Hamshahri corpus document

DOC ID : H-750613-4687S1

Date of Document: 1996-09-03

سفالينه هاي لالجين جادوي دست و خيال سفال سازان لالجين سالي 50000 تن خاك رس مصرف مي كنند شمار كارگاه هاي سفال سازي لالجين از 50 واحد در 45 سال پيش به واحد 848 درحال حاضر رسيده است اشاره: با شكل گيري نخستين تمدنهاي بشري و تشكيل جوامع انساني، تهيه ابزار براي رفع نيازهاي زندگي، عمده ترين مشكل فراروي انسانهاي متفكر وخلاق بود. اين احساس نياز ايجاب مي كرد كه با بهره گيري از امكانات موجود و به كارگيري انديشه پويا، در جهت رفع نيازهاي روزمره خود چاره جويي كنند. توسل به آب و خاك و سپس آتش براي برطرف كردن بخش قابل توجهي از اين نيازها، با ساختن و پرداختن اولين سفالينه هاي تاريخ كارساز واقع شد و استمرار اين خلاقيتها از اعماق تاريخ تاكنون ادامه يافته است تا آنجا كه با وجود سرازير شدن انواع توليدات فلزي و پلاستيكي، بازارهاي مصرف صنعت سفال همچنان درحال اعتلا و گسترش است و روزبه روز بر تنوع توليدات سفالگران افزوده مي شود. استان همدان به لحاظ برخورداري از شرايط مناسب اقليمي و وفور آب و خاك مطلوب در مناطقي چون فرسنج تويسركان و لالجين همدان در اين زمينه داراي پيشينه تاريخي 3 هزار ساله است. سفالينه هاي به دست آمده از ويرانه هاي باستاني هگمتانه، مويد اين واقعيت است كه در ادوار تاريخي پيش از اسلام، صنعتگران سفال در اين مناطق مستقر بوده و با توليد انبوه، پاسخگوي نيازهاي مردم بوده اند و امروز هم سفالگران همداني و بويژه يكهزار دست اندركارصنعت سفال شهر كوچك لالجين در 17 كيلومتري شمال همدان، همچنان به كار توليد مشغولند. سفال و نحوه توليد آن نمودار خط توليد سفال به ترتيبزير است: خاك رس، تركيب آسياب، با آب، ورز گل، شكل دادن، سفال خام، سفال پخته شده، سفال با لعاب خام و سفال لعابدار، در توليد سفال و سراميك دو بخش عمده وجود دارد: بدنه و لعاب الف - بدنه: براي بدنه سفال سازان سفال، از گل رس استفاده مي كنند. براي اين منظور خاك رس را كه به خاطر داشتن اكسيدآهن و آهك داراي خاصيت شكل پذيري و چسبندگي خاصي است، پس از انتقال از معادن به محل كارگاه و الك كردن آن، در حوضچه اي مي ريزند و آن را به صورت دوغاب در مي آورند. سپس دوغاب را از سوراخي كه مقداري بالاتر از كف حوضچه است به داخل حوضچه اي ديگر منتقل مي كنند. و پس از تبخير آب اضافي دوغاب آن را به كارگاه انتقال و ورز مي دهند تا حبابهاي هوا از آن خارج شود و چسبندگي لازم را پيدا آنگاه كند گل را به نسبت حجم محصولي كه قصد ساخت آن را دارند چانه كرده و با قرار دادن آن روي چرخ سفال گري به توليد مي پردازند. چرخ كاري يكي از حساس ترين مراحل كار سفالگري است ومهارت صنعتگر نقش بسيار مهمي در آن بعد دارد از اتمام كار ساخت، اشياء ساخته شده در هواي آزاد قرار مي گيرد تا خشك شود. اشيايي كه بدون لعاب و به شكل ساده روانه بازار مي شود بايد در درجه حرارتي بين 900 تا 1000 درجه سانتي گراد در كوره پخته شود. ب - لعاب: اشياء سفالين دربيشتر موارد با پوششي از لعاب و با عنوان سراميك بدست مصرف كننده مي رسد. نحوه لعابكاري معمولا به اين صورت است كه بعداز پخت اول سفالينه، آن را در محلول لعاب فرو مي برند و پس از خشك شدن آن را مجددا در كوره قرار داده و حرارت مي دهند. لعاب سراميكي مخلوطي از مواداست كه وقتي بحد كافي حرارت ببينند، بصورت ورقه ثابت وسخت شيشه اي روي اشياء سراميكي فرم مي گيرد و بدنه شي ء راغيرقابل نفوذ و سطح آنرا پرجلاو براق مي سازد. براي اين كار، سطح قطعه مورد لعابكاري را پرداخت مي كنند تا به صيقلي و درخشندگي بدنه بيافزايند. لعابهايي كه صنعتگران ايراني ولالجيني تهيه مي كنند دوگونه اند: - 1 لعاب شيشيه اي: براي تهيه اين لعاب كه