Hamshahri corpus document

DOC ID : H-750624-5451S1

Date of Document: 1996-09-14

زلزله كوبه، تاواني كه بايد پرداخت مي شد درس هايي از زلزله بزرگ هانشين - آواجي (واپسين بخش ) دگرگوني و اصلاح طبيعت ازراههاي مصنوعي به شكل گيري تركيبي شكننده در برابر زلزله و ديگر بلاياي طبيعي همچون سيل مي انجامد اشاره: فاجعه زمين لرزه در شهر بندري كوبه، دنيا را شگفت زده كرد. سالها بود كه مردم جهان مي پنداشتندژاپني ها به دليل برخورداري از تجربه هاي طولاني و گرانبها در مقابله با زلزله و كاهش خسارات آن به شهرهايي دست يافته اند كه در برابر زمين لرزه مقاوم است و حتي در اين مورد افسانه هايي نيز رواج يافت و بحث از خانه هايي كه بر روي برسپرينگ ساخته شده به ميان آمد! زمين لرزه كوبه نه به دليل ضعف بناها و يا كاستي هاي بلكه فني، ناديده گرفتن قوانين طبيعت و ملاحظات زيست محيطي موجب اين همه خسارت سنگين جاني و مالي شد. تلاش ژاپني ها در سال 50 اخير براي تبديل كوبه به يك شهر مدرن باعث شد تا تحولات زمين ساختي كه طي هزاران سال ايجاد شده ناديده گرفته شود. تراشيدن بي رويه كوهها، پر كردن كف رودخانه ها با بتون، ايجاد واحدهاي مسكوني در مكان هايي كه در سده هاي پيش آب در آن جريان داشته است و در نهايت مدرن سازي بدون درنظر گرفتن مباني توسعه پايدار، شهربندري كوبه را در برابر زمين لرزه آسيبپذيرتر كرد و فاجعه آفريد. دومين بخش از گزارش زمين لرزه كوبه تحت عنوان درسهايي اززلزله بزرگ هانشين آواجي را كه توسطمركز مطالعات و برنامه ريزي شهر تهران و با بهره گيري ازمنابع خارجي تهيه مي خوانيد شده.، توسعه كوهها و خشكاندن دريا در دو هزار نقطه مختلف در دامنه كوهستان روكو يعني جايي كه تاسيساتي برروي اراضي احياءشده بنا گرديده، پديده فروريزش زمين روي داده است. درنتيجه خانه ها در زير خاك و شن مدفون شده و مرگ بسياري را موجب گرديد. تاسيسات بندرگاه كه برروي اراضي احياءشده بنا گرديده بودفروكش كرد و به سمت دريا جابه جاشد. بخش هاي داخلي تر خشكي نيزفروريخت و در بعضي نقاط تا/3 5متر حركت درزمين هايي كرد كه بيش از يكصد سال پيش خشكانده و احيا شده بود و همچنين در جزاير روكو و پورت كه ظرف سي سال گذشته احياء شده اند، فوران هاي گل و لاي ناشي از سيال بودن زمين و نشست زمين مشاهده گرديد. آسيبديدگي شريان هاي حياتي صدمات وارده به شبكه هاي خدماتي براثر زلزله قابل ملاحظه بود. به طور تقريب گاز 860 هزار خانه و آب 960 هزار خانه و خطوط تلفن ده هزار مشترك قطع شد و بيش از يك ميليون مشترك بي برق ماندند. رودخانه هايي كه از ميان شهرها جريان دارند، عوامل كليدي مهمي در حفظ محيطزيست به شمار مي روند. به هر تقدير به منظور حداكثر بهره برداري از زمين و بنا به دلايل ديگري، بستر رودها را در بعضي نقاط بتن ريزي كرده بودند. دراثر اين اقدام كه بدون توجه به ملاحظات زيست محيطي صورت گرفته بود. كمبود و آلودگي آب پيش آمد. درنتيجه، بعد از وقوع اين زلزله، قسمت از رودخانه فاقد عمق كافي براي حفظ آب به ميزاني بود كه بتوان با تلمبه تخليه و در مقابله با آتش سوزي ها مورد استفاده قرار داد. گرچه بيمارستان هاي مدرن وآپارتمان هاي بلندمرتبه در جزايرروكو و پورت، يعني جايي كه براي دستيابي به كارايي اقتصادي