگر وضعيت كشورها، چندان مناسب دراين نيست گزارش آمده است كه نسبت هزينه تحقيق به توليد ناخالص ملي در كشورهايي مثل امريكا در سال 1989 و 90 /2 9معادل درصد بوده در قاره اروپا /2 21معادل درصد در كشورهاي در حال توسعه به طور متوسط /0 64معادل درصد بوده است. /4 3آلمان درصد /0 9هند درصد و ايران در سال 72 ( ) 1993 /0 3معادل درصد بوده است. به هر حال با توجه به اين مسائل به نظر مي رسد تحقيق وتوسعه در كشورها با تنگناها ومسايل عديده اي مواجه است كه بايد ابتدا خود مسايل ومشكلات مورد كاوش قرار بگيرند. در يك نگاه كلي مي شود تنگناهاي پژوهش در كشور را به 5 دسته تقسيم كرد: دسته اول تنگناهاي فرهنگي در است كشور ما متاسفانه يك باور عمومي نسبت به اثر بخشي پژوهشي وجود ندارد. كه البته خود دلايل متعددي دارد. يعني شايد يك فرهنگي در جامعه ما (در سطوح مختلف ) ايجاد شده است كه ما شايد خيلي نياز به اين نداريم كه به كارهاي پرمشقت پژوهشي بپردازيم چرا كه همواره متكي به منابع موجود بوديم (فرهنگ آماده خوري ). از طرفي طبيعت خاص علوم انساني و پيچيدگي آن ومشكل كشف قانونمندي و قدرت پيش بيني در اين علوم، خود معضل ديگري است كه به كم توجهي بيشتر به علوم انساني منجر مي شود و به دليل اينكه سرمايه گذاري جدي را در تحقيقات نمي كنيم و حوصله لازم را براي اين كار نداريم، طبيعتا نوعي كم توجهي و كم باوري نسبت به علوم انساني در كشور به وجودمي آيد. دسته ديگر مشكلات تنگناهاي مالي است. ما در حدود 3 سال 73 دهم درصد توليد ناخالص ملي را به پژوهش اختصاص داده ايم. در حالي كه براي يك كشوري كه به سوي پيشرفت گام برداشته است، سازندگيهاي بدون اساس پژوهشي و توجه لازم به اين امر چه بسا كه به اتلاف هزينه ها و سرمايه ها منجر شود. از سوي ديگر پژوهش به عنوان يك نقش كاملا فرعي در نظام آموزش عالي ما تلقي مي شود، در حالي كه آموزشي كه مبتني بر تحقيق و پژوهش نباشد، آموزش جدي و اساسي نيست و ما امروز مي بينيم كه سيستم آموزشي در كشور ما مبتني بر محفوظات است. تنگناهاي اطلاعاتي موجوددركشور نيز از جمله ديگر مشكلات است وما در زمينه تبادل اطلاعات پژوهشي با ساير كشورهاي دنيا دچار مشكل هستيم و در عين حال فاقد يك سيستم اطلاع رساني منسجم در كشور مي باشيم. دسته ديگر مشكلات در اين زمينه، كمبود نيروي انساني متخصص است، كه امروزه در ادبيات توسعه به عنوان مهم ترين شاخص ها مطرح است. لذا تعداد كم محقق از يك سو وكمبود امكانات مادي لازم از سوي ديگر، مانع ديگري است. مساله جدا شدن تحقيق از آموزش در نظام دانشگاهي و آموزش عالي كشور هم از جمله ديگر مسايل مبتلابه اين نظام است. برخورد سازماني با پژوهشگر وبرخورد فيزيكي و كمي با كار اونيز مشكل ديگري است، كه موجب دلسردي آنان مي شود. يعني سيستم مديريت و سازماندهي پژوهش در كشور سيستم بسياركندي است. اينها نكات كلي بود كه در مورد پژوهش وجود دارد. در سيستم آموزشي ما پژوهش نقش و كاركرد جدي ندارد. مهم ترين راه حل را براي رفع مشكلات و تنگناهاي موجود در اين زمينه، در چه؟ مي بينيد براي پيدا كردن راه حل مناسب براي يك معضل، ابتدا بايد شناخت دقيقي از آن پيدا شود. در يك نگاه كلي به نظر من بايد در دو سطح بايد براي حل مشكل كار كرد; يكي در سطح خرد و ديگري در سطح كلان به هر حال ما براي اين كه در جامعه از پژوهش يك توهم زدايي بكنيم و اين را جا بياندازيم كه پژوهش در حيات جامعه اثر دارد و براي مشكلات خاص آن مي تواند راه حل ارائه دهد. لذا رويكرد به پژوهش هاي كاربردي و راهبردي يكي از راه حل ها است ديگر اين كه، در همين سطح خرد، تحقيق نهادينه شود و از آن حالت مرسومي كه در سنت مالوف ما وجود داشته خارج شود. تحقيق يك