ناميده اصطلاحاشفاف مي شود، شيشه را به اتفاق موادي ديگر همانند سنگ سيليس و سرب با آسيابهاي مخصوصي به همراه آب، پودر مي كنند و اگر بخواهند آن را رنگين سازند، اكسيدهاي فلزاتي همانند مس و آهن و كبالت و منگنز به آن مي افزايند. استفاده از اكسيدسرب- 2 لعاب پوششي: اين لعاب كه اصطلاحا مات ناميده مي شود تركيبي است از قلع، سرب، شيشه و سنگ چخماق و سيليس با استفاده از چنين لعابي بدنه سفال زير آن مشخص نمي شود. متاسفانه يكي از مواد مصرفي درلعاب لالجين، اكسيد سرب است اين ماده علاوه بر آن كه از راه بيني و دهان وارد جهاز هاضمه توليد كنندگان شده و سبب مسموميت هاي ناشي از سرب مي شود براي مصرف كنندگان اينگونه توليدات نيز بسيار خطرناك و كشنده است. كارگاههاي سفالسازي در لالجين طبق اطلاعات موجود، شماركارگاههاي سفال سازي در لالجين در 45 سال قبل 50 كارگاه بوده كه اين تعداد در سال 1355 به كارگاه 110 در سال 60 كارگاه 480به و در حال حاضر به حدودكارگاه 848 رسيده كه است ازاين تعداد 500 كارگاه پروانه كسب دارند. رشد بي رويه كارگاهها در ده سال گذشته به اين عوامل بستگي داشته است: - 1 محدوديت در واردات كالاهاي خارجي همانند چيني آلات وملامين - 2 رشد ضعيف سفال و سراميك وايجاد درآمد بيشتر. - 3 خارج شدن كارگاهها از انحصار شركت سهامي ظروف كه تحت كنترل مالكي به نام سالار خزاعي بوده است. - 4 مساعد شدن راههاي كشور وبهبود وسايل ارتباط و حمل و نقل - 5 تشويق و حمايت تبليغي وعملي دولت از توسعه اين صنعت ملي و ناوابسته، تقريبامي توان گفت همه كارگاههاي سفال سازي در لالجين در ناحيه مسكوني شهر استقرار يافته اند كه اين خود مشكل بزرگي است كه گريبانگير مسئولان محلي شده است. كارگاههاي قديمي بيش ازيكصد سال سابقه كار دارند كه ازپدران به پسران آنها به ارث رسيده است و بيشتر كارگاهها از روي روابط فاميلي كار مي كنند. با توجه به آمارگيري كه 1360سال در 480 كارگاه نفر 1200لالجين مشغول كار بوده اند، در حال حاضر نيز مي توان تعداد افرادشاغل در كارگاه 848 لالجين راتقريبا 2544 نفر تخمين زد كه از اين ميان تعداد زيادي از روستاهاي مجاور جهت كار به لالجين مهاجرت كرده اند. ميزان متوسط ساعات كار نيز در هر كارگاه روزانه هشت ساعت است. ميانگين مصرف خاك رس در هركارگاه 60 تن در سال و متوسط مصرف همه كارگاههاي لالجين بيش از 50000 تن خاك رس در سال است. آموزشكده سراميك لالجين طرح ايجاد آموزشكده سراميك درلالجين با هدف ارتقاء كيفيت توليد سفال و سراميك در سال به 1371 تصويب رسيد واكنون بخشي از كارگاه مجتمع خدماتي توليد را دربرمي گيرد و در حال حاضر 20 دانشجو در اين آموزشكده مشغول تحصيلند. احداث آموزشكده سراميك يكي ازراه هاي بهبود وضعيت اقتصادي لالجين است و مسئولان استان مي توانند با انجام اقداماتي اين امر را تسريع بخشند. به عنوان مثال، اجراي هرچه سريعتر طرح احداث شهرك صنعتي لالجين ضروري به نظر مي رسد به شرط آنكه واحدهاي پراكنده سفال سازي به اين شهرك منتقل شوند. همچنين لازم است همه دستگاهها با ارائه خدمات لازم و اعمال سياست هاي صحيح و منطقي، زمينه لازم را به منظور تحقق اهداف دولت در جهت حمايت و جانبداري از اين صنعت اصيل و گرانمايه فراهم آورند. بايد با ابداع شيوه هاي نوين سفال سازي و تزريق تكنيك و تكنولوژي منطبق و مناسب با توليد در اين صنعت، زمينه را براي رشد كمي و كيفي توليدات از يك سو و كاهش ضايعات از سوي ديگر هموار سازيم. همچنين لازم است مسئولان در اجراي سريع تر طرح انشعاب خط لوله گاز به لالجين و اعطاي وام بانكي به شركت هاي تعاوني به منظور اصلاح مواد اوليه سراميك، بهبود توليدات و افزايش توان رقابت آن با اجناس لوكس وارداتي و... مساعدت ورزند. مريم ياري خبرنگار روزنامه همشهري در همدان