شهر، اراضي وسيعي به بهاي تخريب اكوسيستم احياء و بازيابي شده است، خود ساختمانها، آسيب نسبتا كمي ديدند، اما عمليات اين مراكز براثر قطع شبكه خدماتي فلج شد. به خاطر قطع خدمات حياتي مجبور شدند تا مرمت كامل، بيماران و ساكنان آنجا را به محل ديگري نقل مكان دهند. بسياري از اين ساختمان ها همچون زلزله نيگاتا در آسيبهاي سال 1964 ظاهري مختصري ديدند. با اين همه احتمال شكستگي پي هاي شمعي دراثر سيال بودن زمين فوق العاده زياد است. آسيبديدگي تاسيسات از نقطه نظر آسيبديدگي تاسيسات زيربنايي، شبكه عمده حمل و نقل زميني شهري ازجمله خطوط آهن، بزرگراهها و متروهاآسيب شديدي را متحمل شدند. علت اغلب خسارات جدي ريشه اي عميق در اصلاح مصنوعي محيطزيست طبيعي دارد. براي مثال، نقاط مرتفع خط آهن شين كان سن (معروف به قطار گلوله اي ) كه به عنوان مدرن ترين خط آهن سريع السير ژاپن شهرت بسزايي دارد، در هشت نقطه فروريخت. كليه نقاط فروريزش در زمين هايي واقع شده كه به طور مصنوعي شكل گرفته و به ظاهر مشابه زمين هاي طبيعي است، ليكن در محلي قرار دارد كه بين سيصد تا سه هزار سال پيش رودخانه بوده است. ازجمله موارد ديگري كه مشاهده گرديد، به پهلو پيچيدن بزرگراهها به طول چند صدمتر در جاهايي بود كه قسمت هاي مجاور عليرغم تشابه در طراحي سازه آسيبي نديده بود. بررسي كامل اين پديده و تجزيه و تحليل نقشه هاي هوايي روشن ساخت كه اگرچه در ظاهر مشهود نيست، اما در مواردي كه زير ستون ها روي زمين هايي بنا شده بود كه روزگاري در دوران جومون دريا بوده، پيچش جانبي رخ داده است. در جاهايي كه زير ستون ها روي كرانه هاي ماسه اي بنا شده بودند، فروريختگي نيز متوقف شده بود. آن نقطه از بزرگراه هانشين نيز كه راننده اتوبوسي مشاهده كرد كه جاده مقابل او ناگهان موج برداشت و بلافاصله روي ترمز كوبيد و اتوبوس در شرايطي توقف كرد كه نيمه جلويي آن بر لبه شكاف تاب مي خورد، درست در مرز بين كرانه هاي ماسه اي و منطقه اي كه در دوران جومون بستر دريا بوده قرار گرفته است. نيازي به گفتن ندارد كه در خلال سالهاي اخير بسياري از سازه هاي بنا شده بر اراضي بازيافتي به فروريزي و جابجايي بسياري از زيرستون ها و اسكلت هاي فلزي انجاميده است. آسيبديدگي ساختمان هاي ضدزلزله ژاپن از يك رشته جزايرآتش نشاني واقع در صفحات اقيانوس آرام، درياي فيليپين و صفحه اروپا - آسيا تشكيل شده است. به ويژه از ميلادي 1923سال ( ) 1302 به بعد يك زلزله بزرگ كانتو به /7ريشتر 9شدت جان حدود 140 هزار نفررا گرفت. تحقيقات فني وتوسعه طراحي ضدزلزله ساختمان هاي مدرن پيشرفت چشمگيري داشته است. بين سالهاي دهه بيست ميلادي تاامروز. چندين زلزله نسبتابزرگ در بخش هاي مختلف ژاپن رخ داده است. هر بار مادرس هاي تازه اي آموختيم وتكنيك هاي طراحي ضد زلزله رابهبود بخشيديم. در اغلب نتيجه، ساختمان هاي طراحي شده پس از سال 1981 ( )يعني 1360 تاريخ تصويب قوانين جديد طراحي ضدزلزله، عملا از هر گونه آسيب ناشي از زلزله مصون مانده اند. در حالي كه ساختمان هاي طراحي شده قبل از سال 1981 به سختي آسيب ديده اند. از جمله مناطقي كه متحمل بيشترين آسيب گسترده گرديد، نقطه اي بود كه تا حدود 120 سال قبل رودخانه ايكوتا قرار داشت. اين ناحيه شامل ساختمان 8 طبقه سالن