كار فردي بوده، در حالي كه امروز در دنياي معاصر تحقيق ديگر بدين معنا نيست و اصلا اين مباحث خيلي به عنوان تحقيقات اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي تلقي نمي شود. تحقيق يك فرايند كار جمعي است، كه بايد به صورت نهادينه انجام شود. از طرف ديگر، بايد بر تحقيقات ميان رشته اي تاكيد شود، يك پديده اي كه در كشور ما بسيار غريب و مهجور است. تحقيقات ميان رشته اي تحقيقي است، كه ابعاد مختلف يك پديده در يك تحقيق واحد ديده مي شود و راه حل ارائه مي گردد. در سطح كلان، ما بايد براي مشكلاتي كه برشمرديم راه حل مناسب آن را پيدا كنيم. مثلا، در بخش مشكلات فرهنگي موجود، ما بايد بخش هاي مختلف جامعه را بسيج كنيم و الگوها و باورهاي فرهنگي لازم را ايجاد كنيم. در زمينه تنگناهاي مالي، ما بايد با سياستگذاريهاي مناسب آنها را حل و فصل كنيم. سهم تحقيقات را در GUPافزايش، بدهيم. سيستم اختصاص اعتبار به تحقيقات را يك سيستم ساده تر و مفيدتركنيم و ضوابط دست و پاگير اداري و مالي را از دست و پاي تحقيق برداريم. در بخش مشكلات انساني، طبيعتا دستگاههاي سياستگذار ما براي تربيت نيروهاي انساني محقق و پژوهشگر برنامه ريزي و سرمايه گذاري كنند. در عين حال تنگناهاي سازماني را هم، تجديد سازمان بدهيم و سيستمي را طراحي كنيم كه از انعطاف و كارآمدي لازم در ارتباط با تحقيق برخوردار باشد. البته، اينها نكات كلي است و اگر بخواهيم نكات دقيق و روشني را در ارتباط با حل اين معضل مطرح كنيم، به نظر مي رسد كه ابتدا نيازمند شناخت دقيق تر از موضوع و بعد برنامه ريزي متناسب با اين شناخت هستيم. ضمن اينكه، ما نيازمند توجه اساسي به تحقيقات علوم انساني در برنامه ريزيهاي كلان كشور هستيم و در اين راستا قطعا مديران ما بايد با عنايت به فرمايشات مقام معظم رهبري و رئيس جمهوري، اين امر را مدنظر قرار دهند. لازمه دستيابي به توسعه همه جانبه، بنياد نهادن تشكيلاتي است كه قادر باشد ابعاد گوناگون زير ساختهاي اجتماعي، اقتصادي و فرهنگي را طراحي كند. اين تشكيلات بايد توانايي تدوين برنامه هاي واقع بينانه و مبتني بر مباني پژوهش را داشته باشد. در اين راستا بود كه جهاد دانشگاهي اقدام به تاسيس پژوهشكده علوم انساني و اجتماعي كرد. خوشبختانه اين پژوهشكده از سرمايه هاي معنوي فراواني و از جمله اهم آنها، تاكيد فرمايشات مقام معظم رهبري بوده است. كه تاكيد كردند، علوم انساني بايد نقش تعيين كننده اي در سمت گيري سازمانها و ارگانهاي كشور داشته باشد. اگر برنامه دوم را با برنامه اول مقايسه كنيم. به طور كلي ملاحظه مي كنيم كه در برنامه دوم اين توجه بيشتر به چشم مي خورد خود جهاد 15 سال تجربه موفقي در پژوهش علوم انساني داشته كه بخش عظيمي از آن مستقيما مورد استفاده مسئولين قرار گرفته است و اين امر چشم انداز روشني را براي آينده پژوهشكده ترسيم مي كند. جهاد دانشگاهي حسب وظايف سازماني خويش و با عنايت به اعلام نياز دستگاههاي اجرايي براي رسيدن به اهداف زير پژوهشكده را تاسيس كرد- 1 ايجاد تشكيلاتي مناسب براي تحقيق برنامه اي - 2 ساماندهي تحقيقات متنوع و پراكنده - 3 شناسايي كامل تر نيازهاي دستگاههاي اجرايي و عرضه پاسخ محققانه به آنها- 4 ايجاد ارتباطي مستمر و نهادينه با مجامع عملي و نهادهاي اجرايي و پيوند زدن پژوهش علوم انساني با نيازهاي اجتماعي. در سالهاي اخير افزون بر آنكه 82 درصد از كل اعتبارات جهاد مصروف پژوهش شده است در سال 1374 جهاد موفق شد 203 قرارداد با دستگاههاي مختلف اجرايي به ارزش 17 ميليارد ريال منعقد كه سازد با برنامه ريزيهاي به عمل آمده پيش بيني مي شود اين رقم در سال جاري تا قرارداد 250 به ارزش 25 ميليارد ريال برسد. ادامه دارد