Hamshahri corpus document

DOC ID : H-750614-4797S1

Date of Document: 1996-09-04

گنجينه هاي فرهنگي كتابخانه هاي ايران در گفتگو با استاد عبدالحسين حائري و غلامرضا فدايي عراقي (بخش آخر ) همشهري: در مذاكرات شوراي انقلاب ظاهرا موضوع كتابخانه مجلس طرح مي شودو موضوع از آن طريق حل و فصل مي گردد.. استاد حائري: در سال در 1358 يكي از روزهايي كه در مدرسه عالي شهيد مطهري (سپهسالار قديم ) با چندتن از فضلا، از جمله مرحوم استاد محيط طباطبايي و آقاي احمد آرام جلسه اي داشتيم. هنگامي كه بيرون آمديم با مرحوم استاد مطهري مواجه شديم. من جريان كتابخانه را با ايشان در ميان گذاشتم و گفتم كه عده اي چشم طمع به اين گنجينه ملي دارند. استاد مطهري گفتند كه من خودم از حضرت امام شنيدم كه فرمودند كتابخانه مجلس بايد باشد. به اين ترتيب كتابخانه مجددا راه اندازي شد و چند روزي پس از پيروزي انقلاب، پذيراي مشتاقان كتاب گرديد. همشهري: علي الظاهر كتابخانه مجلس داراي گنجينه هايي از آثار با ارزش فرهنگي و هنري است كه در بعد ملي بسيار ارزشمند مي باشد. خواهشمنديم در اين باره نكاتي بفرماييد. غلامرضا فدايي عراقي: كتابخانه مجلس شوراي اسلامي در حال حاضر با حدودشانزده هزار و پانصد ( ) 16500 جلد كتاب خطي و صدوپنجاه و هفت هزار جلدكتاب چاپي و مجموعه نسبتا كاملي از نشريات ادواري، از كتابخانه هاي مهم و معتبر ايران اين است مجموعه در نوع خود بي نظير است ودر بردارنده اولين نشريات منتشره از عهد ناصري، نشريات دوران انقلاب مشروطه و شبنامه ها ونشريات دوران انقلاب اسلامي است. همشهري: كتابها را به چه صورت تهيه؟ مي كنيد.غلامرضا فدايي عراقي: گردآوري كتاب در اين كتابخانه پيوسته به صورت اهدا، خريداري مجموعه هاي خصوصي، خريداري از نمايشگاههاي كتاب و ناشرين بوده و هنوز ادامه دارد. همشهري: موضوعات عمده كتابهاي چاپي كدامها؟ است . غلامرضا فدايي: اهم موضوعات كتابهاي چاپي كتابخانه، اسلامشناسي و ايرانشناسي است كه به زبانهاي فارسي، عربي، تركي، انگليسي، فرانسه، آلماني، روسي و غيره مي باشد. در ميان آنها كتابهايي وجود دارد كه ناياب و در ارزش همپايه نسخه هاي نادر خطي است. همشهري: درباره نسخه هاي خطي و تعداد آنهانكاتي بفرماييد.. استاد حائري: مجموعه نسخه هاي خطي اين كتابخانه در زمينه هاي موضوعي مختلف تاكنون است حدود 9000 جلد آن فهرست گرديده و در 25 مجلد منتشر شده است و كار فهرستنويسي بقيه نسخه ها در دست انجام است. قديمي ترين نسخه خطي كتابخانه قرآن مجيد مربوط به قرن سوم يا چهارم و به خط نسخ است و از قرن پنجم و ششم نسخه هاي بسياري در كتابخانه موجود است. از جمله: شرح مسائل حنين ابن اسحاق، از ابن ابي صادق نيشابوري، التفهيم اثر بيروني، رسائل ابواسحاق صابي وجمهره الامثال ابوهلال عسگري. همشهري: درباره اسناد موجود هم نكاتي بفرماييد. علي الظاهر كتابخانه مجلس، بخاطر پيوستگي به مهمترين نهاد سياسي ايران از مشروطه تاكنون بايد واجد مهمترين گنجينه هاي سند نيز باشد. استادحائري: يكي از گرانبهاترين گنجينه هاي كتابخانه مجلس، مجموعه هاي اسناد - نامه ها، فرمانها، قراردادها، اسناد مالي، قبالجات، وقفنامه ها - است كه درصندوقها و قفسه هاي ويژه نگهداري مي شود. مهمترين اين اسناد بي شك نامه ها و فرمانهاي مربوط به مشروطيت از است اسناد مشروطيت چندين مجموعه در كتابخانه مجلس موجود است مانند مجموعه اميرخيزي و ديگر مجموعه ها كه بوسيله خاندانها و اشخاص مختلف به كتابخانه وارد گرديده و يكي از مهمترين آنها كه از ديرزمان در كتابخانه بوده است نامه اي است از مجلس به محمدعلي شاه و پاسخ او به مجلس. همشهري: علي الظاهر تابلوهاي كمال الملك هم در اينجاست... غلامرضا فدايي عراقي: يكي از درخشان ترين و مفيدترين اقدامات جمع آوري كتابخانه، نمونه هايي از گرانبهاترين آثار نقاشي و جلدهاي نفيس و مجموعه عكس مي باشد. اين مجموعه شامل 168 تابلو نقاشي از جمله آثار كمال الملك