Hamshahri corpus document

DOC ID : H-750704-6208S1

Date of Document: 1996-09-25

آثار فرهنگي و دفاع غيرنظامي جنگ و ميراث فرهنگي (بخش پاياني ) اشاره; در بخش نخست مقاله جنگ و ميراث فرهنگي كه ديروز به مناسبت هفته دفاع مقدس در همين صفحه منتشر شد، آسيبشناسي جنگ و نيز تجارب برخي كشورها در اين زمينه به چاپ رسيد. امروز در بخش پاياني اين مقاله، تجربه بريتانيا، فرانسه، آلمان و ايران در زمينه حفاظت ازآثار فرهنگي در زمان جنگ ذكر شده است. - 3 بريتانياآغاز جنگ جهاني دوم باتهديد مستقيم لندن همراه شد گنجينه ها در دل لندن نگاهداري مي شد و به پاره اي هدف هاي استراتژيك بي اندازه نزديك بود. لذا ضرورت تام داشت كه اين آثارهنري فورا از يك مركز بيرون برده شوند. همزمان يك فهرست از مناطقي كه قابليت حفظ اين آثار را داشتند تهيه شد. لذا به پيشنهاد چرچيل يك معدن سنگ قديمي زيرزميني در ويلشاير دراختيار حفاظت گران قرار اين گرفت معدن پناهگاهي ايده آل بود. در اين ميان، تابلوهاي نگارستان ملي در محفظه هاي متناسب، از ايستگاه راه آهن ترافالگار روانه معدن بزرگ سنگ مانور، در ايالت گال شده بود. محوطه هاي بزرگ مسقف اين معدن زيرزميني از پيش با داربست هاي فلزي محكم كاري شده بود تا از ريزش هاي احتمالي پيشگيري شود. در معدن سنگ كارگاهي هم براي احياء ومرمت تابلوهاي نقاشي با برپاگشت وجود همه اين نشيب و فرازها، حتي در يك مورد هم آسيب عمده اي رخ نداد و هنگامي كه مجموعه ها پس از شش سال و نيم از نو سرجاي اول خود در ميدان ترافالگار لندن به تماشا نهاده شدند همگي سالم بودند. ترازنامه مجموعه هاي بريتيش ميوزيم و موزه ويكتوريا و آلبرت نيز به همين اندازه رضايت بخش بود. - 4 آلمان در جنگ جهاني دوم شهرهاي مختلف آلمان تحت بمباران هاي شديد و وحشيانه قرار مي گيرند. به عنوان نمونه شهر درسدن نه داراي هدف نظامي و نه هدف صنعتي و حتي از نظر ارتباطات هم كوچكترين اهميتي نداشت. بمباران بيشتر منطقه نيمه باختري شهر (آلت اشتادت ) با خانه ها و يادبودهاي فرهنگي و تاريخي را فراگرفت. بمباران به صورت محله به محله بود و منظور اين بود كه تا آخرين بمب محله ها را يكي پس از ديگري تا به آخر ويران كنند. زير ضربه بمبهاي سنگين و قوي عمارت هايي كه بيش ازسه قرن برپا ايستاده بودند با خاك يكسان شدند. كليساها، يادبودها، كاخها، تئاترها و همه آن چيزهايي كه درسدن را شهر هنر - فلورانس رودالب كرده بودند كاملا ويران شدند. ظاهرا عمليات نجات و جابجايي آثار هنري و تاريخي در آلمان زير نظر نيروهاي اس اس بود. اكثر گنجينه هاي شهر درسدن را در معادن قديمي مخفي نموده اند همچنين گنجينه هاي كاخ موزه شهر در دژكونيگشتاين مخفي كرده بودند. اين دژ داراي هواي سرد و نمناك بود و تاثيرات نامطلوبي روي آثار بخصوص نقاشي گذاشته بود. در دژ خاك گرفته ويسنشتاين حدود 300 اثر نقاشي از موزه برلين نگهداري مي شد. بعضي از نقاشي ها در يك غار مرطوب و تاريك به ديوار تكيه داده بودند كه باعث ايجاد خسارت شدند. بعد از كشف اين آثار در معادن و دژها اكثر آنها به عنوان غنائم به