Hamshahri corpus document

DOC ID : H-750619-5124S1

Date of Document: 1996-09-09

ياد و يادگار پرتوي از قرآن بي شك بارزترين ويژگي عالمي چون طالقاني، فراتر رفتن از وضعيت و شرايط فردي و خويشتنداري و سعه صدر در برابر افراد و قشرهاي گوناگون بوده است. او در شرايطي كه امكان تفكيك انگيزه ها و نتايج امور به هيچوجه ميسر نبود، سعي داشت وحدت امت را حفظ كند و بنيانهاي اين وحدت را با گفتار و كردار خويش تقويت نمايد. آيت الله سيدمحمود مجاهدي طالقاني، نستوه بود كه از آغازقرن حاضر، همراه با وقوع ديكتاتوري رضاخان، مبارزه خود را براي تحقق ايده آلهاي اصيل اسلامي و انساني آغاز مراحل نمود متعددي كه وي در برخورد با سيستمها و گروهها و تشكلهاي موجود در جامعه تجربه كرده بود باعث شد تا انديشه هايي ستبر و حوصله و سعه صدري عجيب در وجود اين مرد به بار نشيند. او، همه سويها و شرايط را ازنزديك مي شناخت و كيفيت برخورد با هر وضعيت، يا بهره برداري از هر امكاني را نيك مي دانست. نمونه هاي متعدد تاريخي از مشروطيت تا شهريور 1320 تا نهضت ملي شدن نفت و بالاخره قيام خرداد 42 و استمرار آن تا انقلاب اسلامي 1357 از او چهره اي بوجود آورده بود كه مجموعه اي از صفات والگوهاي آرماني امت را بوضوح در خود انباشته بود. در كنار خصوصيات فردي و زهد وتقواي مثال زدني، دانش و انديشه پخته آيت الله طالقاني نيز بسيار چشمگير بود. عموما وي را به عنوان مفسري بزرگ و بلكه يكي از برجسته ترين معلمان قرآن در روزگار حاضر قلمداد كرده اند. در اين نكته به راستي هيچ گزافي نهفته نبوده است. مطالعات و تاملات طالقاني در آيات الهي، بيش از نيم قرن سابقه داشت و طي اين زمان طولاني، وي سبك و سياقي ويژه خود در تبيين و تفسير قرآن مجيد يافته بود. اين شيوه، باتوجه به نياز طبقه جوان و زبان و ساختار تفكر معاصر، شكلي امروزين به خود گرفته بود و با تكيه بر سنت هاي عظيم ديني و تفسيري قديم، مسائلي كاملا بديع و ضروري را باز مي گشود. بدين ترتيب گروههاي مختلفي، اعم از طلاب و دانشجويان و طبقات گوناگون اجتماعي، در ضمن درسهاي اين معلم بزرگ قرآن، با پرتوي از سرچشمه هاي وحي ارتباط برقرار مي ساختند و از اين طريق انديشه ديني خود را حفظ و تعميق مي نمودند. روش برخورد طالقاني با قرآن، تلفيقي بود از روشهاي سنتي، همراه با اظهار راي و اجتهادي بسيار محتاطانه در پرتو علوم و مسائل جديد. اين روش، موجب مي گرديد تا آيات قرآن، به سرعت وارد جريان حيات فكري افراد شود و با گسترش فضاي تفسير، امكان حضور هر فرد با هر انديشه اي در ظل آن ميسر گردد. به جرات مي توان گفت كه در كنار ميراث عظيم علامه طباطبايي و تفسيرالميزان، تفسير ناتمام آيت الله طالقاني به نام پرتوي از قرآن جايگاه ويژه اي در دوران ما دارد. علاوه بر گستره قابل توجه وچشمگير ميراث قرآني تتبعات طالقاني، ايشان در عرصه نهج البلاغه نيز بسيار ويژه بود و اساسا