و شاگردان وي مي باشد. اين نكته را هم جهت اطلاع عرض كنم كه پس از تشكيل سازمان ملل متحداز ماه مه 1948 كتابخانه مجلس به عنوان كتابخانه واسپاري اسناد و انتشارات سازمان ملل متحد در نظر گرفته شد و از آن زمان كليه انتشارات اين سازمان به سه زبان عربي، انگليسي و فرانسه به اين كتابخانه ارسال مي گردد. اين مجموعه نيز از جهت اشتغال بر تاريخ معاصر ديپلماسي و روابط بين الملل براي محققان بسيار مفيد مي باشد. همشهري: از جمله كارهاي مهمي كه بايد انجام گيرد، تهيه فهرست هاي مناسببراي كتب خطي و حتي چاپي با ارزش و يا آثار هنري به است طور كلي كارفهرست نويسي چگونه انجام؟ مي شود. استادحائري: فهرست نويسي 2 ركن اصلي دارد: نسخه شناسي وكتابشناسي كه هر دوي اينها مستلزم فكر و دقت بسيار است، يعني بايد تمام جوانب امر به دقت بررسي شود. هر نسخه خطي شامل اسم، موضوع، نام مولف و محتواست كه مجموعه اينها كار كتابشناسي را تشكيل مي دهد. شناختن اينها، يعني نام كتاب و نام مولف و محتواي كتاب و ويژگيهاي آن كه در كتابهاي ديگر وجود ندارد، مسائلي است كه به كتابشناسي مربوط مي شود. در اين حال حتي اگر نسخه اي هم در دست نباشد، باز ما مي توانيم راجع به اين موارد بحث كنيم. نسخه شناسي در مورد مسائلي است ازقبيل: نوع جلد، كيفيت و نوع كاغذ، نوع خط و اينكه كتاب چندصفحه دارد و هر صفحه از چند سطر تشكيل شده است. در گذشته به علت مشكلاتي از قبيل كمبود كاغذ و وابستگي شديدي كه نسبت به كتاب وجود داشت، روزهاي مهم، خاطرات و بسياري ديگر از مسائل با اهميت را در حاشيه و يا پشت جلد كتاب يادداشت مي كرده اند، به اين جهت هر كتاب مي تواند مجموعه اي ارزنده از اسناد مهم تاريخي باشد، مثلا ما در كتابي كه متعلق به دوره خواجه نصيرالدين طوسي است مطالب قابل توجهي راجع به سرگذشت و گذشته خواجه نصيرپيدا كرده ايم كه در هيچ كتاب ديگري يافت نمي شود از جمله اينكه نوشته است اينها همه از اولاد حارث انصاري بودند كه خود او از ياران حضرت رسول بوده و 31 نفر از علماي آن عصر را نام مي برد. يا مثلا در حاشيه يك كتاب عرفاني وفلسفي درباره زلزله تبريز و ميزان تلفات آن مطالبي نوشته شده است. اينها مسائلي است كه يك فهرست نويس بايد به آنها توجه كافي داشته باشد و البته اين كارها به قسمت نسخه شناسي ارتباط پيدا مي كند و نه كتابشناسي. موضوع بااهميت ديگري كه معمولا در كار فهرست نويسي پيش مي آيد اين است كه گاهي چند كتاب در قالب يك كتاب جمع شده است يعني بعضي از صفحات مال آن رساله نيست و به رساله اي ديگر مربوط مي شود. در چنين شرايطي افراد غير متخصص ممكن است فكر كنند كه اين يك كتاب است و مشكل از همينجا شروع مي شود. منظورم اين است كه در نسخه شناسي دقت نظر و اطلاعات وسيع نقش اول را دارد و بسيار مهم است. گاهي اوقات پيش آمده كه نام كسي را در پايان كتاب نوشته اند كه هيچ ارتباطي با مولف ندارد و يا بنا به دلايلي نام كتاب ديگري را درصفحه اول يك كتاب نوشته اند و همين امر سبب شده كه فهرست نويس گمراه شده و اشتباه بزرگي مرتكب شود. همشهري: آيا فكر نمي كنيد كه تهيه فهرستهاي مشترك از نسخه هاي مهم در همه كتابخانه هاي موجود ايران و بلكه كتابهاي فارسي در سراسر جهان به صورت موضوعي ضروري باشد. استاد حائري: بله، اين كار لازم است. الان مدتي است كه قدمهايي براي تهيه يك فهرست مشترك برداشته شده. در اين مورد نخستين كار را يك نفر انگليسي به نام استوري از روي نسخه هاي چاپي انجام داده و 2 جلد فهرست از كتابهاي فارسي در زمينه هاي ادبيات، قرآن، تاريخ، فلسفه و.. تهيه شده است. ديگران هم در ايران و خارج قدمهايي برداشته اند، اما آنچه كه مهم است اينكه بخصوص از نسخه هاي خطي هر كتابخانه اول مي بايدفهارس دقيق و كاملي تهيه كنيم و سپس با استفاده از اطلاعات مندرج در مجموعه آنها خواهيم توانست فهرستهاي مشترك و موضوعي را تنظيم و چاپ كنيم. همشهري: از حضور آقايان در اين گفت و شنود تشكر مي كنيم.