وسيله نيروهاي متفقين برده شدند. - 5 فرانسه در فرانسه كارهاي حفاظت و جابجايي به وسيله نيروهاي محلي همراه با گروه هاي پارتيزاني انجام مي گرفت. به عنوان مثال تصوير موناليزا اثر لئوناردو داوينچي را به كوه هاي اورن ( Auvergne) انتقال دادند. تجارب ايران قبل از جنگ اولين جلسه كميته مشورتي ملي در يونسكو در سال 58 تشكيل شد. ارتش جزوه اي در رابطه با آموزش نيروهاي خود و تشريح كنوانسيون لاهه در سطح وسيع توزيع كرده بود. در زمان جنگ، سازمان ميراث فرهنگي و تمام دستگاهها به صورت غافلگيرانه اي با اين مسئله مواجه شدندو تمام هم خود را در جهت نجات دهي آثار در معرض خطر، قرار دادند و با اعزام نيروهاي خود بخصوص در مناطقي كه بناها در معرض آسيب بودند وارد عمليات درضمن گرديد مسئله جنگ باعث تعويق و يا توقف پروژه هاي حفاظتي و مرمتي مجموعه ها و بناهاي تاريخي در كشور گرديد. براي حفظ اشياي تاريخي، فقط موزه ملي، مخزن داشت اما تجربه جنگ باعث شد كه فكر ايجاد مخزن براي موزه هايي مثل قزوين - فارس - آبگينه - گلستان و... ايجاد سعي شود شده است كه بناهاي آسيبديده بر اثر بمباران ها سريعا بازسازي شود و آنها را به صورت مخروبه به حال خود نگذارند. اين موضوع دو دليل داشته است. اول، بخاطر مسايل رواني و سياسي كشور بود كه اين شرايط را ايجاب مي كرد مانند بازسازي شهر هويزه در زمان جنگ. دوم، به خاطر مسايل حفاظتي از بناهاست كه نمونه جالب آن را مي توان به مسجد جامع و مسجد حاج محمدجعفر در اصفهان، مسجد بروجرد، مسجد جامع دزفول و... اشاره نمود. مسجد جامع دزفول در طول جنگ سه بار مورد هدف قرار گرفت و هر باربازسازي گرديد. در مسجد جامع اصفهان همراه بازسازي محل تخريب، كاوشهاي باستان شناسي نيز صورت گرفت. بخاطر نجات اشياء موزه ها و آثار باستاني همزمان با آغاز يورش گسترده دشمن متجاوز هياتي در آبان داوطلبانه 1359ماه راهي مناطق جنگي شد. هدف اين هيئت ارزيابي موقعيت آثارباستاني و تاريخي و موزه ها و چاره جويي براي حفاظت عاجل از باقيمانده آثارفرهنگي از خطر تهاجم و انهدام بود. حمايت از نظر حقوقي، حمايت مشتمل بر انجام فعاليت هاي ضروري است كه براي تامين شرايط مناسب حياتي جهت مونومانها، بناها، محوطه ها و مراكز تاريخي و فرهنگي اتخاذ اين مي گردد اصطلاح همچنين به معني حمايت فيزيكي از آثار مذكور نيز به كار برده مي شود كه هدف آن ايمن سازي آثار درمقابل سرقت، تخريب، حمله و تجاوزها است. تعيين حوزه هاي حفاظتي در محوطه ها و مراكز تاريخي نيز نوعي حمايت به شمار مي رود. هدف حمايت هاي قانوني كه بر قانون گذاري و برنامه ريزي متكي هستند، مقابله به عمليات زيان آور، تدارك رهنمودهاي صحيح و برقراري و اعمال مجازات هاي كيفري است. حمايت فيزيكي، ايجاد سقف هاي اضافي، سرپناه، انواع پوشش ها، جابجايي آثاري كه در معرض خطر تخريب قرار دارند (با هدف ايمن سازي آنها ) و غيره را دربرمي گيرد. ميزان توجه به دفاع غيرنظامي ازجنگ هاي جهاني اول و دوم به اوج خود رسيد و هم اكنون نيز جهان استكباري در مقابل تهاجم اتمي، بويژه مقابله با تشعشعات اتمي به اين