سالها پيش از غالب انديشوران و عالمان معاصر، سعي در احياي اين اثر مهم اسلام و تشيع نمود. ركن ديگر غناي تفكر نگرش طالقاني، تاريخي وي بود. او اصلاتمام تاريخ معاصر ايران رازيسته بود و با زيروبم وفرازهاي مختلف آن آشنايي داشت. توجه وي به بازنگاري و احياي اثر مهم انقلاب مشروطيت، يعني تنبيه الامه و تنزيه المله اثر ميرزاي نائيني، مي تواند ابعاد بينش تاريخي اين عالم بزرگ را بيشتر نشان دهد. در نخستين روزهاي صدر انقلاب، سخنراني آيت الله طالقاني در احمدآبادو برخي خطبه هاي نماز جمعه وي مروري منتقدانه بر تاريخ معاصربود و بي گمان بازخواني اين خطابه هاي درخشان، هنوز هم مي تواند در درك صعوبات تاريخ معاصر به همه ما ياري رساند. وي با چنين ذخيره اي به عنوان معلم و راهنماي مردم برگزيده شده بود. حضور هفتاد ساله او در مجامع ديني، سياسي، دانشگاهي و عرصه هاي مبارزه، جدا او را از همگنانش متمايز مي ساخت. در روزهاي پس از آزادي ازآخرين زندان، مردم به درستي دريافتند كه در سايه رهبري حضرت امام (ره ) وجود، انسان وارسته و برجسته اي چون طالقاني مي تواند پيروزيهاي انقلاب را تضمين كند. ازاينرو خانه طالقاني، مرجع و مركز نظرات و خواستها و انتظارات شده بود. به راستي چنين حرمتي شايسته فرهنگمرد مجاهدي چون او بود. در اين ميان برخي، نظير گروهكهاي پوك و خيالپرور و منحرف، سعي داشتند خود را هم عهد و هم سو با آفتاب وجود طالقاني نشان دهند و از پرتو او كسب اعتباري كنند. يكبار كه به سوءتفاهمي، آن مرد بزرگوار آزرده شده و از پايتخت خارج شد غوغايي برانگيختند و تشويشي در ذهنها ايجاد كردند. اما اندكي بعد، صاعقه كلام وي بر درخت خشكيده آنان فروآمد و با فراخواندن امت به اطاعت از رهبرعظيم الشان انقلاب، آن خيالات خام را خاكستر كرد. طنين سخن و نفس گرم طالقاني در دور ساختن شائبه هاي بيهوده اي كه وحدت انقلاب را ويران مي ساخت بسيار موثر بود. در يكي از سخنرانيها، وي با نقل روايتي، با ظرافت تمام به همه ما درسي بزرگ آموخت. محتواي اين درس، درك دقيق و توجه به اعماق هر پديده و در عين حال اتخاذ موضعي صحيح در برابر انسانهايي بود كه نيازمند امام هدايتند مسجد هدايت اين دقيقه را با تكيه بر كلام امام صادق ( ع ) اينگونه بيان كرد: كسي آمد خدمت حضرت صادق سلام الله عليه، عرض كرديابن رسول الله، هلكت، من سقوط كردم هلاك شدم. امام فرمود براي چي هلاك؟ شدي گفت يابن رسول الله من در وجود خدا شك كردم، امام به جاي اينكه تكفيرش كند، براند - اين روش و منش بزرگان ما بود - فرمود: نه، هلاك نشدي، الله اكبر هذا هو اول اليقين اين اول حركت يقيني توست، آن خدايي كه تو مي شناختي يك خداي تخيلي بود، ذهن تو ساخته بود.. اين شك تو بزرگترين مسئله است.. و حالا بايد در اين شك نماني پيش بروي... در شانزدهمين سالگرد درگذشت آيت الله طالقاني، ياد آن يار بزرگ امام ( ره ) و معلم و مجاهد متقي را گرامي مي داريم.