Hamshahri corpus document

DOC ID : H-750626-5585S1

Date of Document: 1996-09-16

شير توشير است! نگاهي به توليد، توزيع و قيمت فرآورده هاي لبني ارزش اقتصادي اوقات تلف شده مردم در صف خريد شير بيشتر از مابه التفاوت ريالي ميزان شير دريافتي است شير خمره اي، شير پاكتي شير مدت دار، پاكتي بدون مدت، شير شيشه اي نيم ليتري با در پوش قرمز، شيرشيشه اي نيم ليتري با در پوش سفيد، شير يك ليتري در گالنهاي يك ليتري پلاستيكي توليد كارخانه هاي گوناگون، شير كاكائو در بسته بنديهاي مختلف و... اين روزها - گاهي با محدوديت و گاهي به وفور - در خرده فروشي هاي شهر تهران عرضه مي شود. البته با قيمت هاي گوناگون! اختلاف قيمت هاي انواع شير از يك سو موجب حيرت خريداران شده و از سوي ديگر موجب طرح برخي پرسشهاي اصولي در باره مديريت كلان توليد و توزيع اين فرآورده مي شود. آيا افزايش قيمت تنها چاره كار؟ است آيا انحصار دولتي در توليد و توزيع، موجب افزايش قيمت شير شده؟ است كارآمدي توليد دولتي تا چه ميزان؟ است نقش توليد و توزيع خوراك دام در نابساماني بازار اين فرآورده چقدر؟ است نقش دامداران؟ چيست و... اين گزارش تلاش دارد تا برخي از اين ابهامات را پاسخ دهد. گرماي طويله كلافه اش كرده بود. چند بار اين سو و آن سو سرك كشيد: خبري نبود. نگاهي به داخل آخور انداخت، نانهاي خشك كپك زده، مقاديري كلش و تفاله چغندر خشكيده... دور و بر آخور را ليس چيز زد دندان گيري پيدا نكرد. آهسته به رفيق كنار دستي اش سقلمه اي زد. او هم با بي رمقي پلك هايش را بالا و پايين كرد و دوباره به چرت زدن پرداخت. آنگاه صداي بلندي سر داد. از آن سوي طويله صدايي به گوش رسيد: چه؟ خبرته مگركار و زندگي ؟ نداري بگذار كمي استراحت كنيم. لحظه اي بعد در آهني بزرگ طويله باز و بسته شد. در تاريك و روشن طويله، چهره چروك خورده پيرمرد پديدار صداي شد غژغژ چرخ دستي محتوي كيسه هاي جو، كم كم سر و صداي آنها را بلند كرد. همگي با شنيدن صداي آشناي چرخ، آهسته از روي زمين بلند پيشاني شدند سفيد همانطور با كلافگي به حركات كند پيرمرد خيره شده بود تا چرخ به ته طويله برسد، پيشاني سفيد از گرسنگي آب از لبولوچه اش سرازير شده بود. معطل نكرد; مشتي از جوها را فروداد. صداي خرد شدن كلش و جو زير دندانها، فضاي طويله راپركرده بود. پيشاني سفيد آهسته به كناردستي گفت: غلط نكنم، مقداري گندم قاطي جو كرده اند! ابلق همانطور كه دسته دسته علوفه را فرومي داد آبدهانش را قوت داد: بي خيال! همانقدر كه جو شير مي دن، هم پس مي گيرند. خيال كردن مي تونن از آب كره بگيرند. فردا شيري بدم كه روش يك وجب آب باشه! پيشاني سفيد بار ديگر مقداري علوفه را فروداد وگفت: آخه انصافه اينطوري با ما رفتار؟ كنن چندي پيش يكي از رفقا از علوفه و جو تازه تعريف مي كرد. حسابي دهنم آب افتاد. ابلق بي اعتنا گفت: آخه حيوون حسابي! فكر مي كني جو كيلو 53 توماني را هيمن طوري بدن ما بخوريم آن وقت مي خواهي شير را 71 تومان ؟ بفروشند خوب معلومه گندم كيلو 43 تومان را قاطي جو مي كنند. برو خدا را شكر كن كه نان خشكه نمي دهند! اين را گفت و سرش را تا خرخره توي آخور فروكرد تا بلكه تتمه جو و گندم را جستجو كند. كاهش مي يابداز چندي پيش توزيع شير بدون يارانه در بطريهاي شيشه اي نيم ليتري با درپوش قرمز رنگ به ازاي هر نيم ليتر 500 ريال در شهر تهران آغاز شده است. مسئولان شركت صنايع شير ايران نيز عاملان توزيع شير موظف هستند ابتدا شير يارانه دار را توزيع و سپس اقدام به فروش شير بدون يارانه كنند. با اينكه در حال حاضر روزانه 500 تن شير يارانه اي درتهران توزيع مي شود و ميزان شير خريداري شده از دامداران از ابتداي سال 75 نسبت به مدت مشابه پارسال 30 درصد افزايش يافته اما هنوز مشكل تهيه و توزيع شير به قوت خود باقي صف هاي است طولاني روزانه مصرف كنندگان در برابر عاملان توزيع، بازار سياه شيرهاي پاكتي پاستوريزه، وقت كشي هاي بيهوده مردم همه نشانگر آن است كه مسئله هنوز تا حل كامل، راهي دراز در پيش دارد. در اين ميان كاهش ميزان يارانه شير و افزايش قيمت درصدي 40 آن نيز در ايجاد مشكلات توليد و توزيع بي تاثير نبوده است. پارسال با اختصاص ميليارد 165 ريال يارانه براي شيرهزار 420 تن شير يارانه دار توليد و توزيع شد; اما امسال با وجود افزايش 40 درصدي قيمت مبلغ 148 شير ميليارد ريال يارانه براي شير تخصيص يافته كه فقط پاسخ گوي يارانه 7 تا 8 ماه شير توليدي در سال 75 خواهد بود. در صورت عدم تامين اعتبار مجدد يارانه، ناگزير توليد و عرضه شير يارانه اي قطع خواهد شد. با اين حال با اينكه شش ماهه نخست سال 75 روبه پايان است ولي تاكنون تنها 60 ميليارد ريال از يارانه تخصيصي شير به صنايع شير واگذار شده است. در اين گزارش با ارزيابي نگاههاي چند سويه، مشكلات موجود توليدكنندگان و دامداران، مصرف كنندگان ومسئولان صنايع شير را بررسي مي كنيم. چرا علت؟ كمبود محدوديت عرضه و مشكلات موجود شير در جامعه؟ چيست چه كساني در اين آشفته بازار از آب گل آلود، ماهي؟ مي گيرند چه عواملي در الگوي مصرف كنوني شير و مقدار توليد آن؟ موثرند .خانم نرگس با روشن شدن هوا از خانه خارج شد. اوتصميم داشت دست كم امروز به هر شكل ممكن از شير يارانه دار توزيعي بهره مند شود. در كوچه پرنده پر فقط نمي زد صداي پايي آن سوتر از انتهاي كوچه به گوش مي رسيد، بسم اللهي گفت و به راه افتاد. خيابان خلوت بود و گاه گداري اتومبيل در گرگ و ميش صبحگاهي با چراغ روشن به سرعت عبور مي كرد. هنوز چند متري به مغازه بقالي عزيز آقا باقي مانده بود. از اينكه توانسته بود صبح زودتر از معمول براي نوبت گرفتن شير از خانه خارج شود، خوشحال بود. در مقابل مغازه بقالي، به جز چند پيرمرد و پيرزن كه با هم گپ مي زدند، كسي ديده آهسته نمي شد سلامي گفت و زنبيل شيشه هاي خالي شير را در صف طولاني مقابل مغازه گذاشت. فكرش را نكرده بود كه صبح به اين زودي اين همه آدم در نوبت شير باشند! ساعتي بعد در برابر مغازه عزيزآقا جاي سوزن انداختن نبود. همه از سر و كول هم بالا مي رفتند. صداي به هم خوردن شيشه شيرها و سر و صداي زنها و مردها در هم مي آميخت. سرانجام پس از مدتي كلنجار رفتن و كشمكش با بقال و زنها، نرگس خانم توانست دو شيشه شير ارزان بگيرد. شير و فرهنگ مصرفي: .كريم حسيني. خريدار شير يارانه دار مي گويد: ببينيد مصرف شير در كشور با بالا رفتن فرهنگ بهداشت و سلامت بالا رفته; در حالي كه شايد توليد شير به اندازه تقاضا افزايش داشته است. همين مشكل توليد وتوزيع، مسائل كنوني را براي مردم به وجود آورده است. با اينكه مردم براي تهيه شير يارانه دار ساعت ها وقت خود را تلف مي كنند، اما با اين حال از تهيه دو شيشه شير ارزان قيمت راضي اند. وي مي افزايد: ارزش اقتصادي اوقات تلف شده مردم بيشتر از مابه التفاوت ريالي ميزان شير دريافتي است. اما بسياري بر اين باور هستند كه بايد از مبالغ يارانه اي دولت به هر شكل ممكن بهره مند شوند. مهندس