فن مجهز شده و بالطبع تاسيسات كالبدي مناسب، مثل پناهگاهها و تجهيزات دفاعي مربوطه عموميت يافته است. دفاع غيرنظامي بطور كلي شامل برنامه ريزي و اجراي تصميمات براي مقابله با حوادث مخرب طبيعي و غيرطبيعي ايجاد فضاي امن در كشور است. كشورهاي غربي از جمله آلمان، سوئيس و... حفاظت از سرمايه هاي فرهنگي درزمان بحران جنگ را در برنامه هاي دفاع غيرنظامي خود گنجانده اند و دست به اقدامات موثر زير زده اند: الف - ارزشهاي فرهنگي را در دفاترثبت و آنها را به صورت ميكرو فيلم نگهداري مي كنند. ب - احداث پناهگاههاي نمونه براي نگهداري ميراث هاي بارزش. راه حل هامباحث گذشته به خوبي نشان مي دهد كه هرگونه حركت موثري، بايد با الهام از شناخت و تجربه تاريخي باشد. لذا در بحث حاضر نيز بايد اتكاء اصلي ما بر همين تجربيات يعني باشد بايد توجه داشت كه چه عواملي در پايداري ميراث فرهنگي موثر هستند تا بتوانيم براساس آن تجربيات، شيوه هاي حفاظتي متناسببا اهداف و روح كشور اسلاميمان راپايه ريزي نماييم. از طرفي عنايت به بحث هاي گذشته نشان مي دهد كه صرفاارائه شيوه هاي حفاظتي موردنظر كافي نبوده و جهت دست يابي به هدف مي بايست شرايط ديگري نيز بر وفق مراد باشد، تا در تمدن موردنظر مابستري مناسب جهت شيوه هاي حفظ ميراث فرهنگي ارائه شده بدست آيد. از جمله آن شرايط علاوه بر توسعه اقتصادي و رواج فرهنگ اسلامي در جامعه، پايداري و قوام حكومت; تعهد حكومت به ارزش هاي فرهنگي اسلام و انقلاب اسلامي مي باشد. به همين دليل لازم است با داشتن پشتوانه هاي غني از تجربيات تاريخي مسلمين و خصوصاشيعيان و كشورهاي ديگر در سطح در جهان، بسياري از زمينه ها و از جمله دربرنامه ريزي هاي توسعه اقتصادي و عمراني كشوري و منطقه اي; مباحث علمي و فني براي حفظ ميراث فرهنگي انجام داده تا بتوانيم به نتايج مطلوب برسيم. بنابر اين ماهم براي موفقيت وكاميابي در حفظ ارزش هاي خود، بايد عنايت خاصي به استفاده از تجربيات ذيل داشته باشيم: - 1 تجربه هاي فرهنگي در طول حيات تمدن اسلامي - 2 تجربيات تاريخي شيعه در به كارگيري علوم و شيوه هاي مختلف جهت حفظ، رشد و شكوفايي ارزش هاي خود - 3 تجربيات دشمن شناسي - 4 تجربيات حفاظتي در ديگر كشورها. در ارائه راه حل ها، مباحثي مانند: مباني نظري آمايش حفظ ميراث فرهنگي در زمان جنگ، الگوي اصلي چهارچوب نظري، آرايش استقرار و اجراي عمليات در دو فاز اموال منقول و اموال غيرمنقول وجود دارد كه هر كدام از آنها مستلزم بررسي و دقت همه جانبه مي باشد. مهندس سيامك عليزاده منابع: for centre International - Presrvation the of study the cultural of restoration the ROMEand-ICCROM property -(-) war World - -shaw chant christopher octopus- - 3 گزارش فعاليت هاي ميراث فرهنگي - وزارت فرهنگ و آموزش عالي - بهار 1362 - 4 مهندس اصغريان جدي - روش تقرب به طراحي حفظ آثار جنگ - دفتر فني آموزشي و پژوهشي دانشگاه شهيد بهشتي - تابستان 1372 - 5 دفاع غيرعامل در 31 كشور جهان - ترجمه حميد طياري - وزارت مسكن و شهرسازي - دفتر سازه هاي امن - چاپ اول 1368