سابق شهرداري كوبه بود كه طبقه ششم آن به كلي در هم كوبيده شد و ساختمان هاي بلندمرتبه اي در طول جاده اصلي سانويا قرار داشت كه آسيب فراوان ديد. ناحيه مركزي فعلي شهر كوبه كه يك مركز تجاري است، بر روي اراضي احيا شده اي بنا گرديده كه روزگاري محل رودخانه قديمي ايكوتا بوده است. با تغييرمسير طبيعي رودخانه به طرق مصنوعي و به نام شهرسازي يك مدرن رودخانه جديد به وجودآمد. در سال 1938 ( ) 1317 يعني زماني كه تونل هاي زهكشي رودخانه جديد ايكوتا كه ساخته دست بشر و در شرايط عادي قادربه مهار طغيان آب بود، ازسنگ و شن ناشي از سيل پر شد و گل ولاي سطح جاده هاي اصلي را پوشاند. اين ناحيه مركزي نيز آسيب ديد. اين نمونه ها نمايانگر اين واقعيت است كه دگرگوني و اصلاح طبيعت به طرق مصنوعي به شكل گيري تركيبي شكننده در برابر زلزله و ديگر بلاياي طبيعي همچون سيل مي انجامد. افزون بر آن، مسئله مهم ديگري را كه همانا تخريب اكوسيستم است و حيات بسياري ازموجودات زنده كره زمين ازجمله انسان ها در گرو آن نبايد است، ناديده انگاريم. اين مشكل در اثر تراشيدن كناره هاي كوهها، خشكاندن دريا يا تغيير مسير جريان رودها به وجود مي آيد. رويكرد ما نسبت به اين روش ها بايد به نحو درستي به اجرا گذارده شود. از آن جايي كه تغيير و تحول دراكوسيستم آنچنان به كندي صورت مي گيرد كه در زندگي روزمره از نظر ما پنهان مي ماند، لذا اين حقيقت را نيز در نمي يابيم كه به آرامي به نقطه فروپاشي اكوسيستم نزديك مي شويم. طول عمر كره زمين و بشريت از نظر كره زمين هزارها و حتي ميليون ها سال هم برهه بسياركوتاهي بيش نيست. براي درك كامل اين معنا شايد بهتر باشد ترجمان آن را در مفهوم زمان به گونه اي كه بشر در مي يابد بنگريم. گفته مي شود عمر كره /4 5زمين ميليارد سال است ومدت زماني ديگر همچنان به حيات خود ادامه خواهد فرض داد كنيم زمين انساني 45 ساله و در ميان سالي خود به سر به مي برد عبارت ديگر، هر يكصد ميليون سال او معادل يك سال ما آدم ها است. هر يك روز عمر اين زمين ساله 45 حدودا برابر با دويست و هفتاد هزار سال خواهد بود. بنابر اين دوران چهارم زمين شناسي كه /1 7همين ميليون سال اخير است يك هفته از عمر زمين محسوب مي شود. به اين ترتيب، دوران جومون كه از آن سخن گفتيم همين 10 الي 30 دقيقه پيش است. زلزله هايي كه هر هزار سال يك بار رخ مي دهد، در فهم ما، رويدادهاي هر چند دقيقه يك بار است. همين يك هفته پيش بود كه سروكله انسان بر روي اين ساله 45سياره پيدا شد و علوم طبيعي به مثابه ابزاري براي كشف شگفتي هاي زمين يكي دو دقيقه پيش زاييده شدند. بشر در اثرتوسعه علم و تكنولوژي شناخت فراواني نسبت به طبيعت يافته است. به هر تقدير، وقتي طول عمر زمين را با طول عمر انسان مقايسه مي كنيم، صرفنظر از اينكه علم و تكنولوژي چقدر پيشرفت كرده در باشد، مي يابيم كه فروتني ايجابمي كند اعتراف كنيم كه دانش ما درباره مام زمين و طبيعت بزرگ بسيار اندك است. نتيجه گيري نبايد انسان را محور طبيعت وتوسعه شهري قرار دهيم. بلكه انسان خود جزيي از طبيعت است و بايد يك تعادل طبيعي برقرار كند. آن هنگام كه به چنين تعادلي دست يافتيم. برنامه ريزي شهري نيز با تكيه بر تعادل حيات زمين، راه خود را به سوي قرن بيست و يكم خواهد گشود.