حق شناس مديرعامل شركت سهامي صنايع شيرايران. در زمينه علت محدوديت عرضه و مشكلات موجود شير بويژه در تهران مي گويد: امكان توليد وعرضه شير مورد نياز در بازار مصرف وجود دارد. اما به دليل محدوديت برخاسته از يارانه متعلقه، طبعا توليد نيز به طور محدود انجام براي مي پذيرد رفع اين معضل و به منظور جبران كمبود عرضه شير پاستوريزه، اخيرا از سوي اين شركت شير پاستوريزه شيشه اي نيم ليتري بدون يارانه اي با درپوش رنگي، به ميزان نياز توليد شده و در اختيار مصرف كنندگان قرار مي گيرد. وي مي افزايد: با افزايش نرخ علوفه، طيبعي است اگر قيمت شير نيز افزايش يابد. اما با توجه به پيش بيني افزايش قيمت علوفه، قيمت مصوب فروش شير در امسال تغيير نخواهد كرد. نرخ علوفه در افزايش يا كاهش قيمت توليد شير نقش به سزايي دارد. بالا رفتن قيمت يونجه، كنجاله، پنبه، سويا، تفاله چغندر و جو مي تواند در شش ماهه دوم سال به دامداريهاي كوچك و بزرگ ضربات جبران ناپذيري وارد كند. آنچه كه در اين ميان كمتر به آن توجه شده، موضوع افزايش مصرف شير در جامعه است. تا چند سال پيش، شير يك فراورده مصرفي نه چندان ضروري به حساب مي آمد. اما بالا رفتن سطح بهداشت جامعه و آگاهي مردم از سودمندي غذايي آن، شير را در رديف يكي از مواد خوراكي مصرفي اصلي پرطرفدار قرار داده است. خريد شيرهاي هموژنيزه در بسته بنديهاي پاكتي با قيمت هاي بازار سياه و صف هاي طولاني شير در ساعات آغازين روز نشان مي دهد كه مصرف اين كالا فراگير شده است. امروزه ديگر هيچ كس شير را فقط براي سالخوردگان و خردسالان نمي خواهد. همه به نوعي تلاش دارند تا شير را به عنوان يك ماده غذايي ضروري مصرف كنند. هم اينك با بالا رفتن قيمت جو، نگراني دوباره اي بر دامداران صنعتي حاكم شده، كه براي آنها چندان ناآشنا نيست. به ويژه اين موضوع زماني مشكل آفرين خواهد بود كه دامداريها در فصل خرمن علوفه و برداشت خوراك دام از نقدينگي مناسبي برخوردار در نيستند عمل، ميزان قابل توجهي از اعتبارات مالي دامداريها صرف خريد و نگهداري خوراك دام در فصل برداشت خرمن مي شود. چگونه محاسبه؟ مسعود مي شود برادر يكي از دامداران صنعتي تهران از سال 1361 درراه اندازي دامداري صنعتي تجربيات خوبي اندوخته وي است در زمينه محاسبه قيمت يك ليتر شير مي گويد: نخستين پرسش همين است. واقعا هزينه توليد يك ليتر شير چقدر؟ است اين موضوع در هر دامداري متفاوت است و حتي هزينه عمل آوري يك ليتر شير در دامداريهاي مجاور نيز با هم تفاوت چشمگير دارد. معمولا قيمت شير در يك گاوداري 100 راسي نمونه و ميزان علوفه مصرفي با محاسبه تمامي هزينه هاي حمل و نقل، آب، انرژي، دستمزد، ماشين آلات و بالاخره هزينه هاي مصرفي ديگر در نظر قرار مي گيرد. غالبا در محاسبه قيمت يك ليتر شير، هزينه هاي سرمايه گذاري شده در خريد گاو و زمين را منظور نمي كنند. به هر حال پس از ارزيابي هزينه ها و درامدهاي حاصله از فروش شير، گوشت و ساير موارد درامدزا قيمت شير به طور واقعي محاسبه مي شود. وي مي افزايد: به طور نمونه پارسال به كمك چند نفر از دامداران عضو تعاوني، پس از بررسي استانداردهاي موجود و روش هاي ارزيابي سازمان برنامه و بودجه قيمت تمام شده يك ليتر شير با احتساب 18 درصد سود حاصله از سرمايه گذاري در زمين و ماشين آلات حدود 840 ريال محاسبه شد; در صورتي كه در سال 74 شير تحويلي به كارخانه ها با محاسبه همه جوايز و خوراك دريافتي دام حدود 580 ريال بود. ادامه دارد