Hamshahri corpus document

DOC ID : H-750627-5688S1

Date of Document: 1996-09-17

محدوديت ها در ساختار نظري روابط بين الملل ترجمه: دكتر محمودرضا قدس اشاره: روابط بين الملل از عناصري به نام كشور تشكيل شده است كه بررسي آن در چارچوبقدرت نياز به مطالعات نظري دارد. اما يافتن چارچوبهاي نظري با توجه به شرايط بين المللي محدوديت هايي دارد كه خود فرايند تبيين را با مشكل مواجه مي سازد. اين محدوديت ها كدامند و طي چه ساز و كاري در مطالعات تاثير؟ مي گذارند مقاله اي كه مي خوانيد پاسخي به اين سوالات است. سرويس مقالات يك محقق علوم سياسي و روابط بين الملل در ايجادساختار تئوريك با مشكلات زيادي روبرو است كه بعضي از آنها هرگز قابل حل نيستند. علت هم اين است كه بسياري از اين مشكلات جزو شرايط بشري هستند; درگيري شخصي، ماهيت اطلاعات و فرايند به دست آوردن دانش لازم باعث مي شوند تا به دست آوردن يك نظريه جامع مشكل شود. درگيري شخصي ( PERSONALINOVLVEMENT)يك نظريه پرداز روابط بين الملل و يا علوم انساني داراي روابط غيرمشخصي با موضوع مورد تحقيق خود نيست (برخلاف مثلا يك شيميدان ). روش هاي نظريه پردازي براي مطالعه موضوع تحقيق داراي ديدگاههاي او است كه خود متاثر از شرايط فرهنگي جامعه، وابستگي هاي شخصي و وابستگي هاي سياسي، تجربيات آموزشي و تاثير خانواده و دوستان محقق مي باشد. تمام اين مسائل باعث به وجود آمدن فشارهايي مي شوندكه بعضي همسو با معتقدات او و بعضي مخالف معتقدات او هستند و بر ستاده هاي تحقيق تئوريك او تاثيرمي گذارند. البته يك محقق بي طرف تمام تلاش خود را براي بي طرف نمودن خود در تحقيقاتش انجام مي دهد حتي اگر اين بي طرفي در جامعه باعث ضربه خوردن به او از نظر موقعيت اجتماعي و سياسي و اقتصادي گردد. دومين دسته از محدوديت هاي بشري كه نمي توان از آن گريخت، عدم تفهيم و درك درست از مطالب است كه باعث مي شود محقق را به صورتي طبقه بندي نمايد كه نفوذ شخصيت و ديدگاه هاي شخصي او بر روي مطالب مورد تحقيق كاملا مشهود اين باشد ساز و كار ديدگاههاي شخصي شديدا بر استفاده او از اطلاعات تاثير مي گذارد. آنچه را كه ديگران از اطلاعات درك مي كنند از درك نمي نمايدو بالعكس. ديدگاه علمي در روابط بين الملل ظاهرا متدهاي بهتري بر عليه اين ديدگاههاي شخصي در تحقيقات ايجاد نموده تا سنت گراها. نظريه هاي مختلف مستقل در مورد يك حادثه علمي زمينه را براي تحقيقات چند جهته در مورد اين حادثه و در نتيجه كم كردن ديدگاههاي شخصي ايجاد نموده ولي است به هرحال فرايند جامعه پذيري سياسي و همدلي شغلي (ياهمقطاري شخصي ) و فشارهاي حاصل از اين دو معمولا آن قدر قدرتمند هستند كه ديدگاههاي شخصي به هر حال بر تحقق مسائل علمي تاثير مي گذارند. يكي ديگر از متغيرهاي ديدگاههاي شخصي جاه طلبي (Ambition) است كه ممكن است با عث ايجاد مشكل درقضاوت نهايي نظريه پرداز بشود. همانطور كه افلاطون مشاور پادشاه سيراكوس شد و ارسطو معلم خصوصي اسكندر، همانطور هم يك نظريه پرداز طبيعتا مايل به نفوذ در مراحل مختلف وقايع است. بايستي به طور مثال در اينجا از نيكولوماكياولي، مورخ سنتي تجربي ايتاليايي در قرن شانزدهم نام برد كه درسال 1513 نظريه كشورداري را براي شاگرد خود - يكي از شاهزادگان خانواده مديچي (MEDICI)- صورتبندي كرد. يك نظريه پرداز در بسياري از موارد مجبور به تطبيق خود با عقايد عمومي و مصالحه كردن اصول علمي خود به خاطر بلندپروازي هاي شخصي مي شود. اين مشكل نه فقط براي اشخاص بلكه براي سازمانها نيز وجود دارد. موسسات دولتي كه جهت كسب حمايت مالي به رقابت مي پردازند ممكن است از كمك خارج از سازمان خود به عنوان مشاوره كه در حقيقت حمايت براي كار سازمان است استفاده كنند. بسياري از موسسات دولتي در غرب از مراكزي كه به هدايت افكار عمومي مي پردازند (TANK THINK) و در خارج از سازمان دولت هستند استفاده مي كنند تا بتوانند موقعيت خود را در داخل ساختار دولتي چه از نظر مالي و يا اجتماعي - سياسي بهبود بخشند. ولي آيا اين مشاوره ها كه براي موسسات دولتي انجام مي شوند (عمدتا در كشورهاي غرب ) اخلاقي و كاملا علمي؟ هستند همان طور كه ماكياولي اميدوار بود يك شاهزاده به يك مشاور بي طرف گوش خواهد داد ولي آيا موسسات دولتي آن قدر قدرت تعمق و فكر را دارند و ما چند تن از اين مشاورين را مي توانيم بيابيم. خصوصيات اطلاعات (DAT OF CHARACTERISTICS)يك مشكل ديگر در تحقيقات نظري در دسترس نبودن اطلاعات مربوط به موضوع تحقيق است. براي مثال سئوالات مختلف در مورد جنگ و يا صلح اغلب در پشت درهاي بسته تصميم گرفته مي شود. سياستمداران و يا افسران به خاطر حساس بودن مسائل مربوط به جنگ قادر به دادن اطلاعات به محققين علوم سياسي و روابط بين الملل نيستند. دولت هاي ايالات متحده و كشورهاي اروپاي غربي آرشيوهاي سياسي خود را هر پنجاه سال يك بار به روي محققين باز مي كنند. (ايالات متحده اين اسناد را پس از سي سال ارائه مي دهد مگر اسنادي كه فوق العاده مهم باشد كه در اين صورت بعد از پنجاه سال ارائه مي دهد ) گاهي نيز به خاطر منافع ملي هيچ مدركي بيرون نمي آيد. دومين محدوديت براي به دست آوردن اطلاعات درست برعكس مشكل فوق الذكر است يعني داشتن بيش از حداطلاعات روزنامه ها، مجلات، كتابها، فيلم ها و.. به گونه اي در حال رشد هستند كه حتي جدي ترين محقق نيز نمي تواند تمام اطلاعات را به دست آورد. چگونه مي توان بعضي از منابع اطلاعات را مهمتر از ديگر منابع به حساب؟ آورد البته در اين مسئله وجود رايانه و بانك هاي اطلاعاتي فوق العاده با ارزش هستند. مرحله فرآيند به دست آوردن دانش و اطلاعات در اين طبقه بندي، محدوديت عمده در به وجود آوردن نظريه در روابط بين الملل در حقيقت مشكل به دست آوردن و معين كردن متغيرهاي تجزيه و تحليل و تعاريف اصطلاحات اصلي است. با آنكه شيميدان هاي كشورهاي مختلف مي توانند بر روي تعريف فرمول هاي مشخص موافقت داشته باشند، دانشجويان و محققين روابط بين الملل از ديدگاههاي مختلف سياسي و فرهنگهاي مختلف پيدا نمودن يك تعريف واحد براي اصطلاحاتي عدالت ماننددموكراسي، وامپرياليسم وتوسعه سياسي وقدرت با مشكلات فراواني روبرو مي شوند. براي حل اين مشكل محققين علمي تلاش دارند لغات و اصطلاحاتي بيابند كه از لحاظ ارزشي آزاد باشند و بنابراين به حوزه علوم سياسي مفاهيم متحدبدهند. ولي وقتي شخص سعي مي كند كه لغات غيرسياسي را با واقعيت تطبيق دهد، تمايزهاي فرهنگي و ايدئولوژي بار ديگر خود را نشان مي دهند. وقتي كه هيچگونه تفاهم بين المللي در مورد خصوصيات واژگاني چون دموكراسي وديكتاتوري نيست بنابراين نمي توان اين دو اصطلاح را مصداق رژيم هاي سياسي تلقي كرد. بيشتر اصطلاحات روابط بين الملل از جامعه علمي غرب سرچشمه مي گيرد. بنابراين تعاريف مذكور معمولا ممكن است منعكس كننده تعاريف رايج در جامعه علمي غرب باشد. محدوده دوم در فرآيند به دست آوردن دانش در مورد كامل و لازم بودن مثال ها، مسائل ونمونه هايي است كه براي ايجاد فرضيه ها استفاده مي شود. محققين علوم تجربي و طبيعي معمولا با مسائلي كار مي كنند كه مي توان آن را كپي نمود (در آزمايشگاه ) ولي در مورد محققين علوم سياسي و روابط بين الملل چنين نيست. براي مثال نخبگان گروههاي متضاد ممكن است و ياممكن نيست كه به همان ترتيبي كه در بحران هاي قبلي عمل نموده دربحران هاي فعلي نيز به همان نحو عمل كنند. آيا يك محقق علوم سياسي و روابط بين الملل با شاخص قرار دادن رفتار رهبران شوروي در قرارداد هلسينكي و مقايسه آن با بحران برلين ( ) 491498 و سپس بحران 1958 برلين مي تواندچه اتفاق مي افتد را دقيقا پيش بيني؟ كند مسلما به طور دقيق جواب منفي است. سومين محدوديت در مورد صورت بندي دانش نظري، تمايل به مقايسه تاريخي به عنوان شواهدي براي برنامه ريزي آينده است. اين مسئله اولين بار توسطتوسيديد مورد بحث قرار گرفت. به اين پديده در نوشته او درباره جنگ هاي پلوپونيژان نظريه دومينو اطلاق شده است. به اين معني كه اگر در يك نقطه جغرافيايي به متجاوز تسليم شد اين تسليم باعث خطرناك تر شدن او و ايجاد تضادي قويتر و بالاخره ايجاد جنگ عمومي خواهد شد. از يك نظر وقتي محققين به موافقتنامه مونيخ 1938 نگاه مي كنند، كه در آن منطقه مرزي مورد اختلاف چك اسلواكي و آلمان به آلمان داده شد، شخص محقق مجبور به اعتراف به اين مسئله است كه نظريه دومينو داراي ارزش تاريخي است. ولي آيا هرگونه مصالحه و مذاكره در مورد مناطق مورد اختلاف كشورها باعث بروز جنگ و تحريك بيشتر كشورها ؟ مي شود چهارمين محدوديت، تجاوز محقق به محيط مورد مطالعه خود است به عبارت ديگر حضور محقق در منطقه تحقيق باعث آگاهي محقق شده در نتيجه ممكن است باعث تغيير رفتار عناصر تحقيق گردد. سياستمداران وگروههايي كه مورد مصاحبه قرار مي گيرند معمولا در اين شرايط سعي مي كنند كه خود را به صورت عناصر عقلايي و قابل قبول در بياورند. اين رفتار ممكن است كاملا متمايز با رفتار اين عناصر در شرايط واقعي بحران سياسي باشد. محققين علوم انساني معتقدند كه يك راه براي جلوگيري از اين محدوديت، مشاهده غيرعلني عوامل مورد تحقيق مي باشد. در اين حالت محقق به عوامل مورد تحقيق خود اطلاع نمي دهد كه بر روي آنها دارد تحقيق انجام مي دهد بنابراين انتظار مي رود كه رفتار آنها تغيير محسوسي نكند. يكي از روش هاي جديد مورد استفاده در غرب براي تحقيق در مورد عوامل موثر در تصميم گيري ها استفاده از Stimulation Game ياحالت طبيعي را به صورت مصنوعي ايجاد كردن است كه در اين حالت محققين با تجربه ايجاد مطالعه فرايند تصميم گيري توسط تصميم گيران در حالت هاي مصنوعي و نه واقعي سعي به رسيدن به تئوري هاي جديد و تشخيص قسمت هاي جديد وابسته به آن مي كنند، البته منتقدين اين روش معتقدند كه اين روش باعث تهديد فيزيكي و رواني اشخاص شركت كننده در اين شبيه سازي (Simulation) مي شود. در كشورهاي غربي تكنيك هاي يادگيري، بازي ها و شبيه سازي مدتي است كه در مدارس نظامي و دانشكده هاي سياسي و حتي كمپاني هاي بزرگ توسط نظريه پردازان و سازمان ها به كار گرفته شده است. البته ايجاد نظريه توسط اين روش در روابط بين الملل هنوز يك مسئله بحث برانگيز است. مشكل اساسي در اينجا آن است كه نظريه هاي حاصل از اين نوع مطالعات نمي تواند جوابگوي واقعي به بحرانهاي بين المللي باشند. زيرا كه در شرايط مدل سازي به هر حال شخص شركت كننده واقعا مي داند كه شرايطي كه او در آن حضور دارد مصنوعي است و او در شرايط واقعي بحران به سر نمي برد. محققين معتقدند كه روش بالا يكي از بهترين روش ها براي عملكرد تكنيك هاي تجربي در روابط بين الملل است. البته بايستي در نظر داشت كه موضوع مورد مطالعه ما همچنين در برگيرنده انسان هايي است كه آزادي آن را دارند كه از برنامه ريزي ما در مورد خودشان امتناع نمايند. هدف ما در اينجا حل مشكل است ولي اين انسانها ممكن است به دنبال اهداف ديگري باشند. در اينجا اين سوال پيش مي آيد كه با وجود همه اين مشكلات چرا مي بايستي روابط بين الملل را مطالعه كرد. جواب من اين است كه روابط بين الملل علمي است كه هدف غايي علمي آن توسعه كيفيت زندگي تا جلوگيري از يك جنگ جهاني است. و هرچه ما به عنوان محققين و دانشجويان اين رشته بيشتر اين حوزه علمي را مورد تحقيق خود قرار دهيم به پيشبرد هدف نهايي اين علم كمك ارزنده تري مي نماييم.